share experienceshareexperiencememcachedmemcached
+ Trả lời
Trang 1/8 1 2 3 4 5 6 7 8 CuốiCuối
Hiện kết quả từ 1 tới 10 của 71

Chủ đề: Thi nhân Việt Nam - Hoài Thanh, Hoài Chân (FULL)

  1. #1
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Thi nhân Việt Nam - Hoài Thanh, Hoài Chân (FULL)

    Thi nhân Việt Nam - Hoài Thanh, Hoài Chân
    Nguồn: Sách Thi nhân Việt Nam - Type: catkeymini
    NXB Hoa Tiên


    Tản Đà

    (1888 - 1939)

    CUNG CHIÊU ANH HỒN TẢN ĐÀ



    Hội Tao đàn hôm nay đông đủ hầu khắp mặt thi nhân ; chúng tôi một ḷng thành kính xin rước anh hồn tiên sinh về chứng giám.

    Anh em ở đây, tuy người sau kẻ trước, nhưng ai nấy đều là con đầu ḷng của thế kỷ hai mươi. Trên hội Tao đàn, chỉ tên sinh là người của hai thế kỷ. Tiên sinh sẽ đại biểu cho một lớp người để chứng giám công việc lớp người kế tiếp. Ở địa vị ấy c̣n có ai xứng đáng hơn tiên sinh.

    Tiên sinh gần chúng tôi lắm. Tiên sinh không mang lốt y phục, lốt tư tưởng của chúng tôi. Nhưng có làm ǵ những cái lốt. Tiên sinh đă cùng chúng tôi chia xẻ một nỗi khát vộng thiết tha, nỗi khát vọng thoát ly ra ngoài cái tù túng, cái giả dối, cái khô khan của khuôn sáo. Đôi bài thơ của tiên sinh ra đời từ hơn hai mươi năm trước đă có một giọng phóng túng riêng. Tiên sinh đă dạo những bản đàn mở đầu cho một cuộc ḥa nhạc tân kỳ đương sắp sửa.

    Nhưng dầu sao, với chúng tôi, tiên sinh vẫn là một bực đàn anh; chúng tôi không dám xem Tiên sinh như một người bạn. Tiên sinh c̣n giữ được của thời trước cái cốt cách vững vàng, cái phong thái thung dung. Đời tiên sinh tuy bơ vơ, hồn tiên sinh c̣n có nơi nương tựa. Tiên sinh đă đi qua giữa cái hỗn độn của xă hội Việt Nam đầu thế kỷ hai mươi với tấm ḷng b́nh thản một người thời trước. Những nỗi chật vật của cuộc sống hằng ngày, những cảnh đời éo le thường phô bày ra trước mắt không từng làm bợn được linh hồn cao khiết của tiên sinh. Cái dáng điệu ngang tàng chúng tôi thường thấy ở các nhà thơ xưa, ở tiên sinh không bao giờ có vẻ vay mượn. Cái buồn chán của tiên sinh cũng là cái buồn chán một người trượng phu. Thở than có, nhưng không bao giờ rên rỉ.

    Bởi vậy cho nên cần phải có tiên sinh trong cuộc hội họp hôm nay. Có tiên sinh, người ta sẽ thấy rơ chúng tôi không phải là những quái thai của thời đại, những đứa thất cước không có liên lạc ǵ với quá khứ của giống ṇi. Có tiên sinh, trên Tao đàn sẽ c̣n phảng phất chút b́nh yên trong tin tưởng, chút thích thảng mà từ lâu chúng tôi đă mất.

    Thôi, chúng tôi không muốn nói nhiều. Hội Tao đàn đến lúc mở. Xin tiên sinh hăy khai hội bằng ít bài thơ


    **

    Thề non nước

    Nước non nặng một lời thề,
    Nước đi đi măi, không về cùng non.
    Nhớ lời nguyện nước thề non,
    Nước đi chưa lại, non c̣n đứng không.
    Non cao những ngóng cùng trông,
    Suối khô ḍng lệ chờ mong tháng ngày.
    Xương mai một nắm hao gầy,
    Tóc mây một mái đă đầy tuyết sương.
    Trời tây ngả bóng tà dương,
    Càng phơi vẻ ngọc nét vàng phôi pha.
    Non cao tuổi vẫn chưa già,
    Non c̣n nhớ nước, nước mà quên non.
    Dù cho sông cạn đá ṃn,
    C̣n non c̣n nước hăy c̣n thề xưa.
    Non xanh đă biết hay chưa?
    Nước đi ra bể lại mưa về nguồn.
    Nước non hội ngộ c̣n luôn,
    Bảo cho non chớ có buồn làm chi.
    Nước kia dù hăy c̣n đi,
    Ngàn dâu xanh tốt non th́ cứ vui.
    Ngh́n năm giao ước kết đôi,
    Non non nước nước chưa nguôi lời thề.



    Tống biệt


    Lá đào rơi rắc lối thiên thai,
    Suối tiễn oanh đưa luống ngậm ngùi!
    Nửa năm tiên cảnh,
    Một bước trần ai,
    Ước cũ duyên thừa có thế thôi!
    Đá ṃn, rêu nhạt,
    Nước chảy, huê trôi,
    Cái hạc bay lên vút tận trời!
    Trời đất từ đây xa cách măi.
    Cửa động,
    Đầu non,
    Đường lối cũ,
    Ngàn năm thơ thẩn bóng trăng chơi.

    ***
    Lần sửa cuối bởi HAO_MY; 04-06-2012 lúc 15:40
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  2. #2
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    một thời đại
    trong thi ca



    Một xă hội suốt mấy ngàn năm kéo dài một cuộc sống gần như không thay đổi, về h́nh thức cũng như về tinh thần. Triều đại tuy bao lần hưng vong, giang sơn tuy bao lần đổi chủ, song mọi cuộc biến cố về chính trị ít khi ba động đến sự sống nhân dân. Từ đời này sang đời khác, đại khái chỉ có bấy nhiêu tập tục, bấy nhiêu ư nghĩ, bấy nhiêu tin tưởng, cho đến những nỗi yêu, ghét, vui, buồn, cơ hồ cũng nằm yên trong những khuôn khổ nhất định. Thời gian ở đây đă ngừng lại và người ta chỉ sống trong không gian.

    Nhưng, nhất đán, một cơn gió mạnh bỗng từ xa thổi đến. Cả nền tảng xưa bị một phen điên đảo, lung lay. Sự gặp gỡ phương Tây là cuộc biến thiên lớn nhất trong lịch sử Việt Nam từ mấy mươi thế kỷ.

    Phải trở lại cái thời tổ tiên ta mới tiếp xúc với người Trung Hoa, hơn nữa, phải trở lại cái thời giống người Anh-đô-nê-diêng lần thứ nhất dể chân vào lưu vực sông Hồng Hà mới ḥng t́m được một cuộc biến thiên quan trọng như vậy.

    Trước mắt chúng ta bỗng bày ra những cảnh lạ lùng chưa bao giờ từng thấy. lúc đầu, ai nấy đều ngơ ngác, không hiểu ra làm sao. Nhưng rồi chúng ta cũng quen dần.

    Chúng ta ở nhà tây, đội mũ tây, đi giầy tây, mặc áo tây. Chúng ta dùng đèn điện, đồng hồ, ô tô, xe lửa, xe đạp,... c̣n ǵ nữa! Nói làm sao cho xiết những điều thay đổi về vật chất, phương Tây đă đưa tới giữa chúng ta! Cho đến những nơi hang cùng ngơ hẻm, cuộc sống không c̣n giữ nguyên h́nh ngày trước. Nào dầu tây, diêm tây, nào vải tây, chỉ tây, kim tây, đinh tây. Đừng tưởng tôi ngụy biện. Một cái đinh cũng mang theo nó một chút quan niệm của phương Tây về nhân sinh, về vũ trụ, và có ngày ta sẽ thấy thay đổi cả quan niệm của phương Đông.

    Những đồ dùng kiểu mới ấy chính đă dẫn đường cho tư tưởng mới. Trong công cuộc duy tân, ảnh hưởng của nó ít ra cũng ngang với ảnh hưởng sách nghị luận của hiền triết Âu-Mỹ, cùng những sách cổ động của Khang, Lương. Sĩ phu nước ta từ xưa vốn chỉ biết có Khổng Tử, bắt đầu dẫn Mạnh đức tư cưu với Lư thoa. Họ bắt đầu viết Quốc Ngữ, một thứ chữ mượn của người phương Tây. Câu văn của họ cũng bắt đầu có cái rơ ràng, cái sáng sủa của văn tây. Những tư tưởng phương Tây đầy rẫy trên Đông Dương tạp chí, trên Nam Phong tạp chí, và từ hai cơ quan ấy thấm dần vào các hạng người có học.

    Người ta đua nhau cho con em đến trường Pháp Việt, người ta gửi con em sang tận bên Pháp. Thế rồi có những người Việt Nam đậu kỹ sư, đậu bác sỹ, đậu thạc sĩ ; có những người Việt Nam nghiên cứu khoa học, triết học ; và có những người Việt Nam nghĩ chuyện xây dựng một nền học riêng cho nước Việt Nam.

    Bấy nhiêu sự thay đổi trong khoảng năm sáu mươi năm ! Năm sáu mươi năm mà như năm sáu mươi thế kỷ ! Nhưng cuộc Âu hóa không phải chỉ có thế. Nó đă đi qua hai giai đoạn : h́nh thức và tư tưởng ; nó c̣n phải đi qua một giai đoạn khác nữa. Nó đă thay đổi những tập quán sinh hằng ngày, nó đă thay đổi cách ta vận động tư tưởng, tất nó sẽ thay đổi cả cái nhịp rung cảm của ta nữa. Những h́nh thức mới của cuộc đời, những tư tưởng mới và nhất là ảnh hưởng của văn học Pháp ngày một thấm thía, ấy là những lợi khí Âu hóa trong giai đoạn thứ ba này.

    Phương Tây bây giờ đă đi tới chỗ sâu nhất trong hồn ta. Ta không c̣n có thể vui cái vui ngày trước, buồn cái buồn ngày trước, yêu, ghét, giận hờn nhất nhất như ngày trước. Đă đành ta chỉ có chừng ấy mối t́nh như con người muôn nơi và muôn thuở. Nhưng sống trên đất Việt Nam ở đầu thế kỷ hai mươi, những mối t́nh của ta không khỏi có cái màu sắc riêng, cái dáng dấp riêng của thời đại. "Các cụ ta ưa những màu đỏ choét ; ta lại ưa những màu xanh nhạt... Các cụ bâng khuâng v́ tiếng trùng đêm khuya ; ta nao nao v́ tiếng gà lúc đứng ngọ. Nh́n một cô gái xinh xắn, ngây thơ, các cụ coi như đă làm một điều tội lỗi ; ta th́ ta cho là mát mẻ như đứng trước một cánh đồng xanh. Cái ái t́nh của các cụ th́ chỉ là sự hôn nhân ; nhưng đối với ta th́ trăm h́nh muôn trạng : cái t́nh say đắm, cái t́nh thoảng qua, cái t́nh gẫn gũi, cái t́nh xa xôi... cái t́nh trong giây phút, cái t́nh ngàn thu,..." Mấy câu nói xô bồ, liều lĩnh mà tha thiết của ông Lưu Trọng Lư ở nhà Học Hội Qui Nhơn hồi Juin 1934 đă vạch rơ tâm lư cả lớp thanh niên chúng ta.

    T́nh chúng ta đă đởi mới, thơ chúng ta cũng phải đổi mới vậy. Cái khát vọng cởi trói cho thi ca chỉ là cái khát vọng nói rơ những điều kín nhiệm u uất, cái khát vọng được thành thực. Một nỗi khát vọng khẩn thiết đến đau đớn. Chính ông Lưu Trọng Lư cũng đă viết trong quyển Người sơn nhân hồi Mai 1933 : "Người thanh niên Việt Nam ngày nay đương bơ vơ đi t́m người thi nhân của ḿnh như người con đi t́m mẹ."

    Đă thế, không thể xem phong trào thơ mới là một chuyện lập dị do một bọn dốt nát bày ra để kiếm chỗ ngồi trong làng thơ. Nó là kết quả không thể không có của một cuộc biến thiên vĩ đại bắt đầu từ hồi nước ta sáp nhập đế quốc Pháp và, xa hơn nữa, từ hồi Nguyễn Trịnh phân tranh, lúc người Âu mới đến.

    Cái ngày người lái buôn phương Tây thứ nhất đặt chân lên xứ ta, người ấy đă đem theo cũng với hàng hóa phương Tây, cái mầm sau này sẽ nẩy thành thơ mới.

    ***
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  3. #3
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Nhưng t́m nguồn gốc thơ mới mà chỉ nói xa xôi thế, công việc nhà viết sử cũng khí dễ dàng. Ta hăy t́m những nguyên nhân gần gũi hơn cùng những triệu chứng của phong trào thơ mới.

