share experienceshareexperiencememcachedmemcached
Trang 1/3 1 2 3 CuốiCuối
Hiện kết quả từ 1 tới 10 của 26

Chủ đề: ♥ Miếng da lừa - Honoré de Balzac (FULL)

  1. #1
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    ♥ Miếng da lừa - Honoré de Balzac (FULL)

    ♥ Nguồn: tusach.mobi

    Honoré de Balzac

    Miếng da lừa







    SƠ LƯỢC VỀ TÁC GIẢ




    Honoré de Balzac (1799-1850) là nhà văn hiện thực Pháp lớn nhất nửa đầu thế kỷ 19, bậc thầy của tiểu thuyết văn học hiện thực. Ông là tác giả của bộ tiểu thuyết đồ sộ Tấn tṛ đời (La Comédie humaine).

    Cuộc đời

    Honoré de Balzac sinh ngày 20 tháng 5 năm 1799 ở Tours. Ông là con trai của Bernard-François Balssa và Anne-Charlotte-Laure Sallambier, họ Balzac được lấy của một gia đ́nh quư tộc cổ Balzac d'Entraigues. Cuộc đời ông là sự thất bại toàn diện trong sáng tác và kinh doanh - đó là tổng kết chung về thời thanh niên của Balzac từ khi vào đời cho đến năm (1828): Hai lần ứng cử vào Hàn lâm viện Pháp đều thất bại. Ông chỉ thật sự được văn đàn Pháp công nhận sau khi mất. Người ủng hộ ông nhiều nhất khi c̣n sống là Victor Hugo. Ông có một sức sáng tạo phi thường, khả năng làm việc cao. Thường chỉ ngủ một ngày khoảng 2 đến 3 tiếng, thời gian c̣n lại làm việc trên một gác xép.



    Sự nghiệp

    * Giai đoạn 1829-1841

    Sau tiểu thuyết lịch sử Les Chouans (Những người Chouans, 1829), Balzac cho ra đời liên tiếp nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong nhiều cảm hứng và chủ đề khác nhau: La Peau de chagrin (Miếng da lừa, 1831), Le Médecin de campagne (Người thầy thuốc nông thôn, 1833), La Recherche de l'absolu (Đi t́m tuyệt đối, 1833), Eugénie Grandet (1833), Le Père Goriot (Lăo Goriot, 1834).

    Trong sự nghiệp sáng tác Balzac đă viết về nhiều đề tài và mỗi vấn đề đều có một số tác phẩm, tạo nên sự đa dạng trong tư tưởng cũng như trong nghệ thuật của ông. Balzac đă lần lượt đi qua nhiều phong cách trữ t́nh, châm biếm, triết lư và dần dần thiết lập một hệ thống cho các sáng tác của ḿnh, bao gồm các chủ đề: nghiên cứu triết học (như các tác phẩm Miếng da lừa, Đi t́m tuyệt đối, Kiệt tác vô danh...), cảm hứng thần bí (như: Louis Lambert, Séraphita), nghiên cứu phong tục (trong đó ông thiết lập một hệ thống các đề tài mà ông gọi là các "cảnh đời" v́ cuộc đời được ông ví như một tấn hài kịch lớn).

    * Giai đoạn 1841-1850

    Balzac đă bắt đầu công việc tập hợp lại các tác phẩm theo chủ đề và thống kê sắp đặt lại trong một hệ thống có tên chung là Tấn tṛ đời.

    Tư tưởng và tài năng nghệ thuật

    Balzac là nhà văn sớm có ư thức về sự tái hiện cuộc đời một cách hoàn chỉnh ở đủ mọi góc cạnh của nó và được đặt trong hệ thống mà ông ví như một "công tŕnh kiến trúc của vũ trụ" với tính chất vừa hệ thống vừa hoành tráng từ các tác phẩm của ông. Vũ trụ ấy là cuộc đời nh́n qua nhăn quang của ông tạo nên một "thế giới kiểu Balzac" in rơ dấu ấn của "cảm hứng vĩ mô".[1] V́ vậy, vũ trụ trong tiểu thuyết Balzac là một "vũ trụ được sáng tạo hơn là được mô phỏng".