    Đă lâu, người ḿnh làm thơ hầu hết chỉ làm những bài tám câu, mỗi câu bảy chữ. Theo ông Phan Khôi, lỗi ấy phải quy cho khoa cử. Phép thi ngày xưa bắt học tṛ vào trường nh́ làm một bài thơ theo thể thất ngôn luật. Thể thất ngôn luật vốn mượn của thi nhân đời Đường, nhưng khi người ta đưa nó và khoa cử, nó c̣n bó buộc gấp mấy luật Đường. Theo luật Đường, trong một bài thơ tám câu, bốn câu giữa gọi là câu tam tứ, câu ngũ lục và muốn nói ǵ th́ nói. Phép khoa cử bắt phải gọi câu tam tứ là câu thực nghĩa là phải giải thích đầu đề cho rơ ràng, hai câu ngũ lục là câu luận nghĩa là phải đem ư đầu bài mà bàn rộng ra. Thí sinh làm thơ nhất định phải theo quy mô ấy. Không theo, hỏng.

    Nhưng chính phủ Bảo hộ lần lượt bỏ chế độ khoa cử, ở Nam kỳ (1864 ?), ở Bắc kỳ (1915), ở Trung Kỳ (1918). Khoa cử bỏ, thể thất ngôn luật cũng theo đó mà mất địa vị độc tôn. Năm 1917 nó bị ông Phạm Thượng Chi công kích trong một bài bàn về tâm lư lối thơ ấy. Ông bảo : "Người ta thường nói thơ là tiếng kêu tự nhiên của con tâm. Người Tầu định luật nghiêm cho nghề làm thơ thực là muốn chữa lại, sửa lại cái tiếng kêu ấy, cho nó hay hơn, trúng vần trúng điệu hơn, nhưng cũng nhân đó mà làm mất cái giộng thiên nhiên đi vậy." Tiếp đó ông phê b́nh bài thơ Qua đèo Ngang của bà huyện Thanh Quan :

    "Rằng hay th́ thực là hay.
    Nhưng hay quá, khéo quá, phần nhân công nhiều mà vẻ tự nhiên ít, quả là một bức tranh cảnh vậy."

    Thời oanh liệt của thất ngôn luật đă đến lúc tàn. Năm 1928, nó bị ông Phan Khôi công kích trên Đông Pháp thời báo. Ông Phan trách thể thơ "bó buộc quá mà mất cả sanh thú".

    Năm 1929, trên báo Phụ nữ tân văn, ông Trịnh Đ́nh Rư lại công kích nó một lần nữa và hô hào người ta lưu tâm đến lối lục bát và song thất lục bát là những lối thơ đặc biệt của ta.

    Thực ra, từ trước, trên sách vở báo chương thỉnh thoảng thất ngôn luật cũng đă phải nhường chỗ cho lục bát, song thất lục bát, cổ phong, từ khúc, v.v ... Lác đác người ta c̣n thấy xuất hiện những bài không niêm, không luật, không hạn chữ, hạn câu. Ấy là bài dịch thơ ngũ ngôn La Cigale et la Fourmi của Nguyễn Văn Vĩnh :
    Con ve sầu kêu ve ve
    Suốt mùa hè
    Đến kỳ gió bấc thổi
    Nguồn cơn thật bối rối...

    Ấy là những bài gọi là thơ buông của một sinh viên trường cao đẳng. Ông Lê Khánh Đồng, đă làm một tṛ cười cho chúng ta hồi nhỏ.

    Những bài như thế mà dám mạo danh là thơ, cứ thời bấy giờ thực đáng khép vào tội phạm thượng. Một sự biến cố dường ấy mà xảy ra được, dầu không được công nhận, cũng đủ chứng rằng cái thời vận luật Đường đă cực kỳ suy vi.

    Khuôn khổ bài thơ bắt đầu rạn nứt. Một sức mạnh đương ngấm ngầm hoạt động trong tâm linh giống ṇi. Nói cho đúng, chúng ta cũng chỉ phỏng đoán chứ thực ra chưa thấy ǵ. Thi thể ó ít nhiều thay đổi mà thi tứ vẫn như xưa. Chỉ trong đôi bài thơ của Tản Đà mới thấy phảng phất chúng bâng khuâng, chút phóng túng của thời sau. Ngoài ra, người ta vẫn ca đi hát lại bấy nhiêu đề thơ bằng bấy nhiêu giọng thơ không di dịch. Cửa hé mở từ lâu nhưng ngọn gió xa đón hoài không thấy tới. xă hội Việt Nam chưa đến tuần thành thục. Chưa có thể nhóm dậy một cuộc cánh mệnh về thi ca.

    ***
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  4. #4
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Nhưng một ngày kia cuộc cách mệnh về thi ca đă nhóm dậy. Ngày ấy là ngày 10 Mars 1932. Lần đầu tiên trong thành tŕ thơ cũ hiện ra một lỗ thủng. Ông Phan Khôi hăng hái như một vị tướng quân, dơng dạc bước ra trận. Ông tự giới thiệu : "Trước kia ... ít ra trong một năm tôi cũng có được năm bảy bài, hoặc bằng chữ Hán, hoặc bằng chữ Nôm ; mà năm bảy bài của tôi, không phải nói phách, đều là năm bảy bài nghe được." Ấy thế đó mà ông kết án thơ cũ! Thơ cốt chơn. Thơ cũ bị câu thúc quá nên mất chơn. Bởi vậy ông bày ra một lối thơ "đem ư thật có trong tâm khảm ḿnh tả ra bằng những câu có vần mà không bó buộc bởi niêm luật ǵ hết" và tạm mệnh danh là thơ mới.

    Hồi bấy giờ Phụ nữ tân văn đương thời cực thịnh. Những lời nói của ông Phan được truyền bá đi khắp nơi. Cái bài bài thơ mới "T́nh già" ông dẫn ra làm thí dụ, không rơ có được ai thích không. Nhưng một số đông thanh niên trong nước bỗng thấy mở ra một góc trời v́ cái táo bạo dấu diếm của ḿnh đă được một bực đàn anh trong văn giới công nhiên thừa nhận.

    Lần lượt những bài thơ mới, vốn làm từ trước, được đưa lên mặt báo. Người hưởng ứng thứ nhất là ông Lưu Trọng Lư. Sau khi đăng bài của ông Phan Khôi chẳng bao lâu, Phụ nữ tân văn nhận được một bức thư hoan nghênh kư cô Liên Hương (Faifo), một bài thơ mới "Trên đường đời" kư Lưu Trọng Lư, và một bài nữa "Vắng khách thơ" kư Thanh Tâm. Kư nhiều tên cho rộn thế thôi chứ đi lại cũng chỉ một người. "T́nh già", "Trên đường đời", và "Vắng khách thơ" là ba bài mang tên thơ mới được đăng báo trước nhất. Trong ba bài ấy th́ bài thứ ba đă là một bài có giá trị. Kế đó, Phụ nữ tân văn c̣n đăng thơ mới của Nguyễn Thị Manh Manh (tức Nguyễn Thị Kiêm), của Hồ Văn Hảo và nhiều người nữa.

    Nhưng rồi phong trào thơ mới chuyển ra đất Bắc và được một cơ quan ngôn luận khác ủng hộ một cách đắc lực hơn.

    Báo Phong hóa tập mới ra đời ngày 22 Septembre 1932. Ngay số đầu đă có bài công kích thơ Đường luật và kết luận rằng : "Thơ ta phải mới, mới văn thể, mới ư tưởng". Từ đó cho đến cuối năm 1932, Phong hóa không đăng thơ mới nhưng cũng không đăng thơ cũ. Phong hóa lại c̣n diễu thơ cũ bằng cách diễu Tản Đà, người đại biểu chính thức cho nền thơ cũ. Bài "Cảm thu tiễn thu" của Tản Đà đă là đầu đề cho một bức tranh khôi hài của Đông Sơn và một bài hát nói khôi hài của Tú Mỡ. Họ so sánh cảnh thực với cảnh mộng trong trí tưởng thi nhân. Tú Mỡ viết :

    ... Cây tươi tốt, lá c̣n xanh ngắt,
    Bói đâu ra lác đác là ngô vàng.
    Trên đường đi nóng dẫy như rang,
    Cảnh tuyết phủ mơ màng thêm quái lạ,
    vân vân...

    Phá hoại rồi họ kiến thiết. Nhận được của ông Lưu Trọng Lư bức thư gủi cho ông Phan Khôi mấy tháng trước, họ trịnh trọng đăng lại trên Phong hóa số Tết ra ngày 24 Janvier 1933 cùng với ít bài thơ mới của Lưu Trọng Lư, Tân Việt, Thế Lữ. Tiếp theo đó, Phong hóa luôn luôn đăng thơ mới của Tứ Ly Thế Lữ, Nhất Linh, Nguyễn Văn Kiện, Vũ Đ́nh Liên, Đoàn Phú Tứ, Huy Thông.

    Các báo chí khác cũng đua nhau đăng thơ mới. Ở Huế, Ngân sơn tùng thư ra đời ngày 15 Septembre 1933, liền xuất bản với ít truyện ngắn, một tập thơ mới của Lưu Trọng Lư.

    Thơ mới đă bắt đầu có cơ sở. Trong làng thơ mới người ta càng sốt sắng thêm. Từ hai tháng trước, hôm 26 Juillet 1933, một nữ sĩ có tài và có gan, cô Nguyễn Thị Kiêm, đă lên diễn đàn hội Khuyến học Sài G̣n hết sức tán dương thơ mới. Hội Khuyến học Sài G̣n thành lập đến bấy giờ đă 25 năm. Lần thứ nhất một bạn gái lên diễn đàn và cũng lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người nghe như thế.

    Nối gót cô Nguyễn Thị Kiêm, c̣n nhiều diễn giả cũng theo một mục đích : dành lấy phần thắng cho thơ mới:

    Juin 1934 : Ông Lưu Trọng Lư diễn thuyết tại nhà Học hội Qui Nhơn.

    Janvier 1935 : Ông Đỗ Đ́nh Vượng diễn thuyết tại hội Trí tri Hà Nội.

    Janvier 1935 : cô Nguyễn Thị Kiêm lại diễn thuyết tại hội Khuyến học Sài G̣n để tranh luận với ông Nguyễn Văn Hanh.

    Novembre 1935 : Ông Vũ Đ́nh Liên diễn thuyết tại hội Trí tri Nam Định.

    Février 1936 : Ông Trương Tửu diễn thuyết về thơ Bạch nga tại hội Khai Trí tiến đức Hà Nội.

    Trên báo chương cũng luôn luôn có những bài bênh vực, khích lệ thơ mới. Ông Lưu Trọng Lư gửi hai bức thư lên Khê Thượng nói chuyện thơ mới với Tản Đà. Ông Lê Tràng Kiều viết tám bài ca tụng các nhà thơ mới để trả lời ông Tùng Lâm và ông Thái Phỉ. Ngoài ra c̣n bao nhiêu bài nữa.

    Ở cái xứ vô sự này, câu chuyện văn thơ cơ hồ là câu chuyện độc nhất của một số đông thanh niên nam nữ. Nhưng đă đến lúc những lời hùng biện trở nên vô dụng. Những thi sĩ có danh đă ra đời : Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Huy Thông, Nguyễn Nhược Pháp, J. Leiba, Thái Can. Trong khoảng bốn năm, đă sản xuất rất nhiều bài thơ của Thế Lữ, không trống không kèn, đă bênh vực một cách vững vàng cho thơ mới.

    1935, cái năm đại náo trong làng thơ, đi qua. Bước sang 1936 sự toàn thắng của thơ mới đă rơ rệt. Đề tựa tập Những áng thơ hay, ông Lê Tràng Kiều bàn nên xóa bỏ hai chữ thơ mới. V́ "hai chữ thơ mới là biểu hiệu một cuộc cách mạng đương bồng bột" mà "cuộc cách mệnh về thi ca ngày nay đă yên lặng như mặt nước hồ thu". Ông Lưu Trọng Lư nở một nụ cười kiêu hănh, đăng trên Hanoi báo (19-2-36) một bài thơ thất ngôn sách họa kết bằng hai câu :

    Nắn nót miễn sao nên bốn vế,
    Chẳng thơ th́ cũng cóc cần thơ.

    Cái cười khinh mạn của người chiến thắng kể không có ǵ đáng ưa. Thế Lữ, khôn hơn, chỉ lẳng lặng nói chuyện với người đồng hương - những người trong làng thơ mới. Từ mục "Lá thắm" của Tinh hoa đến mục "Tin thơ" của Ngày nay, từ Mai 1937 đến Octobre 1938, Thế Lữ chăm chú dạy nghề thơ cho những ai nuôi giấc mộng một ngày kia sẽ trở nên thi sĩ.

    Thơ mới ra đời ngày một nhiều, cái danh hiệu thơ mới mất dần trên sách báo. Thi đàn đă vắng tiếng căi nhau. Cho đến hội Juin năm nay, v́ chuyện thơ mới, ông Huỳnh Thúc Kháng và ông Phan Khôi bắt bẻ lẫn nhau, làng thơ Việt Nam không mấy ai để ư đến những lời qua tiếng lại giữa hai ông già ấy.

    Tấn kịch mới cũ trong phạm vi thi ca đă kết liễu. Thơ mới đă dành được quyền sống, đă chiếm hầu hết báo chí sách vở, đă len vào đến học đường. Mà đă vào học đường, nhất là ở nước ta, tức là thanh thế đă to lắm.

    *
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 08-06-2012 lúc 23:35
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  5. #5
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Trước sự bành trướng mănh liệt của thơ mới, trước mọi sự hô hào rầm rộ của những người trong phái mới, làng thơ cũ đă phản động như thế nào?

    Aoùt 1933 : Một tuần sau cuộc diễn thuyết thứ nhất của cô Nguyễn Thị Kiêm, ông Tân Việt, bỉnh bút báo Công luận, bênh vực thơ cũ tại diễn đàn hội Khuyến học Sài G̣n.

    Octobre 1933 : Văn học tạp chí Hà Nội, chê các nhà thơ mới không biết cân nhắc chữ dùng.

    Novembre Décembre 1934 : Tản Đà nói chuyện thơ mới, thơ cũ trên Tiểu thuyết thứ bảy.

    Décembre 1934 : Trên Văn học tạp chí, ông Hoàng Duy Từ phản đối bài diễn thuyết của ông Lưu Trọng Lư tại nhà Học hội Qui Nhơn.

    9 Janvier 1935 : Ông Nguyễn Văn Hanh diễn thuyết tại hội Khuyến học Sài G̣n.

    16 Janvier 1935 : Ông Nguyễn Văn Hanh lại diễn thuyết tại hội Khuyến học Sài G̣n cùng một hôm với cô Nguyễn Thị Kiêm (diễn thuyết tranh luận).

    Avril 1935 : Hai ông Tường Vân và Phi Vân xuất bản tập thơ cũ, Những bông hoa trái mùa ở Vinh.

    Juin 1935 : Ông Tùn Lâm, Lê Cương Phụng công kích thơ mới trên Văn học tuần san, Sài G̣n.

    Avril 1936 : Ông Thái Phỉ công kích thơ mới trên báo Tin văn, Hà Nội.

    Aoùt 1937 : Ông Nguyễn Văn Hanh diễn thuyết ở hội Quảng Trị Huế.

    Juin 1941 : Ông Huỳnh Thúc Kháng, sau nhiều lần chỉ trích và mạt sát, nói cả quyết rằng thơ mới đă đến ngày mạt vận.

    *


    Cũng rộn đấy chứ ! Cái cảnh thơ cũ lúc tàn không đến nỗi buồn tẻ, thảm hại như cái cảnh suy vi của nền Khổng học. Năm 1930, ông Phan Khôi viết trên báo Thần chung ở Sài G̣n một thôi hai mươi mốt bài chỉ trích Khổng giáo. Thế mà những môn đồ đạo Khổng c̣n sống sót nguội lạnh như không. Tinh thần Khổng giáo ở nước ta đă bạc nhược lắm vậy. Tinh thần thơ cũ, có phần tráng kiện hơn. Gặp cơn nguy biến, c̣n có người ra tay chống chọi. Nhưng rồi cũng không sao cứu văn được t́nh thế. Chỉ có một người hoặc có thể làm nên chuyện. Người ấy là Tản Đà v́ Tản Đà là một nhà thơ có tài. Nhưng đối với phong trào thơ mới, Tản Đà lại hết sức dè dặt. Một người nữa, ông Hoàng Duy Từ, trên Văn học tạp chí, cũng nói nhiều câu có lư, nhưng ông lại chủ trương cái thuyết của A. Chénier : tứ mới lời xưa. Và như thế ư kiến ông giống hệt nhiều nhà thơ mới.

    C̣n các người khác họ lập luận đại khái bất ngoại mấy lối này :

    Hoặc họ cho những nhà thơ mới là một bọn mù :

    Chẳng khác anh mù lại nói mơ
    Chẳng qua một bọn dốt làm thơ.

    Ư họ nghĩ rằng người ta làm thơ mới là chỉ v́ luật thơ Đường khó. Nhưng từ aoùt 1933, thuật lại cuộc diễn thuyết của
    của ông Tân Việt, Phụ nữ tân văn đă trả lời trước cho họ : "Thơ tám câu cũng không phải khó ǵ. Nhiều người chỉ học trong nửa tiếng đồng hồ là thuộc và có thể làm đúng niêm luật. Các báo hằng ngày vẫn đăng luôn bao nhiêu là thơ bát cú của nhiều thi sĩ chỉ học trong có mấy ngày là "thành tài"... Chúng tôi dám quả quyết như vậy là v́ từ khi có báo Quốc Ngữ đến nay, đă vài mươi năm, ở mục văn uyển các báo, thơ tám câu bốn câu mọc ra không phải như hoa lan, hoa huệ, hoa hồng, mà như nấm".

    Hoặc họ dẫn ra ít bài thơ mới lủng củng lủng ca để công kích cho tiện rồi kết luận theo lối cái nhà thơ cũ nào đó đă gửi cho ông Lam Giang một bài bát cú chê thơ mới :

    Nghĩa lư vơ vơ rồi vẩn vẩn,
    Thanh âm ngẩn ngẩn lại ngơ ngơ,
    So với Á học như dưa đắng,
    Sánh với Âu văn tựa mít xơ...

    Họ quên rằng chính nưững nhà thơ mới đă công kích thơ mới tàn nhẫn nghĩa là công kích những bài thơ mới bất thành thơ. Phong trào thơ mới xuất hiện được hơn một năm th́ trên báo Phong hóa đă thấy những bài thơ nhại của Thế Lữ và của Khái Hưng.

    Công kích những bài thơ mới lủng củng là một chuyện thừa vậy. Công kích được những bài có giá trị mới mong tiệt được mầm thơ mới. Nhưng đă có giá trị th́ c̣n biết công kích thế nào!

    Đó là chưa nói đến nhưgnx người như ông Nguyễn Văn Hanh. Ba lần ông Hanh lên diễn đàn công kích thơ mới là ba lần tai hại cho nền thơ cũ. Con gấu của La Fontaine cũng không thể vụng về hơn.

    Như thế th́ làm sao ḥng đối phó với một bọn vừa khôn vừa ranh. Họ lầm lỗi, họ từ phê b́nh lấy, không đợi người khác chỉ trích. Mà khi họ đă chỉ trích ai th́ khó mà cất đầu lên được. Cô Bích Ngọc đề tựa tập thơ cũ Những bông hoa trái mùa khuyên làng thơ nên bỏ "ao ngoài" về tắm "ao nhà". Lê Ta thuật lời khuyên của cô chỉ thêm vào máy chữ: "... dù ao nhà ấy đầy những bùn, những vẩn. Tôi buồn rằng người thục nữ có duyên đến thế lại kém vệ sinh!"

    Nhưng nguy nhất cho những người bênh vực thơ cũ là trong tám chín năm luôn thơ mới sản xuất ra nhiều nhà thơ có danh, nhiều bài thơ có giá trị, mà họ gần như không sáng tạo ra được một chút ǵ có thể gọi là thơ.

    Cuộc tranh đấu đă đến hồi không ngang sức. Cả thanh thế ông Huỳnh Thúc Kháng, một nhà chí sĩ lăo thành, cũng chịu không làm ǵ được. Thực ra, thơ cũ rút quân ra khỏi mặt trận, nhưng không hề cởi giáp lai hàng. Nó lui về các thị xă, ẩn ḿnh trong những thi tập chỉ trao tay trong năm bảy anh em và lưu truyền về sau cho con cháu. Đừng có ai xâm phạm đến những nơi nó đương an nhàn dưỡng lăo. Kẻ viết mấy ḍng này đă có lần đụng phải nanh vuốt của nó. Hồi 1937, v́ vô ư lạm dự vào một cuộc bàn căi về văn chương, tôi đă bị một ông tiến sĩ nói thẳng vào mặt : "Khoa học xin nhường các người ; nhưng thơ văn các người phải để đó cho chúng tôi". Chính ông nghè ấy đă có lần lên án chém Lưu Trọng Lư. Cũng may ông nghè chúng ta không làm tể tướng nên họ Lưu vẫn làm thơ mới như thường.

    Dầu sao, chút oai thừa cũng không đủ khiến người ta quên cái cảnh tiêu điều của một đám tàn quân thất thế. Thơ cũ trên sách báo ngày một thưa dần. Trừ một đôi tờ không chuyên về văn chương, c̣n hễ đăng thơ cũ là báo chết. T́nh cảnh ấy liên lụy đến cả ông Phan Khôi, người đă khởi xướng ra thơ mới. Những bài nói chuyện thơ của ông đăng trên Nam Phong tạp chí, Đông Pháp thời báo, Thần chung, Phụ nữ tân văn, Trung lập, khoảng 1918 - 1932, đă được hoan nghênh biết bao. Thế mà hồi 1936 ông góp lại thành tập xuất bản lấy tên là Chương dân thi thoại th́ chẳng mấy ai để ư đến. Mà quyển thi thoại của ông nào có dở cho cam! Nó chỉ có cái tội là nói chuyện thơ cũ.

    Đồng thời trên báo thấy đăng một cái quảng cáo "Nhận làm thuê các thứ văn vui, buồn, thường dùng trong xă hội".

    Dưới quảng cáo một tên kư mà lịch sử văn học Việt Nam sẽ lưu truyền măi măi : Tản Đà Nguyễn khắc Hiếu!

    Đă hết đâu. Sau đó c̣n một cái quảng cáo nữa bằng thơ nhận đoán lư số Hà Lạc :

    . . . . . . . . . . . . . . .
    C̣n như tiền đặt quẻ,
    Nhiều năm (5$), ít có ba (3$) ;
    Nhiều ít tùy ở khách,
    Hậu bạc kể chi mà.

    Và dưới quảng cáo này vẫn cái tên kư : Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu

    Thực là thương tâm ! Chúng ta, bọn thanh niên, đọc quảng cáo ấy khác ǵ đọc những lời buộc tội. Cái vui chiến thắng đi qua, chúng ta bắt đầu hối hận. 10 Octobre 1937, Ngày nay đăng một bài dịch thơ Đường của Tản Đà với những lời hết sức khen ngợi. Thơ Tản Đà c̣n được Ngày nay đăng nhiều lần nữa ; nhóm Tự lực c̣n tính cả việc xuất bản thi phẩm của người mà hồi trước họ đă chế diễu.

    Nhưng phá đi dễ mà dựng lên khó. Làng thơ mới đă tàn phá thanh danh của Tản Đà. Dầu sao cũng không thể sớm chiều khôi phục lại được. Phải chờ đến ngày 7 Juin 1939 là ngày Tản Đà mất mới t́m lại được cái không khí hơn mười năm trước. Những bài diễn văn khi hạ huyệt, những bài ca tụng trên báo, những bài diến thuyết tại hội Trí tri Hà Nội, đă kêu to ḷng ái mộ của toàn thể làng thơ. Yêu Tản Đà ta chạnh nghĩ đến người bạn t́nh của thi sĩ. Trong bộ đồ tang phục trông nàng cũng xinh xinh...

    Thế rồi một hôm nàng đến t́m ta và ta thấy nàng khác hẳn. Vẫn khuôn mặt cân đối ấy, vẫn cái dáng đi nghiêm chỉnh ấy, vẫn giọng nói nhỏ nhẹ ấy, nhưng mặn mà, nhưng đằm thắm y như mấy trăm năm trước, hồi nàng c̣n thơ. Nàng theo sau một người bạn mới. Người bạn trân trọng giới thiệu nàng. Ta vồn vă đón tiếp cả hai : nhà thơ mới Chế Lan Viên đề tựa Mùa cổ điển, một tập thơ cũ, đă khép lại một thời đại trong thi ca.

    ***
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 08-06-2012 lúc 11:15 Lư do: Bổ sung thông tin
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  6. #6
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Một thời đại vừa chẵn mười năm.

    Trong mười năm ấy, thơ mới đă tranh đấu gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Cuộc tranh đấu kéo dài cho đến ngày thơ mới toàn thắng. Trong sự thắng lợi ấy, cũng có công những người tả xung hữu đột nơi chiến trường, nhưng trước hết là công những nhà thơ mới. Tôi không so sánh các nhà thơ mới với Nguyễn Du để xem ai hơn ai kém. Đời xưa có thể có những bực kỳ tài đời nay không sánh kịp. Đừng lấy một người sánh với một người. Hăy sánh thời đại cùng thời đại. Tôi quyết rằng trong lịch sử thi ca Việt Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú như thời đại này. Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo năo như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Viên... và thiết tha, rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu.

    Từ người này sang người khác, sự cách biệt rơ ràng. Cá tính con người bị kiềm chế trong bao nhiêu lâu bỗng được giải phóng. Sự giải phóng có thể tai hại ở chỗ khác. Ở đây nó chỉ làm giàu cho thi ca. Cái sức mạnh súc tích từ mấy ngàn năm nhất đán tung bờ vỡ đê. Cảnh tượng thực là hỗn độn. Nh́n qua ta chỉ thấy một điều rơ : ảnh hưởng phương Tây, hay đúng hơn, ảnh hưởng Pháp.

    Nhưng ảnh hưởng Pháp cũng có chia đậm lạt khác nhau.