    Phê phán hay chất phủ định cao là khía cạnh được chú ư khi nói về tiểu thuyết Balzac: qua sự nghiệp sáng tác của Balzac cả một xă hội và con người dưới thể chế tư sản bị phơi bày với tất cả xấu xa tiêu cực, cũng từ đây những nỗi khổ đau, những tấn bi kịch xảy ra cho nhiều người, ở nhiều hoàn cảnh trong một xă hội mà đồng tiền là chân lư.

    V́ sở trường của Balzac là việc miêu tả cái xấu, cái ác trong xă hội tư sản một cách thấu đáo và sắc sảo qua hệ thống ngôn từ và phong cách thích hợp, và đây cũng chính là nguyên nhân gây ra mối ác cảm của giới phê b́nh đương thời đối với Balzac.

    Nên những nhân vật gây ấn tượng mạnh nhất và thành công nhất của Balzac là những nhân vật phản diện, thường được tác giả cho xuất hiện nhiều lần trong nhiều tác phẩm để người đọc theo dơi chặng đường phát triển tính cách, số phận, những bước thăng trầm trong cuộc chen chân trong thế giới đồng tiền, âm mưu và tội ác (Rastignac xuất hiện trong ba quyển: Lăo Goriot, Bước thăng trầm của kỹ nữ, Miếng da lừa, hay Lucien Chardon xuất hiện trong Vỡ mộng, Bước thăng trầm của kỹ nữ, và Vautrin trong Lăo Goriot.

    Ngược lại, khía cạnh khẳng định cái đẹp trong các tác phẩm của Balzac bị cho là yếu: "Những nhân vật đức hạnh trong tiểu thuyết Balzac khá mờ nhạt..."[2]. hoặc: "Những nhân vật trong tiểu thuyết Balzac đều có cử chỉ t́nh cảm và phong cách thông tục. Khi muốn diễn tả sự thanh lịch quư phái, hào hiệp th́ Balzac thường khoa trương một cách cầu kỳ: người phụ nữ đức hạnh và các cô thiếu nữ được khắc họa một cách ngượng nghịu..."[3]. Vd: Trong tác phẩm "Những quư bà cầu kỳ rởm", th́ một số nhân vật đă bảo gia nhân mang ra "một thứ chất lỏng cần thiết cho cuộc sống" (nước) để mời khách.

    Tiểu thuyết của Balzac phản ánh hiện thực xă hội không mấy tốt đẹp, nhưng chính Balzac lại từng khẳng định:" Xă hội đă tự tách ra hoặc xích lại gần hơn với những quy tắc vĩnh cửu, với cái chân thực, cái đẹp, tiểu thuyết phải là một thế giới tốt lành hơn..." (Lời tựa Tấn tṛ đời)

    Như vậy, thế giới nghệ thuật của Tấn tṛ đời không đơn thuần là phản ánh cái thiện, cái ác trong xă hội, mà điều Balzac mong mỏi chính là cải tạo xă hội ngày càng tốt đẹp hơn.

    Nghệ thuật của Balzac cũng là vấn đề đă từng gây tranh căi, khi vẫn có ư kiến cho rằng "ông có một bút pháp thiếu thoải mái, thiếu sự thuần chất, nhưng vững vàng cụ thể đầy cá tính thể hiện một khí chất mạnh mẽ", "lối văn tối tăm hỗn độn" (confus), "sự thông tục" (vulgaire)... Đứng trước những biểu hiện đó nhiều nhà phê b́nh thời trước như: nhà lư luận lăng mạn Sainte Beuve không thích lối thể hiện (văn phong) của Balzac, nhà hiện thực duy mỹ - nhà văn Gustave Flaubert đă "cau mày" nhận xét "giá như Balzac biết viết văn". Và đến thế kỷ XX nhà văn André Gide cho rằng Balzac đă làm cho tác phẩm của ông trở nên cồng kềnh bằng "những yếu tố hỗn tạp, hoàn toàn không thể đồng hóa được bằng tiểu thuyết". C̣n Marcel Proust lưỡng lự trước câu hỏi "nghệ thuật của Balzac có hay không?". Đồng thời André Gide và Marcel Proust cũng thừa nhận rằng "có những nhược điểm không thể tách rời khỏi những tác phẩm của ông".
    (http://vi.wikipedia.org)