    Người đầu tiên chịu ảnh hưởng Pháp rất đậm là Thế Lữ. Những bài thơ có tiếng của Thế Lữ ra đời từ đầu 1933 đến cuối 1934. Giữa lúc người thanh niên Việt Nam đương ngập trong quá khứ đến tận cổ th́ Thế Lữ đưa về cho họ cái hương vị phương xa. Tác giả Mấy vần thơ liền được tôn làm đương thời đệ nhất thi sĩ và nhờ thế đă lập được công lớn, đă mở đường cho các nhà thơ mới sau này. Chung quanh ngôi sao Thế Lữ châu tuần bao nhiêu hành tinh có tên và không tên, hầu hết các thi sĩ lớn nhỏ hồi bấy giờ : Nguyễn Văn Kiện, Vũ Đ́nh Liên, Đỗ Huy Nhiệm, Tường Bách, Lan Sơn, Việt nữ Hoàng Hương B́nh, Thụy An, Nguyễn Nhuệ Thủy, Thanh Tịnh, Thúc Tề, Phi Yến, Lư Khê... Cả những v́ sao vống ở một trời khác : Vân Đài, Đông Hồ, Mộng Tuyết, cũng ghé về châu tuần một lúc.

    Cái vinh quang rực rỡ của Thế Lữ có lẽ đă khiến nhiều người thèm thuồng. Trong những người ấy có Huy Thông và Nguyễn Vỹ.

    Nguyễn Vỹ là người có chí cao nhưng tài mọn. Cái mộng tây hóa của trường thơ Bạch nga (Nguyễn Vỹ và Mộng Sơn) chỉ lưu lại có một bài : "Sương rơi".

    Huy Thông, khá hơn, đă đôi ba lần nhập tịch được vào thơ Việt cái không khí mơ màng của những vở kịch của Shakespeare và cái giọng hùng tráng của Victor Hugo. Huy Thông cũng đă lập ra một trường thơ nhỏ trong ấy có : Lam Giang, Phan Khắc Khoan và một nhà thơ mới sau này sẽ đi xa : Chế Lan Viên.

    Nhưng đến 1936, ảnh hưởng Pháp lại thấm thía thêm một tầng nữa. Trong thơ Thế Lữ ta chỉ thấy ẩn hiện đôi nàh thơ Pháp về thời lăng mạn. Xuân Diệu, nhà thơ ra đời hồi bấy giờ, mới một cách rơ rệt. Với Thế Lữ thi nhân ta c̣n nuôi giấc mộng lên tiên, một giấc mộng rất xưa. Xuân Diệu đốt cảnh bồng lai và xua nấy về hạ giới. Với một nghệ thuật tinh vi đă học được của Baudelaire, Xuân Diệu diễn tả ḷng ham sống bồng bột trong thơ de Noailles và trong văn Gide.
    Lúc bấy giờ Thế Lữ mới t́m đến Baudelaire nhưng nguồn thơ Thế Lữ đă cạn không sao đi kịp thời đại.

    Ảnh hưởng Pháp trong thơ Việt đến Xuân Diệu là cực điểm. Qua năm 1938, Huy Cận ra đời, nó đă bắt đầu xuống, mặc dầu Huy Cận cũng chịu ảnh hưởng thơ Pháp gần đây, nhất là ảnh hưởng Verlaine.

    Chung quanh đôi bạn Xuân Diệu ─ Huy Cận có vô số thi sĩ bàn nh́ bàn ba : Tế Hanh, Huyền Kiêu, Đinh Hùng, Phan Khắc oan, Thu Hồng, Nguyễn Đ́nh Thư, Xuân Tâm, Huy Tân, Huy Chức, Phan Thanh Phước, Nguyễn Đức Chính, Tường Đông... Đôi nhà thơ như Lan Sơn, Thanh Tịnh, lúc này đă thấy một bên Thế Lữ, bây giờ lại kéo nhau về đây. Và Thế Lữ ngồi một ḿnh trong đi-văng chừng thấy lẻ loi cũng về đây nốt.

    Tôi không biết có nên để và trong xóm Huy ─ Xuân hai nhà thơ Phạm Hầu và Yến Lan. Tuy thơ cùng một giọng song h́nh như họ đă trực tiếp với các nhà thơ Pháp, ít khi nhờ Xuân Diệu, Huy Cận đứng làm trung gian. Cái kín đáo của thơ Pháp gần đây tôi c̣n thấy ở Đoàn Phú Tứ.

    Cùng ra đời một lần với thơ Huy ─ Xuân nhưng kém thanh thế hơn nhiều là lối thơ tả chân. Thơ mới vốn ưa tả chân hơn thơ cũ, nhưng làm những bài thơ tả chân biệt hẳn ra một lối chỉ có Nam Trân, Đoàn Văn Cừ và Anh Thơ. Cũng có thể kể cả Bàng Bá Lân và Thu Hồng. Đoàn Văn Cừ chịu ảnh hưởng A. Samain (Samain Hy Lạp không phải Samain tượng trương). Nam Trân, Bàng Bá Lân, Anh Thơ, Thu Hồng có lẽ chỉ đi theo cái xu hướng gần sự thực, dầu sự thực tầm thường là một đặc tính của văn học phương Tây.

    Trái hẳn với lối thơ tả chân có lối thơ Hàn Mặc Tử ─ Chế Lan Viên. Cả hai đều chịu rất nặng ảnh hưởng Baudelaire và, qua Baudelaire, ảnh hưởng nhà văn Mỹ Edgar Poe, tác giả tập Chuyện lạ. Có khác chăng là Chế Lan Viên đă đi từ Baudelaire, Edgar Poe đến thơ Đường, mà Hàn Mặc Tử đă đi ngược lại từ thơ Đường đến Baudelaire, Edgar Poe và đi thêm một đoạn nữa cho gặp Thánh kinh của đạo Thiên chúa. Cả hai đều cai trị trường thơ Loạn và đă chiêu tập một số đồ đệ là Hoàng Diệp, Quỳnh Dao, Xuân Khai (tức Yến Lan nhưng không phải Yến Lan v́ tiêu biểu cho một lối thơ khác). Tôi vừa nói Chế Lan Viên đi về thơ Đường. Nếu nói đi đến thơ tượng trưng Pháp có lẽ đúng hơn, tuy hai lối thơ này có chỗ giống nhau. Điều ấy thấy rơ ở tác phẩm một người rất gần Chế Lan Viên và Hàn Mặc Tử : Bích Khê.

    Từ Xuân Diệu, Huy Cận, thơ Việt Nam đă có tính cách của thơ Pháp lối tượng trưng. Nhưng c̣n dè dặt, Bích Khê và ít người nữa như Xuân Sanh, muốn đi đến chỗ người ta thường cho là cao nhất trong thơ tượng trưng : Mallarmé, Valéry.

    Ta vừa lần theo ḍng thơ mạnh nhất trong những ḍng thơ đi xuyên qua thời đại. Riêng về ḍng này, thơ Việt đă diễn lại trong mười năm cái lịch sử một trăm năm của thơ Pháp, từ lăng mạn, đến Thi sơn, tượng trưng và những nhà thơ sau tượng trưng. Tinh thần lăng mạn Pháp đă gia nhập vào văn học Việt Nam từ trước 1932, cùng một lần với Tuyết hồng lệ sử, Tố tâmGiọt lệ thu. Cho nên trong thời đại này nó chỉ c̣n phảng phất. Thơ tượng trưng được người ta thích hơn, nhất là Baudelaire, người đầu tiên đă khơi nguồn thơ ấy. Có thể nói hầu hết các nhà thơ vừa kể trên, không nhiều th́ ít, đều bị ám ảnh v́ Baudelaire.

    Viết xong đoạn trên này đọc lại tôi thấy khó chịu. Mỗi nhà thơ Việt h́nh như mang nặng trên đầu năm bảy nhà thơ Pháp. Ấy chỉ v́ tôi t́m ảnh hưởng để chia xu hướng. Sự thực đâu có thế. Tiếng Việt, tiếng Pháp khác nhau xa. Hồn thơ Pháp hễ chuyển được vào thơ Việt là đă Việt hóa hoàn toàn. Sự thực th́ khi tôi xem thơ Xuân Diệu, tôi không nghĩ đến de Noailles. Tôi phải dằn ḷng tôi không c̣n xôn xao mới thấy thấp thoáng bóng tác giả Le Coeur innombrable. Thi văn Pháp không làm mất bản sắc Việt Nam. Những sự mô phỏng ngu muội lập tức bị đào thải.

    *
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 10-06-2012 lúc 12:12
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  7. #7
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Huống chi trong hàng thanh niên chịu ảnh hưởng thi văn Pháp nhiều người lại quay về thơ Đường. Thanh thế thơ Đường ở nước ta xưa nay bao giờ cũng lớn. Nhưng v́ cái học khoa cử, những bài thơ kiệt tác ngâm đi giảng lại hoài đă gần thành vô nghĩa. Nó chỉ c̣n là những cái máy để đúc ra hàng vạn thí sinh cùng hàng vạn bài thơ dở. Đến khi khoa cử bỏ, chữ nho không c̣n là một con đường tiến thân. Song thiếu niên Tây học vẫn có người xem sách nho. Họ chỉ cốt t́m một nguồn sống tinh thần. Họ đi tới thơ Đường với một tấm ḷng trong sạch và mới mẻ, điều kiện cần thiết để hiểu thơ. Cho nên, dầu dốt nát, dầu nghĩa câu nghĩa chữ lắm khi họ rất mờ, họ đă hiểu thơ Đường hơn nhiều tay khoa bảng.

    Hồn thơ Đường vắng đă lâu, nay lại trở về trong thơ Việt. Lần đầu tiên (1934) nó đi theo J. Leiba. Leiba giao lại cho Thái Can. Thái Can giàu, Leiba sang. Ở Thái Can cũng như ở Leiba hồn thơ Đường có cái cốt cách đời thịnh, với Đỗ Huy Nhiệm, Vân Đài, Lưu Kỳ Linh, Phan Khắc Khoan, Thâm Tâm hoặc nó kín đáo tinh vi hơn, hoặc nó rắn rỏi chắc chắn hơn, nhưng cũng nghèo hơn.

    Cái nàng thơ xưa này thực là rắc rối. Có người cả đời phiêu bạt đâu đâu bỗng một hôm ghé về, liền được nàng đăi một bài thơ. Người có diễm phúc ấy là Phan Thanh Phước.

    Lại có người chưa từng gặp, chỉ ngắm dung nhan nàng ở mấy nhà quen, Nguyễn Thị Điểm, bà huyện Thanh Quan, Nguyễn Du, cũng được nàng hai ba lần gửi yêu: Huy Cận.

    Thế mà có người say theo th́ nàng lại chẳng mặn mà chi, như hai thầy tṛ Đông Hồ, Mộng Tuyết. Đến nỗi một buổi sáng kia, hai thầy tṛ, chán nản, bỏ đi t́m duyên mới. Nhưng Đông Hồ, Mộng Tuyết c̣n may mắn hơn nhiều người khác. Những người này cố ư bưng tai cho đừng nghe thấy tiếng gọi phương xa. Họ quyết giữ trọn nghĩa thủy chung với nàng thơ cũ. Nhưng họ đă bị ruồng rẫy mà không hay. Có phải Nguyễn Giang cũng ở trong bọn những người xấu số ấy?

    Cảm được ḷng người đàn bà khó chiều kia, họa chỉ có Quách Tấn. Mối lương duyên gây nên từ Một tấm ḷng, đến Mùa cổ điển th́ thực đằm thắm, Mùa cổ điển gồm cả cái giàu sang của Thái Can, Leiba, súc tích lại trong một khuôn khổ rắn chắc. Nhưng Quách Tấn có thực là một nhà thơ cũ hoàn toàn? Có thực Quách Tấn không bao giờ mơ tưởng bạn phương xa? .

    *

    Tôi muốn xếp riêng vào một ḍng những nhà thơ tuy có chịu ảnh hưởng phương Tây nhưng rất ít và cũng không chịu ảnh hưởng thơ Đường. Thơ của họ có tính cách Việt Nam rơ rệt.

    Đứng đầu ḍng này là Lưu Trọng Lư. Điều ấy không có ǵ lạ. Lưu Trọng Lư nhác đọc sách nhất trong các thi sĩ đương thời. Họ Lưu ưa sống trong cuộc đời nhiều hơn trong sách vở. Sách Tàu hay sách Tây cũng vậy. Thi nhân chỉ nhớ mang máng một ít Kiều, một ít Chinh phụ ngâm, năm bảy câu trong bản dịch Tỳ bà hành cùng vài bài cổ phong từ khúc của Tản Đà. Trong những thể thơ ấy, Lưu Trọng Lư đă gửi rất dễ dàng nỗi đau buồn riêng của một người thanh niên Việt Nam thời mới.

    Một nhà thơ khác cũng t́m cảm hứng trong thi phấm thời xưa: Phan Văn Dật.

    Trái lại trong thơ Nguyễn Nhược Pháp chịu không thể thấy dấu tích một nhà thơ xưa nào. Không biết ai đă giúp Nguyễn Nhược Pháp t́m ra nụ cười kín đáo, hiền lành và có duyên ấy. Alfred de Musset chăng? Dầu sao đây rơ ràng là một nụ cười riêng của người Việt. Thế mà lạ, trong vườn thơ nó chỉ nở ra có một lần. Sau này Nguyễn Bính đi t́m tính chất Việt Nam lại trở về ca dao. Thơ Nguyễn Bính có cái vẻ mộc mạc của những câu hát đồng quê. Nguyễn Đ́nh Thư cũng có chịu ít nhiều ảnh hưởng ca dao, lại mượn ở ca dao cái vẻ t́nh tứ. Cho nên Nguyễn Đ́nh Thư gần Kiều hơn.

    Cuối năm ngoái có xuất bản một tập thơ đáng lẽ được người ta để ư hơn mới phải: Thơ say của Vũ Hoàng Chương. Vũ Hoàng Chương rất gần Lưu Trọng Lư, Tản Đà: cả ba đều say. Nhưng cái say của Vũ Hoàng Chương mới hơn. Cái chán nản cũng thế. Tuy có chịu ảnh hưởng thơ Pháp nhưng trước hết là phản ảnh của cuộc đời mới. Say mà không điên và cái chán nản, dầu có cái vị Baudelaire, vẫn nhẹ nhàng khoáng đăng, không nặng nề u ám như cái chán nản của Baudelaire.

    Ngoài Lưu Trọng Lư, Phan Văn Dật, Nguyễn Nhược Pháp, Nguyễn Bính Nguyễn Đ́nh Thư, Vũ Hoàng Chương, trong ḍng Việt cơ hồ không c̣n ai. Hoặc cũng có thể t́m thấy ở đây: Đông Hồ, Nguyễn Xuân Huy, Thúc Tề, Nguyễn Vỹ, T. T. Kh., Hằng Phương, Mộng Huyền, Trần Huyền Trân. Nhưng không lấy ǵ làm rơ lắm.

    Các nhà thơ về ḍng này thuờng có lời thơ b́nh dị. Họ ít ảnh hưởng lẫn nhau và cũng ít có ảnh hưởng đối với thi ca cận đại. Thi phẩm của họ có tính cách vĩnh viễn nhiều hơn tính cách một thời. Vả họ nương vào thanh thế phương Tây cũng ít. Lưu Trọng Lư có thơ đăng báo, trước Thế Lữ. Nhưng đến khi Thế Lữ ra đời, người ta tưởng không có Lưu Trọng Lư nữa. Gần đây trong hàng thanh niên h́nh như có người lại sực nhớ tới tác giả Tiếng thu. Phải chăng thi ca Việt Nam đă đi đến chỗ xoay chiều?

    ***
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 12-06-2012 lúc 11:30 Lư do: Bổ sung thông tin
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  8. #8
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Đó là ba ḍng thơ đă đi song song trong mười năm qua. Cố nhiên trong sự thực ba ḍng ấy không có cách biệt rơ ràng như thế. Nếu ta nghĩ đến những ḍng sông nước tràn bờ và luôn luôn giao hoán với nhau. Tuy mỗi ḍng mỗi khác nhưng cả ba ḍng đều có vài xu hướng chung.

    Phong trào thơ mới lúc bột phát có thể xem như một cuộc xâm lăng của văn xuôi. Văn xuôi tràn vào địa hạt thơ, phá phách tan tành. Một đặc tính của văn xuôi là nói nhiều. Cho nên trong thơ hồi bấy giờ thơ tứ h́nh như giăn ra:

    Ta là một khách chinh phụ

    Cả ư thơ dồn lại trong hai chữ "chinh phụ", bốn chữ kia thừa. Hăy so sánh câu ấy của Thế Lữ với một câu thơ xưa:

    Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo

    Bảy chữ không một chữ thừa.
    Nhưng rồi thơ mới cũng mất dần tính cách văn xuôi: câu thơ càng ngày càng thêm hàm xúc. Đôi khi lại c̣n hàm xúc quá. Trong thơ Huy Cận đă thấy những câu như:

    Ngàn năm sực tỉnh, lê thê
    Trên thành son nhạt ─ Chiều tê cúi đầu...

    Hai câu ấy c̣n hiểu được một phần. Thơ của một vài người gần đây lại hàm súc đến nỗi có những câu không ai hiểu ǵ cả.

    Trong mười năm chúng ta đă đi từ thơ đến văn xuôi, rồi lại từ văn xuôi đến thơ và ... ra ngoài địa hạt thơ.

    Đồng thời ta thấy mất dần cái hăng hái lúc đầu. C̣n nhớ: ông Nhất Linh quả quyết rằng thơ Đường luật nếu có hay cũng chỉ hay về văn thể, khó hay về ư tưởng ; ông Lưu Trọng Lư công kích tràn, theo họ Lư phép đối trong thơ cũ bất ngoại "con chó đi ra, con mèo chạy vô" ; ông Phan Khôi đ̣i đưa những bài thơ cũ người ta hùa nhau khen hay, "lột tận xương" ra xem cái hay ở đâu. Thực là liều lĩnh! Những câu liều lĩnh như thế mà hồi bấy giờ bao nhiêu người cho là tự nhiên. Hẳn có sứ ǵ nâng người ta lên trên những điều phải chăng, mực thước. Ấy là một nguồn sống đương rạo rực trong tâm trí thanh niên và trong những vần thơ linh động.

    Mười năm qua. Bây giờ chúng ta "biết điều" hơn. Không c̣n ai làm những câu thơ 27 chữ như Nguyễn Thị Kiêm, hay có đủ mười hai "chân" như Nguyễn Vỹ. Những cái ngông cuồng trái với tinh thần tiếng Việt đều mất. Hồn thiêng của cha ông c̣n nương trong tiếng nói đă giữ con cháu không cho làm loạn. Như thế càng hay. Chỉ sợ cùng với cái ngông cuồng ta mất luôn cả tinh thần sáng tạo.

    Không biết tương lai sẽ thế nào. Tôi chỉ lo. Một nhà thơ có tài là một nguồn sống. Nhưng nguồn sống vừa xuất hiện mầm chết đă đi theo. Tôi gọi bằng mầm chết cái thói bắt chước vô ư thức nó đương lưu hành trong làng thơ như một cái họa. Không một nhà thơ nào nổi tiếng mà không có một bọn xúm lại bắt chước. Bắt chước rồi t́m ra những vẻ đẹp riêng th́ c̣n nói ǵ. Đằng này bọn họ như những con thiêu thân chỉ nhảy vào lửa để rồi chết.

    Nói cho đúng, nhiều người vẫn c̣n ngông cuồng chán. Phong trào thơ mới đă phá vở ít khuôn khổ xưa. Mấy người táo bạo này muốn tiếp tục công việc phá hoại ấy. Họ biến nghĩa tiếng một đi bằng cách sắp đặt tiếng này với tiếng khác một cách bất ngờ. Như thế rất chính đáng. Các nhà thơ chân chính xưa nay đều làm thế để nói cho đúng cái bản sắc của họ. Nhưng bao giờ cũng giữ chừng mực. Các ông Bích Khê và Xuân Sanh noi theo gương Mallarmé, Valéry không thèm ǵn giữ ǵ hết. Trong tác phẩm của họ vẫn chừng ấy tiếng ta rất quen, nhưng thảng hoặc ta mới t́m được dấu tích những ư tứ, những t́m cảm ta vẫn quen gửi vào đó. Họ chạm trổ rất tỉ mỉ, không phải những rồng những phượng như ngày trước, mà những ǵ chẳng ai biết tên. Những ǵ đó đôi khi cũng đẹp. Đôi khi h́nh như họ đă diễn tả được những đièu sầu kín, nhưng lời thơ rắc rối quá, dầu sao phần đông chúng ta cũng đành ... kính nhi viễn chi.

    Không, từ bao giờ đến bây giờ, từ Homère đến Kinh Thi, đến ca dao Việt Nam, thơ vẫn là một sức đồng cảm mănh liệt và quảng đại. Nó đă ra đời giữa những vui buồn của loài người và nó sẽ kết bạn với loài người cho đến ngày tận thế.

    Và như thế chẳng có hại ǵ cho sự phát huy bản sắc của thi nhân. Đoàn thể bao giờ cũng đàn áp cá nhân bằng tất cả sức nặng của ư sáo, chữ sáo. Làm thơ là phản động lại, là lật cái lớp ư sáo, chữ sáo để t́m ở dưới những ǵ linh động và sâu sắc hơn. Tả t́nh hay tả cảnh, không quan hệ. Bởi t́nh hay cảnh đều ḥa theo nhịp sống của thi nhân. Nhưng cứ đi sâu vào hồn một người, ta sẽ gặp hồn ṇi giống. Và đi sâu vào hồn một ṇi giống, ta sẽ gặp hồn chung của loài người. C̣n ǵ riêng cho Nguyễn Du, cho người Việt Nam hơn truyện Kiều? Nhưng truyện Kiều cũng măi măi là chuyện tâm sự của con người không chia màu da, chia thời đại.

    Nếu các nhà thơ bí hiểm này chỉ có vài ba người th́ chẳng sao. Cái tai nạn lớn nhất có thể xảy ra là tốn giấy. Chưa biết chừng họ sẽ làm giàu cho thơ Việt Nam cũng nên. Tôi chỉ sợ các thi nhân ta đều đua nhau vào con đường tối tăm ấy. Rồi thơ sẽ thành món tiêu khiển riêng cho ít người nhàn rỗi không c̣n ăn thua ǵ đến cuộc đời chung.

    Không, muốn t́m một nguồn sống cho thi ca, phải đi theo hướng khác. Ảnh hưởng Pháp đă giúp ta nhận thức cái cá tính của ta. Hoặc trở về thơ Việt xưa, hoặc t́m đến thơ Đường, thơ Pháp, đi đâu th́ ta cũng cốt t́m ta. Ta t́m và nhiều lần ta đă gặp. Tôi không biết rồi đây thơ Pháp và thơ Đường, hay nói rộng ra, thơ Trung Quốc, c̣n có thể đưa ta đến đâu. Nhưng có một điều rơ ràng là ảnh hưởng thơ xưa của ta hăy c̣n bạc nhược. Trong ba ḍng thơ, ḍng Việt luôn luôn bị gián đoạn mà những nhà thơ xếp vào ḍng này nhiều khi cũng chỉ nói mối cảm của ḿnh một cách tự nhiên không nhờ người xưa làm hướng đạo.

    Di sản tinh thần của cha ông đại khái hăy c̣n nguyên vẹn. Tôi tin rằng nó có thể đưa sinh khí đến cho thơ và cứu các nhà thơ ra khỏi một t́nh thế chừng như lúng túng. Trong thi phẩm mười năm nay ta đă thấy hiện dần cái h́nh ảnh mới của người Việt Nam. Nếu các thi nhân ta đủ chân thành để thừa hưởng di sản xưa, nếu họ biết t́m đến thơ xưa với một tấm ḷng trẻ, họ sẽ phát huy dược những ǵ vĩnh viễn hơn, sâu sắc hơn mà b́nh dị hơn trong linh hồn ṇi giống. Nhất là ca dao sẽ đưa họ về với dân quê, nghĩa là với chín mươi phần trăm số người trong nước. Trong nguồn sống dồi dào và mạnh mẽ ấy họ sẽ t́m ra những vần thơ không phải chỉ dành riêng cho chúng ta, một bọn người có học mới, mà có thể làm nao ḷng hết thảy nguời Việt Nam.

    ***
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  9. #9
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    Trên kia đă nói đến Mùa cổ điển là hết một thời đại trong thi ca.

    Làng thơ mới tự ḿnh mở cửa đón mời một người cũ. Họ không nói chuyện hơn thua nữa. Thực hành một ư kiến phát biểu ra từ trước, họ nhă nhặn bỏ luôn cái danh hiệu thơ mới ; từ nay thơ họ chỉ gọi nó là thơ. Tôi sẵn ḷng tin rằng tương lai sẽ chiều theo ư họ. Nhưng Quách Tấn là một người thanh niên có Tây học ; người thanh niên ấy hồi 1939 đă xuất bản một tập thơ cũ được Tản Đà để ngang với thơ Yên Đổ, thơ Hồ Xuân Hương, mà chúng ta lại thấy lạt lạt. Đến nay người cho ra một tập nữa, chúng ta hết sức hoan nghênh, th́ trong những nhà thơ cũ chính tông lại ít có người thích. Nội chừng ấy cũng đủ chứng rằng sau này thơ có thể không chia mới cũ, nhưng trong khoảng mười năm qua, mới, cũ là hai sự thực.

    Lần theo ḍng thời gian đến cuối giai đoạn này của lịch sử, ta hăy dừng lại, để nhận rơ chân tướng của mỗi loại thơ.

    Cái danh hiệu thơ cũ ta đă dùng nhiều lần, mỗi người hiểu một cách. Người phái cũ bảo đó là tất cả thi ca Việt Nam, tất cả thi ca Trung Quốc từ trước tới nay, nghĩa là chỉ trừ những bài quốc văn quái gở mạo danh là thơ mới xuất hiện sau 1932, ngoài ra là thơ cũ hết. Chẳng những thế, họ c̣n ban tên thơ cũ cho những bài tuy không đúng niêm luật nhưng vẫn thuộc vào các thể thất ngôn, ngũ ngôn, lục bát, v. v..., do những người trẻ tuổi viết ra. Thành ra khi họ dùng hai chữ thơ cũ, họ nghĩ đến Khuất Nguyên, Lư Bạch, Đỗ Phủ, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du và bao nhiêu tên rạng rỡ nữa ; họ cũng có thể nghĩ đến Lưu Trọng Lư, Thái Can, v. v... Kể như vậy cũng tiện! Trong các cuộc xung đột họ sẽ đưa những tên ấy ra làm hậu thuẫn th́ ai c̣n dám đương đầu.