    Chú thích:

    [1] Cảm hứng vĩ mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương phản ánh hiện thực thời đại của xă hội và số phận của con người xă hội như sự tha hóa của con người trong xă hội mà đồng tiền chi phối tất cả giá trị đạo đức và các mối quan hệ xă hội. Như những nhân vật trong Lăo Goriot (Le père Goriot) sẵn sàng chạy theo đồng tiền và quyền lực chà đạp lên những giá trị đạo và t́nh cảm thiêng liêng nhất.
    Cảm hứng vi mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương đi sâu vào thế giới nội tâm của con người khi con người đứng trước những khó khăn thách thức của cuộc sống. Cuộc đấu tranh đó là cuộc tranh đấu thầm lặng và gay gắt giữa cái thiện và cái ác, giữa cái cao cả và cái thấp hèn diễn ra trong nội tâm của con người. Như nhân vật ông già trong Ông già và biển cả của Ernest Hemingway hay nhân vật Hộ trong "Đời thừa" của Nam Cao.
    [2] Hônêrê đơ Banzac (Honoré de Balzac) -Trọng Đức biên soạn -Nhà xuất bản Giáo dục.
    [3] Như trên.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  2. #2
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    LỜI GIỚI THIỆU





    Tiểu thuyết Miếng da lừa (1831) là một trong những tác phẩm xuất sắc đầu tiên của Honoré de Balzac, tiếp sau cuốn tiểu thuyết lịch sử Những người Suăng (1829), chấm dứt giai đoạn những tiểu thuyết ly kỳ, kỳ quặc mà sau này tác giả tự ḿnh gọi là thứ "Văn chương con lợn", và mở đầu bước phát triển mới trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn sau mười năm t́m ṭi, ṃ mẫm, gian khổ, lâu dài. Từ nay Balzac đi hẳn vào con đường lớn của chủ nghĩa hiện thực mà Miếng da lừa là một trong những mốc đầu tiên.

    Khi viết Miếng da lừa, Balzac chưa nghĩ tới việc xây dựng cả pho Tấn tṛ đời vĩ đại của ông, nhưng ông đă có ư kiến phải đi sát hiện thực xă hội đương thời, mô tả toàn diện xă hội và tính quy luật trong sự phát triển của nó, nâng sáng tác của ông lên tŕnh độ khái quát hóa rộng răi. Cũng v́ vậy, Miếng da lừa nghiễm nhiên trở thành một bước mở đầu, mà đă già dặn, cho cả công tŕnh lớn lao sáng tạo pho Tấn tṛ đời tương lai. Tiểu thuyết Miếng da lừa mà Balzac sẽ xếp vào phần Khảo cứu triết học của Tấn tṛ đời, đă đặt ra cả một loạt vấn đề triết lư và xă hội, nêu lên cả một loạt chủ đề mà sau này nhà văn sẽ đề cập tới cụ thể và đầy đủ hơn trong nhiều tác phẩm khác của Tấn tṛ đời.


    Tóm tắt nội dung tiểu thuyết Miếng da lừa như sau:

    Raphaël de Valentin là một thanh niên quư tộc phá sản, có tài năng và chí hướng. Ban đầu anh cam chịu sống cảnh nghèo nàn trong một gian gác xép để cần cù học tập nghiên cứu và viết sách. Nhưng anh lại khao khát t́nh yêu và mơ ước một cảnh yêu đương trong nhung lụa, cho nên anh không quan tâm đến mối t́nh của Pauline, con gái bà chủ nhà nơi anh trọ, mặc dầu họ ân cần chăm sóc anh rất chu đáo.