    Song bọn mới cũng chẳng vừa chi. Họ nhất định cướp cho được Lưu Trọng Lư, Thái Can, v. v..., và dành luôn cả Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Đỗ Phủ, Lư Bạch. Có ǵ đâu. Trong ư họ thơ cũ là cái mớ thi ca đă xuất hiện khoảng nửa thế kỷ nay, đă trị v́ một cách bệ vệ trên các sách báo quốc ngữ và hiện đương chiếm một phần lớn cái bộ Văn đàn bảo giám của ông Trần Trung Viên. Hơn nữa, trừ một đôi khi hăng quá hóa liều c̣n th́ nói thơ cũ họ chỉ muốn nói những bài thơ dở gần đây, nhất là những bài thuộc về thể thơ họ căm nhất, thể thơ luật.

    Nói tóm lại, thơ cũ hoặc là tinh hoa của mấy ngàn năm văn học, hoặc là cặn bă một lối thơ đến lúc tàn.

    Định nghĩa như thế th́ có thể căi nhau măn kiếp cũng chưa xong. Lỗi ấy tại ai? Mới ngó qua th́ h́nh như lỗi những người trẻ tuổi. Nhưng ta hăy nghĩ : danh từ thơ cũ là một danh từ chính họ vừa đặt ra. Ngày xưa không có thơ cũ. Họ cần phải phản động lại một lối thơ rất thịnh hành trong vài ba mươi năm gần đây. Vẫn biết trong lối ấy cũng đă sản xuất ít bài có giá trị, song những bài ấy thưa thớt quá không che được cái tầm thường mênh mông, cái trống rỗng đồ sộ đương ngự trị trên thi đàn Việt Nam. Tinh thần lối thơ ấy đă chết. Họ phải thoát ly ra khỏi xác chết để t́m một đường sống. Không biết gọi xác chếtâấy thế nào, họ đặt liều cho nó cái tên : thơ cũ. Chữ dùng có thể sai, nhưng nguyện vọng của họ rất chính đáng. Có bao giờ họ xâm phạm đến các thi hào đời xưa đâu, mà người ta phải nhọc ḷng bênh vực. Họ chỉ công kích một lối thơ gần đây, một lối thơ tai hại nó vẫn giống thơ Lư, Đỗ. Như cái nhăn mặt của Đông Thi vẫn giống cái nhăn mặt của Tây Thi vậy!

    Họ không muốn nhăn mặt. Sợ mang cái dại của Đông Thi. Họ t́m những vẻ đẹp khác. Thơ mới ra đời.

    Ta hăy định nghĩa thế nào là thơ mới và luôn thể hoặc ta sẽ t́m được cái nghĩa chính đáng của danh từ thơ cũ. Trước hết muốn tránh mọi sự lầm lẫn xin hiểu chữ thơ theo nghĩa chữ thi trong Kinh Thi hay chữ poésie trong tiếng Pháp. Hiểu theo nghĩa rộng vậy. Đă thế, khi nói lối thơ mới chỉ là nói cho tiện, chứ thực ra thơ mới cũng nhiều lối. Bởi không nhận rơ điều ấy nên có đôi người tưởng thơ mới tức là thơ tự do. Đă đành theo cách định nghĩa của người đề xướng ra nó th́ chính nó là thơ tự do, nhưng trong mười năm hàng vạn người đă dùng danh từ thơ mới để chỉ rất nhiều bài thơ khác xa lối thơ tự do. Danh từ này vốn mới đặt ra, người ta trao cho nó nghĩa ǵ th́ nó sẽ có nghĩa ấy. Cho nên phải hiểu nó theo nghĩa thông thường, không thể hiểu theo cách định nghĩa của ông Phan Khôi.

    Thơ tự do chỉ là một phần nhỏ trong thơ mới. Phong trào thơ mới trước hết là một cuộc thí nghiệm táo bạo để định lại giá trị những khuôn phép xưa. Cuộc thí nghiệm bây giờ đă tạm xong. Và đây là những kết quả :

    Thể Đường luật vừa động đến là tan. Những bài Đường luật của Quách Tấn dầu được hoan nghênh cũng khó làm sống lại phép đối chữ, đối câu cùng cái nội dung chặt chẽ của thể thơ.

    Thất ngôn và ngũ ngôn rất thịnh. Không hẳn là cổ phong. Cổ phong ngày xưa đă thúc lại thành Đường luật. Thất ngôn và ngũ ngôn bây giờ lại do luật Đường giăn và nới ra. Cho nên êm tai hơn. Cũng có lẽ v́ nó ưa vần bằng hơn vần trắc.

    Ca trù biến thành thơ tám chữ. Thể thơ này ra đời từ trước 1936, nghĩa là trước khi ông Thao Thao đề xướng. Yêu vận mất. Phần nhiều vần liên châu.

    Lục bát vẫn được trân trọng : Ảnh hưởng truyện Kiều và ca dao. Song thất lục bát cơ hồ chết, không hiểu v́ sao.

    Thơ bốn chữ trước chỉ thấy trong những bài vè, nay cất lên hàng những thể thơ nghiêm chỉnh.

    Lục ngôn thể trước chỉ thấy trong Bạch vân thi tập thỉnh thoảng cũng được dùng.

    Từ khúc mà hồi đầu người ta toan đưa làm thể chính thức của thơ mới, đă chết dần cùng với thơ tự do.

    Luật đổi thanh rất tự nhiên trong thơ Việt vẫn chi phối hết thảy các thể thơ.

    Nói tóm lại, phong trào thơ mới đă vứt đi nhiều khuôn phép xưa, song cũng nhiều khuôn phép nhân đó sẽ thêm bền vững. Hẳn tương lai c̣n dành nhiều vinh quang cho những khuôn phép này. Nó đă qua được một cơn sóng gió dữ dội trong khi các khuôn phép mới xuất hiện đều bị tiêu trầm như thơ tự do, thơ mười chữ, thơ mười hai chữ, hay đương sắp sửa tiêu trầm như những cách gieo vần phỏng theo thơ Pháp.

    Đến đây chắc người ta nhắc lại cái câu đă nói nhiều lần: "Không có thơ mới. Cái điều các anh gọi là mới, hơn ngàn năm truớc đă có rồi."

    Th́ ai chẳng nhận thế. Nhưng đă lâu lắm ta chỉ quen với món thất ngôn bát cú. Quen đến ngấy. Bây giờ nếu có ǵ chưa quen ta cứ gọi là mới, chứ sao. Ở nhà quê mỗi năm một lần ăn cơm mới. Có ai bắt bẻ: "Mới ǵ thứ cơm ấy, năm ngoái đă ăn rồi mà"? Vậy mặc dầu các lối thơ thông dụng đời nay chỉ là những lối thơ xưa phục hưng, nó vẫn mới như thường.

    Huống chi ta đă thấy những lối thơ xưa phục hưng đều có biến thể ít nhiều. Nó mềm mại hơn. Nhạc điệu câu thơ cũng khác. V́ những chỗ ngắt hơi không nhất định. Nhất là v́ cái lối dùng chữ rớt đă được nhập tịch đường hoàng.

    Hôm nay tôi đă chết trong người,
    Xưa hẹn ngh́n năm yêu mến tôi.

    Hai câu thất ngôn ấy của Xuân Diệu h́nh dáng khác thơ xưa biết bao. Phép dùng chữ, phép đặt câu đổi mới một cách táo bạo cũng thay h́nh dáng câu thơ không ít. Những thể thơ, cũng như toàn thể xă hội Á Đông, muốn mưu lấy sinh tồn, không ít th́ nhiều cũng phải thay h́nh đổi dáng.

    Nhưng hôm nay tôi chưa muốn nói nhiều về h́nh dáng câu thơ. Một lần khác buồn rầu hơn chúng ta sẽ thảo luận kỹ càng về luật thơ mới, về những vần gián cách, vần ôm nhau, vần hỗn tạp, về ngữ pháp, cú pháp và nhiều điều rắc rối nữa.

    Bây giờ hăy đi t́m cái điều ta cho là quan trọng hơn: tinh thần thơ mới.

    Giá các nhà thơ mới cứ viết những câu như hai câu vừa trích trên này th́ tiện cho ta biết mấy. Nhưng chính Xuân Diệu c̣n viết :

    Người giai nhân : bến đợi dưới cây già;
    T́nh du khách : thuyền qua khuông buộc chặt.

    Và một nhà thơ cũ tả cảnh thu lại có những câu nhí nhảnh và lả lơi :

    Ô hay ! cảnh cũng ưa người nhỉ !
    Ai thấy ai mà chẳng ngẩn ngơ ?

    Giá trong thơ cũ chỉ có những trần ngôn sáo ngữ, những bài thơ chúc tụng, những bài thơ vịnh hết cái này đến cái nọ, mà các nhà thơ mới lại chỉ làm những bài kiệt tác th́ cũng tiện cho ta biết mấy. Khốn nỗi, cái tầm thường, cái lố lăng chẳng phải của riêng một thời nào và muốn hiểu tinh thần thơ cho đúng đắn, phải sánh bài hay với bài hay vậy.

    Âu là ta đành phải nhận rằng trời đất không phải dựng lên cùng một lần với thế hệ chúng ta. Hôm nay đă phôi thai từ hôm qua và trong cái mới vẫn c̣n rớt lại ít nhiều cái cũ. Các thời đại vẫn liên tiếp cùng nhau và muốn rơ đặc sắc mỗi thời phải nh́n vào đại thể.

    Cứ đại thể th́ tất cả tinh thần thời xưa ─ hay thơ cũ ─ và thời nay ─ hay thơ mới ─ có thể gồm lại trong hai chữ tôi ta. Ngày trước là thời chữ ta, bây giờ là thời chữ tôi. Nói giống nhau th́ vẫn có chỗ giống nhau như chữ tôi vẫn giống chữ ta. Nhưng chúng ta hăy t́m những chỗ khác nhau.

    Ngày thứ nhất ─ ai biết đích ngày nào ─ chữ tôi xuất hiện trên thi đàn Việt Nam, nó thực bỡ ngỡ. Nó như lạc loài nơi đất khách. Bởi nó mang theo một quan niệm chưa từng thấy ở xứ này : quan niệm cá nhân. Xă hội Việt Nam từ xưa không có cá nhân. Chỉ có đoàn thể : lớn th́ quốc gia, nhỏ th́ gia đ́nh. C̣n cá nhân, cái bản sắc của cá nhân ch́m đắm trong gia đ́nh, trong quốc gia như giọt nước trong biển cả. Cũng có những bực kỳ tài xuất đầu lộ diện. Thảng hoặc họ cũng ghi h́nh ảnh họ trong văn thơ. Và thảng hoặc trong văn thơ họ cũng dùng chữ tôi để nói chuyện với ḿnh, hay ─ th́ cũng thế ─ với tất cả mọi người. Mỗi khi nh́n vào tâm hồn họ hay đứng trước loài người mênh mông, hoặc họ không tự xưng, hoặc họ ẩn ḿnh sau chữ ta, một chữ có thể chỉ chung nhiều người. Họ phải cầu cứu đoàn thể để trốn cô đơn. Chẳng trách ǵ tác phẩm họ vừa ra đời, đoàn thể đă dành làm của chung, lắm khi cũng chẳng thèm ghi tên của họ. Ở phương Tây, nhất là từ khi có đạo Thiên Chúa, không bao giờ cá nhân lại bị rẻ rúng đến thế.

    Bởi vậy cho nên, khi chữ tôi, với cái nghĩa tuyệt đối của nó, xuất hiện giữa thi đàn Việt Nam, bao nhiêu con mắt nh́n nó một cách khó chịu. Nó cứ luôn luôn đi theo những chữ anh, các bác, chữ ông đă thấy chướng. Huống bây giờ nó đến một ḿnh !

    Nhưng, ngày một ngày hai, nó mất dần cái vẻ bỡ ngỡ. Nó được vô số người quen. Người ta lại c̣n thấy nó đáng thương. Mà thật nó tội nghiệp quá !

    Thi nhân ta cơ hồ đă mất hết cái cốt cách hiên ngang ngày trước. Chữ ta với họ to rộng quá. Tâm hồn của họ chỉ vừa thu trong khuôn khổ chữ tôi. Đừng có t́m ở họ cái khí phách ngang tàng của một thi hào đời xưa như Lư Thái Bạch, trong trời đất chỉ biết có thơ. Đến chút ḷng tự trọng cần để khinh cảnh cơ hàn, họ cũng không có nữa :

    Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt,
    Cơm áo không đùa với khách thơ.

    Không biết trong khi rên rỉ như thế Xuân Diệu có nghĩ đến Nguyễn Công Trứ, một người đồng quận, chẳng những đă đùa cảnh nghèo mà c̣n lấy cảnh nghèo làm vui.

    Nhưng ta trách ǵ Xuân Diệu? Xuân Diệu, nhà thơ đại biểu đầy đủ nhất cho thời đại, chỉ nói cái khổ sở, cái thảm hại của hết thảy chúng ta.

    Đời chúng ta đă nằm trong ṿng chữ tôi. Mất bề rộng ta đi t́m bề sâu. Nhưng càng đi sâu càng lạnh. Ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta phiêu lưu trong trường t́nh cùng Lưu Trọng Lư, ta điên cuồng với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng Xuân Diệu. Nhưng động tiên đă khép, t́nh yêu không bền, điên cuồng rồi tỉnh, say đắm vẫn bơ vơ. Ta ngơ ngẩn buồn trở về hồn ta cùng Huy Cận.

    Cả trời thực, trời mộng vẫn nao nao theo hồn ta.

    Thực chưa bao giờ thơ Việt Nam buồn và nhất là xôn xao như thế. Cùng ḷng tự tôn, ta mất luôn cả cái b́nh yên thời trước.

    Thời trước, dầu bị oan khuất như Cao Bá Nhạ, dầu bị khinh bỏ như cô phụ trên bến Tầm Dương, vẫn c̣n có thể nương tựa vào một cái ǵ không di dịch. Ngày nay lớp thành kiến phủ trên linh hồn đă tiêu tan cùng lớp hoa ḥe phủ trên thi tứ. Phương Tây đă giao trả hồn ta lại cho ta Nhưng ta bàng hoàng v́ nh́n vào đó ta thấy thiếu một điều, một điều cần hơn trăm ngh́n điều khác : một ḷng tin đầy đủ.

    Đó, tất cả cái bi kịch đương diễn ngấm ngầm, dưới những phù hiệu dễ dăi, trong hồn người thanh niên.

    Bi kịch ấy họ gửi cả vào tiếng Việt. Họ yêu vô cùng thứ tiếng trong mấy mươi thế kỷ đă chia sẻ vui buồn với cha ông. Họ dồn t́nh yêu quê hương trong t́nh yêu tiếng Việt. Tiếng Việt, họ nghĩ, là tấm lụa đă hứng vong hồn những thế hệ qua. Đến lượt họ, họ cũng muốn mượn tấm hồn bạch chung để gửi nỗi băn khoăn riêng.

    Nhưng do đó trong thất vọng sẽ nảy mầm hi vọng.

    Chưa bao giờ như bây giờ họ hiểu câu nói can đảm của ông chủ báo Nam Phong: "Truyện Kiều c̣n, tiếng ta c̣n ; tiếng ta c̣n, nước ta c̣n".

    Chưa bao giờ như bây giờ họ cảm thấy tinh thần ṇi giống cũng như các thể thơ xưa chỉ biến thiên chứ không sao tiêu diệt.

    Chưa bao giờ như bây giờ họ thấy cần phải t́m về dĩ vàng để vịn vào những ǵ bất diệt đủ bảo đảm cho ngày mai.

    Novembre 1941
    *
    * *
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 19-06-2012 lúc 12:52
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

  10. #10
    {CIO}<<[GO]B@2kw@rmTe@M>>

    Ngày tham gia
    Apr 2011
    Bài viết
    865
    Next Level: 135

    * Thế Lữ





    Chính tên Nguyễn Thứ Lễ. Sinh tháng 10 năm Đinh Mùi (1907). Nơi sinh Thế Lữ lấy làm lạ thấy người nhà nói là Thái Hà ấp Hà Nội, c̣n thi sĩ th́ cứ tưởng là Lạng Sơn, nơi đă ở từ khi c̣n bé đến năm 11 tuổi. 11 tuổi, xuống Hải Pḥng. Học đến năm thứ ba ban thành chung th́ bỏ để theo sở thích riêng. Sau đó lên Hà Nội học trường Mỹ thuật, nhưng lại thôi ngay. Bắt đầu viết từ hồi này.

    Được ít lâu bị đau lại về Hải Pḥng tĩnh dưỡng. Những ư thơ và đôi bài thơ đầu tiên, như bài "Lựa tiếng đàn" nảy ra trong lúc này.

    Có chân trong Tự lực văn đoàn và trong ṭa soạn các báo Phong hóa, Ngày nay, Tinh hoa.

    Đă xuất bản: Mấy vần thơ (1935). Mấy vần thơ, tập mới (Đời nay, Hà Nội, 1941)


    *


    Luôn trong mấy năm, mê theo thơ người này, người khác, tôi không hề ngâm thơ Thế Lữ. Tôi cứ nghĩ ḷng trí tôi đă thay đổi, không sao c̣n có thể thích những vần thơ không cùng tôi thay đổi. Nhưng hôm nay đọc lại những câu với tôi vẫn c̣n quen quen, tôi sung sướng biết bao. Tôi đón những câu thơ ấy với cái hân hoan của khách phiêu lưu lúc trở về cố hương gặp những người thân yêu cũ. Dầu nh́n nét mặt một hai người khách không khỏi ngờ ngợ... Nhưng hề chi! Khách vẫn gửi ở đó cái hương vị những ngày âm thầm qua trong gian nhà tranh nọ... Cả một thời xưa tỉnh dậy trong ḷng tôi. Tôi sống lại những đêm b́nh yên đầy thơ mộng.

    Độ ấy thơ mới vừa ra đời. Thế Lữ như vừng sao đột hiện ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam. Dầu sau này danh vọng Thế Lữ có mờ đi ít nhiều, nhưng người ta không thể không nh́n nhận cái công Thế Lữ đă dựng thành nền thơ mới ở xứ này. Thế Lữ không bàn về thơ mới, không bênh vực thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết, Thế Lữ chỉ lặng lẽ, chỉ điềm nhiên bước những bước vững vàng, mà trong khoảnh khắc cả hàng ngũ thơ xưa phải tan vỡ.

    Bởi v́ không có ǵ khiến người ta tin ở thơ mới hơn là đọc những bài thơ mới hay. Mà thơ Thế Lữ về thể cách mới không chút rụt rè, mới từ số câu, số chữ, cách bỏ vần, cho đến tiết tấu âm thanh. Đọc những câu như :

    Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
    Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
    Với khi thét khúc trường ca dữ dội
    Ta bước chân lên, dơng dạc, đường hoàng,
    Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
    Vờn bóng âm-thầm, lá gai, cỏ sắc.


    Đọc những câu ấy, không ai c̣n có quyền bĩu môi trước cuộc cách mệnh về thi ca đương nổi dậy. Cho đến những bài thất ngôn, ngũ ngôn, lục bát, song thất lục bát của Thế Lữ cũng khác hẳn xưa. Thế Lữ đă làm rạn vỡ những khuôn khổ ngàn năm không di dịch. Chữ dùng lại rất táo bạo. Đọc đôi bài, nhất là bài "Nhớ rừng" ta tưởng chừng thấy những chữ bị xô đẩy, bị dằn vặt bởi một sức mạnh phi thường. Thế Lữ như một viên tướng điều khiển đội quân Việt ngữ bằng những mệnh lệnh không thể cưỡng được.

    Nhưng con người táo bạo ấy vẫn không nỡ ĺa những giấc mộng nên thơ của thời trước. Tuy ảnh hưởng thi ca Pháp về phái lăng mạn và nhất là ảnh hưởng tản văn Pháp đă khiến những mộng ấy đă có một ít h́nh dáng mới, một ít sắc màu mới, ta vẫn có thể nh́n nhận dễ dàng cái di sản của lớp người vừa qua. Thế Lữ cũng như phần đông thanh niên ta hồi trước hay buồn nàn vẩn vơ.

    Người muốn sống cuộc đời ẩn sĩ

    Trăm năm theo dơi đám mây trôi


    Người lưu luyến cảnh tiên trong tưởng tượng, phảng phất nghe tiếng sáo tiên, mải mê nh́n những nàng tiên. Muốn gợi trí mơ tưởng cảnh tiên, người không cần chi nhiều. Đương đi giữa đuơgnf phố rộn rịp, bỗng trônt thấy những cành đào cành mai là người đă

    ... tưởng nhớ cảnh quê hương
    Bồng lai muôn thủa vườn xuân thắm,
    Sán lạn, u huyền, trong khói hương...


    Đương cùng bầu bạn uống rượu, vừa ngà ngà say là người đă thoát trần bỏ bạn hữu ở lại để đi về chốn

    Lung linh vàng dội cung Quỳnh
    Nhịp nhàng biến hiện những ḿnh Tiên nga.



    Ở xứ ta từ khi có người nói chuyện tiên, nghĩa là từ khi có thi sĩ, chưa bao giờ ta thấy thế giới tiên có nhiều vẻ đẹp như thế. Phải chăng v́ cơi tiên đă cùng cơi trần Âu hóa?

    Nhưng làm tiên, làm ẩn sĩ hay làm chinh phu chỉ là chuyện mộng. Sự thực là khi nghe tiếng ái ân réo rắt, chỉ có khách chinh phu "đi theo đuổi bước tương lai", c̣n thi nhân và chúng ta ở lại bên sông cùng thiếu nữ. Sự thực th́ giấc mộng ẩn sĩ tan dần trong một căn nhà ở Hà Nội. Và nói cho đúng, thi nhân có lên tiên cũng chỉ để nói chuyện dưới trần. Những áo đào thiên tiên người thấy trong khi say thường phấp phới trên bờ hồ Hoàn Kiếm : Tôi muốn nói Thế Lữ vẫn nặng ḷng trần. Người say theo những cảnh đẹp của trần gian muôn h́nh muôn vẻ, từ

    Cảnh vĩ đại sóng nghiêng trời, thác ngàn đổ;


    cho đến

    Nét mong manh, thấp thoáng cánh hoa bay ;


    Người đă khéo tả h́nh sắc lại cũng khéo tả âm thanh. Những đoạn thơ tả cảnh, tả tiếng của Thế Lữ thực không sao kể xiết. Ngay trong những bài không hay lắm, vẫn có nhiều câu rất thần t́nh. Chẳng hạn như :

    Sáng hôm nay, sương biếc tỏa mờ mờ
    Như hương khói đượm đầu cau, mái rạ ;
    Ánh hồng tía rắc ngọc châu trên lá,
    Trời trong xanh, chân trời đỏ hây hây,


    Nhưng trong "vườn trần gian" c̣n ǵ thắm tươi hơn những thiếu nữ. Cho nên không biết bao nhiêu lần thi nhân tả người đẹp với những nét tinh tế, dịu dàng và âu yếm. Người thấy rơ :

    Trên vừng trán ngây thơ, trong sáng,
    Vẩn vơ qua một áng hương buồn.


    Người lặng nh́n :

    Đôi mắt cô em như say, như đắm,
    Như buồn in h́nh ảnh giấc mơ xa.


    Người mải mê nghe tiếng hát của người đẹp :

    Tiếng hát trong như nước ngọc tuyền,
    Êm như hơi gió thoảng cung tiên,
    Cao như thông vút, buồn như liễu :
    Nước lặng, mây ngừng, ta đứng yên.


    Có những thi nhân chỉ t́m ư thơ trong t́nh yêu của một người. Trái lại trong thơ Thế Lữ thấp thoáng h́nh ảnh không biết bao nhiêu người. Mỗi thiếu nữ đă đi qua trong đời thi nhân hay trong trí tưởng thi nhân đều mang theo một chút hương ân ái. Đối với họ, thi nhân chưa đủ thân mật để gọi bằng em ; thi nhân chỉ dùng hai tiếng "cô em", nghe lẳng lơ, mà xa vời và thiếu t́nh ấm áp. Có lẽ Thế Lữ là một người khát yêu, ḷng mở sẵn để đón một t́nh duyên không thấy tới. Mối t́nh yêu không người yêu ấy man mác khắp cỏ cây mây nước, nên thi nhân thường tả những cảnh đượm t́nh luyến ái :

    Mây hồng ngừng lại sau đèo,
    Ḿnh cây nắng nhuộm, bóng chiều không đi.

    Trời có những dải mây huyền thấp thoáng.
    Như vấn vương lưu luyến quyện ḷng ai;

    Khiến cho cảnh bồi hồi ngây ngất.
    Tiếng sáo chưa nỡ dứt trên không,

    Khiến cho hồ nước mịt mù,
    Ngày không muốn hết, ta không muốn về.


    Thơ Thế Lữ là nơi hẹn ḥ của hai nguồn thi cảm. Thế Lữ đă băn khoăn trước hai nẻo đường : nẻo về quá khứ với mơ mộng, nẻo tới tương lai và thực tế. Đáng lẽ Thế Lữ nên rẽ nẻo thứ hai này. Sau một hồi mộng mị vẩn vơ, thơ Thế Lữ như một luồng gió lạ xui người ta biết say sưa với cái sán lạn của cuộc đời thực tế, biết cười cùng hoa nở chim kêu, biết yêu và biết yêu t́nh yêu. Thế Lữ đă làm giáo sư dạy khoa t́nh ái cho cả một thời đại.

    Nhưng h́nh như có hồi Thế Lữ đă đi lầm đường. Bởi người ta nói quá nhiều, nên thi nhân tưởng quê hương ḿnh là tiên giới và quên rằng đặc sắc của người chính ở chỗ tả những vẻ đẹp thực của trần gian.

    Tuy vậy, dầu về hồi sau thơ Thế Lữ có phần kém trước, nhưng giá những bài ấy là của một người khác, th́ vẫn có thể dành cho tác giả nó một địa vị khá trên thi đàn. Bởi v́ Thế Lữ ít khi ghép những lời nói suông, khi nào viết là cũng có chuyện ǵ để nói.

    Tôi nói về Thế Lữ đă nhiều quá rồi. Nhưng c̣n biết bao nhiêu điều muốn nói nữa. Tôi thấy chung quanh tôi người ta lạnh lùng quá. Thế Lữ cơ hồ đă đi theo phần đông thi sĩ trong "Văn đàn bảo giám". Cái cảnh lạt phải ấy sao mà buồn thế!

    Không, ta hăy đi ngược lại thời gian, quên những sở thích nhất thời và trân trọng lấy những bông hoa vẫn thắm tươi như hồi mới nở.

    Janvier 1941




    *




    Nhớ Rừng
    (Lời con Hổ ở vườn Bách thú)

    Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,
    Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua.
    Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
    Giương mắt bé riễu oai linh rừng thẳm
    Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hăm
    Để làm tṛ lạ mắt, thứ đồ chơi.
    Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
    Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.

    Ta sống măi trong t́nh thương nỗi nhớ,
    Thủa tung hoành, hống hách những ngày xưa.
    Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
    Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
    Với khi thét khúc trường ca dữ dội
    Ta bước chân lên, dơng dạc, đường hoàng,
    Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
    Vờn bóng âm-thầm, lá gai, cỏ sắc.
    Trong hang tối, mắt thần khi đă quắc
    Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
    Ta biết ta chúa tể muôn của loài
    Giữa chốn thảo hoa, không tên không tuổi.

    Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
    Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
    Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
    Ta lặng ngắm giang-san ta đổi mới?
    Đâu những b́nh minh cây xanh nắng gội
    Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
    Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
    Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt
    Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
    -- Than ôi! thời oanh liệt nay c̣n đâu?

    Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu
    Ghét những cảnh không đời nào thay đổi,
    Những cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối:
    Hoa chăm, cỏ sén, lối phẳng, cây trồng;
    Giải nước đen giả suối, chẳng thông ḍng
    Len dưới nách những mô g̣ thấp kém;
    Dăm vừng lá hiền lành không bí hiểm
    Cũng học đ̣i bắt chước vẻ hoang vu
    Của chốn ngàn năm cao cả, âm u.

    Hỡi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ!
    Là nơi giống hùm thiêng ta ngự trị,
    Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa
    Nơi ta không c̣n được thấy bao giờ!
    Có biết chăng trong những ngày ngao ngán
    Ta đang theo giấc mộng ngàn to lớn
    Để hồn ta phảng phất được gần ngươi
    ─ Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Tiếng trúc tuyệt vời

    Tiếng địch thổi đâu đây,
    Cớ sao mà réo rắt?
    Lơ lửng cao đưa tận lưng trời xanh ngắt,
    Mây bay... gió quyến mây bay...
    Tiếng vi vút như khuyên van, như d́u dặt
    Như hắt hiu cùng hơi gió heo may.

    Ánh chiều thu
    Lướt mặt hồ thu,
    Sương hồng lam nhẹ lan trên sóng biếc,
    Rặng lau già xao xác tiếng reo khô.
    Như khua động nỗi nhớ nhung, thương tiếc
    Trong ḷng người đứng bên hồ.

    Cô em buồn đứng bên hồ
    Nghiêng tựa ḿnh cây, dáng thẩn thơ.
    Chừng cô tưởng đến ngày vui sẽ mất,
    Mà sắc đẹp rỡ ràng rồi sẽ tắt
    Như bóng chiều dần khuất
    Dưới chân trời.

    Cho nên cô nghe tiếng trúc tuyệt vời,
    - Thổn thức với ḷng cô thổn thức,
    Man mác với ḷng cô man mác -
    Cô để tâm hồn tê tái, bâng khuâng.

    Ta muốn nâng
    Tấm khăn hồng lau mắt lệ cho ai.
    V́ ta sợ má đào kia phai,
    Cũng như ta đă ca
    Khuyên ngày vui trở lại
    Cùng với ánh quanh minh c̣n măi.
    ─ Cho người vui cảnh quên già.

    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Tiếng Sáo Thiên Thai

    Ánh xuân lướt cỏ xuân tươi,
    Bên rừng thổi sáo một hai Kim Đồng.
    Tiếng đưa hiu hắt bên ḷng,
    Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn...

    Tiên Nga tóc xơa bên nguồn.
    Hàng tùng rủ rỉ trên cồn đ́u hiu;
    Mây hồng ngừng lại sau đèo,
    Ḿnh cây nắng nhuộm, bóng chiều không đi.

    Trời cao, xanh ngắt. - Ô ḱa
    Hai con hạc trắng bay về Bồng lai.
    Theo chim, tiếng sáo lên khơi,
    Lại theo gịng suối bên người Tiên Nga.

    Khi cao, vút tận mây mờ,
    Khi gần, vắt vẻo bên bờ cây xanh,
    Êm như lọt tiếng tơ t́nh,
    Đẹp như Ngọc Nữ uốn ḿnh trong không,

    Thiên Thai thoảng gió mơ ṃng,
    Ngọc Chân buồn tưởng tiếng ḷng xa bay...

    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Bên sông đưa khách
    Tặng tác giả "Đời mưa gió"
    Ḷng em như nước Trường Giang ấy
    Sớm tối theo chàng tới Phúc Châu.

    (Lời Kĩ nữ)

    Trời nặng mây mù. Mấy khóm cây
    Đứng kia không biết tỉnh hay say.
    Đỗ bờ sông trắng, con thuyền bé.
    Cạnh lớp lau già gió lắt lay.

    Tôi tiễn đưa anh đến tận thuyền
    Để dài thêm hạn cuộc t́nh duyên.
    Thuyền đi tôi sẽ rời chân lại.
    Tôi nhớ t́nh ta, anh vội quên

    Thuyền khách đi rồi, tôi vẫn chờ
    Ḷng tôi theo lái tới phương mô.
    Bâng khuâng trong cơi sầu vô hạn
    Không khóc v́ chưng mắt đă khô.

    Đâu biết rằng anh cũng chỉ là
    Khách chơi giây lát ghé chơi qua;
    Rồi thôi níu áo không t́nh nữa
    Để mặc t́nh ai khổ, ước, mơ.

    Tôi chỉ là người mơ ước thôi
    Là người mơ ước hăo! Than ôi!
    B́nh minh chói lói đâu đâu ấy
    C̣n chốn ḷng riêng u ám hoài.

    Mà biết vô duyên vẫn cứ mong
    Trăm năm ôm măi khối t́nh không,
    Trọn đời làm kẻ đưa thuyền khách:
    Thuyền chảy, trơ vơ đứng vời trông.

    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Cây đàn muôn điệu

    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    Tôi chỉ là một khách t́nh si
    Ham vẻ Đẹp có muôn h́nh, muôn thể.
    Mượn lấy bút nàng Ly Tao tôi vẽ,
    Và mượn cây đàn ngàn phím, tôi ca
    Vẻ đẹp u trầm, đắm đuối, hay ngây thơ,
    Cũng như vẻ Đẹp cao siêu, hùng tráng
    Của non nước, của thi văn, tư tưởng.
    Dáng yêu kiều tha thướt khách giai nhân;
    Ánh tưng bừng linh hoạt nắng trời xuân;
    Vẻ sầu muộn âm thầm ngày mưa gió;
    Cảnh vĩ đại, sóng nghiêng trời, thác ngàn đổ;
    Nét mong manh, thấp thoáng cánh hoa bay;
    Cảnh cơ hàn nơi nước đọng bùn lầy;
    Thú sán lạn mơ hồ trong ảo mộng;
    Chí hăng hái đua ganh đời náo động:
    Tôi đều yêu, đều kiếm, đều say mê.
    Tôi sẵn ḷng đau v́ tiếng ai bi,
    Và tôi cảm khái bởi những lời hăng hái.
    Tôi ngợi ca với tiếng ḷng phấn khởi,
    Tôi thở than cùng thiếu nữ bâng khuâng,
    Tôi véo von theo tiếng sáo lưng chừng,
    Tôi yên ủi với tiếng chuông huyền diệu,
    Với Nàng Thơ, tôi có đàn muôn điệu;
    Với Nàng Thơ, tôi có bút muôn mầu:
    Tôi muốn làm nhà nghệ sĩ nhiệm mầu:
    Lấy Thanh Sắc trần gian làm tài liệu.
    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Vẻ đẹp thoáng qua

    Hôm qua đi hái mấy vần thơ,
    Ở măi vườn tiên gần Lạc Hồ:
    Cảnh tĩnh trong hoa chim mách lẻo.
    Gió đào mơn trớn liễu buông tơ.

    Nước mát hơi thu thắm sắc trời,
    Trời xanh, xanh ngắt đượm hồng phai.
    Ái ân, bờ cỏ ôm chân trúc,
    Sau trúc, ô ḱa! Xiêm áo ai?

    Rẽ lá, thi nhân bước lại bên
    Mấy ṿng sóng gợn mặt hồ yên,
    Nhởn nhơ vùng vẫy ba cô tắm
    Dưới khóm hoa quỳnh lá biếc xen.

    Hồ trong như ngọc tẩm thân ngà,
    Lồ lộ da tiên thô sắc hoa,
    Mỉm miệng anh đào tan tác rụng,
    Tóc buông vờn mặt nước say sưa.

    Say sưa, người khách lạ bồng-lai,
    Giận lũ chim kia khúc khích hoài.
    Van khẽ gió đừng vi vút nữa.
    ─ Nhưng mà chim, gió có nghe ai?

    Lời oanh trên liễu, yến bên hồng,
    Hạc ở trong không, phụng dưới tùng,
    Bỗng chốc cùng nhau cao tiếng họa,
    Đờn tiên rộn ră khắp tiên cung...

    Hoa lá cùng bay bướm lượn qua,
    Người tiên biến mất ─ khách trông ra:
    Mặt hồ nước phẳng nghiêm như giận.
    ─ Một áng hương tan, khói tỏa mờ.
    (Mấy vần thơ, tập mới)


    Giây phút chạnh ḷng
    (Tặng tác giả "Đoạn tuyệt")

    Anh đi đường anh, tôi đường tôi
    T́nh nghĩa đôi ta có thế thôi
    Đă quyết không mong sum họp măi
    Bận ḷng chi nữa lúc chia phôi

    Non nước đang chờ gót lăng du
    Đâu đây vẳng tiếng hát chinh phu
    Ḷng tôi phơi phới quên thương tiếc
    Đưa tiễn anh ra chốn hải hồ

    Anh đi vui cảnh lạ, đường xa
    Đem chí b́nh sinh dăi nắng mưa
    Thân đă hiến cho đời gió bụi
    Đâu c̣n lưu luyến chút duyên tơ

    Rồi có khi nào ngắm bóng mây
    Chiều thu đưa lạnh gió heo may
    Dừng chân trên bến sông xa vắng
    Chạnh nhớ t́nh tôi trong phút giây

    Xin anh cứ tưởng bạn anh tuy
    Giam hăm thân trong cảnh nặng nề
    Vẫn để hồn theo người lận đận
    Vẫn hằng trông đếm bước anh đi

    Lấy câu khảng khái tiễn đưa nhau
    Em muốn cho ta chẳng thảm sầu
    Nhưng chính ḷng em c̣n thổn thức
    Buồn kia em giấu được ta đâu

    Em đứng nương ḿnh dưới gốc mai
    Vin ngành sương đọng, lệ hoa rơi
    Cười nâng tà áo đưa lên gió
    Em bảo: hoa kia khóc hộ người.

    Rồi bỗng ngừng vui cùng lẳng lặng
    Nh́n nhau b́nh thản lúc ra đi
    Nhưng trong khoảnh khắc thờ ơ ấy
    Thấy cả muôn đời hận biệt ly

    Năm năm theo tiếng gọi lên đường
    Tóc lộng tơi bời gió bốn phương
    Mấy lúc thẫn thờ trông trở lại
    Để hồn mơ tới bạn quê hương

    Ta muốn ḷng ta cứ lạnh lùng
    Gác t́nh duyên cũ chẳng đường trông
    Song le hương khói yêu đương vẫn
    Phảng phất c̣n vương vấn cạnh ḷng

    Hôm nay tạm nghỉ bước gian nan
    Trong lúc gần xa pháo nổ ran
    Rũ áo phong sương trên gác trọ
    Lặng nh́n thiên hạ đón xuân sang

    Ta thấy xuân nồng thắm khắp nơi
    Trên đường rộn ră tiếng đua cười
    Động ḷng nhớ bạn xuân năm ấy
    Cùng ngắm xuân về trên khóm mai

    Ḷng ta tha thiết đượm t́nh yêu
    Như cảnh trời xuân luyến nắng chiều
    Mắt lệ đắm trông miền cách biệt
    Phút giây chừng mỏi gót phiêu lưu…

    Cát bụi tung trời – Đường vất vả
    C̣n dài – Nhưng hăy tạm dừng chân
    Tưởng người trong chốn xa xăm ấy
    Chẳng biết vui buồn đón gió xuân?
    (Mấy vần thơ, tập mới)

    *
    * *
    Lần sửa cuối bởi catkeymini; 20-06-2012 lúc 22:46 Lư do: Bổ sung thông tin
    Trả lời với trích dẫn Trả lời với trích dẫn  

+ Trả lời
Trang 1/8 1 2 3 4 5 6 7 8 CuốiCuối

Quyền viết bài

  • Bạn không thể gửi chủ đề mới
  • Bạn không thể gửi trả lời
  • Bạn không thể gửi file đính kèm
  • Bạn không thể sửa bài viết của ḿnh