    Rồi một bữa, không kiên tŕ được, anh nghe theo bạn là de Rastignac từ bỏ cuộc đời lao động nghèo khổ để chạy theo cuộc sống phóng đăng, phù hoa của xă hội thượng lưu. Anh yêu say mê nữ bá tước Foedora, người đàn bà thời thượng có sắc đẹp và tiền của nhưng lại vô t́nh, thiếu thốn trái tim để hưởng ứng mối t́nh chân thành và nồng nhiệt của Raphaël. Cuối cùng anh bị Foedora cự tuyệt và anh lăn ḿnh vào những cuộc hành lạc cho tới khi hết nhẵn tiền, anh định ra sông tự tử.

    Nhưng vừa lúc đó, Raphaël được một lăo già bán đồ cổ cho một miếng da lừa có phép màu làm thỏa măn mọi ước nguyện của anh, nhưng mỗi lần được toại nguyện th́ miếng da lừa co lại và tuổi đời anh lại giảm đi. Nhờ tấm bùa thiêng, Raphaël trở nên triệu phú và khi gặp lại Pauline cũng trở nên giàu có, anh định kết hôn với nàng. Song, được toại nguyện th́ miếng da lừa cứ co lại măi mà bản thân anh th́ mang bệnh nặng. Lo sợ trước cái chết và không làm sao phá được phép thiêng của tấm bùa, anh định hoàn toàn lánh xa xă hội, sống một cuộc đời như cây cỏ, không ước vọng, nhưng uổng công. Cuối cùng, bệnh càng ngày càng trầm trọng, trong một cơn điên, anh ước mơ ân ái với Pauline và chết trong tay nàng.

    *
    * *

    Balzac bắt đầu viết Miếng da lừa vào mùa thu năm 1830, nghĩa là khi cuộc Cách mạng tháng Bảy vừa nổ ra, đánh gục hẳn giai cấp quư tộc ngóc đầu dậy dưới thời Trùng hưng (1815 - 1830), và đưa tầng lớp tư sản tài chính, ngân hàng Pháp lên nắm chính quyền. Nền Quân chủ tháng Bảy được thiết lập (1830 - 1848) thực chất là "triều đại của bọn chủ nhà băng" với khẩu hiệu nổi tiếng mà một viên thủ tướng đương thời là Ghozau đă vạch ra: "Hăy làm giàu". Làm giàu, chạy theo đồng tiền, tôn thờ con Bê vàng, đó là lư tưởng duy nhất ngự trị xă hội đương thời, nó chà đạp lên tất cả mọi thứ, từ danh dự, đạo đức cho đến tư tưởng, t́nh cảm... và cả đời sống con người nói chung. Xuất hiện trong hoàn cảnh xă hội đó, tiểu thuyết của Balzac, cả pho Tấn tṛ đời của ông nói lên cái số phận bi thảm của con người trong xă hội đương thời, xă hội tư sản ở đó đồng tiền thống trị, ở đó diễn tiến "cuộc đấu tranh khốc liệt của tất thảy chống lại tất thảy", ở đó con người bị biến chất, con người trở thành thù địch với con người. Tiểu thuyết Miếng da lừa chính là tác phẩm đầu tiên trong đó, Honoré de Balzac bày tỏ thái độ phủ nhận của ông, đối với cái thực tại tư sản đó, đối với giai cấp tư sản, cụ thể là bọn tư sản tài chính, ngân hàng vừa nhảy lên nắm chính quyền.

    Nhân vật trung tâm số một của Miếng da lừa là Raphaël de Valentin. Anh xuất thân từ một gia đ́nh quư tộc bị phá sản, và là một thanh niên có tài năng, có thiện ư và mang một lư tưởng cao cả. Anh say mê khoa học, nghệ thuật và có hoài băo sáng tạo những tác phẩm phục vụ nhân loại. Để thực hiện ư đồ đó, Raphaël sẵn sàng cam chịu một cuộc đời nghèo khổ, thiếu thốn, hy sinh cả những thứ tối thiểu cẩn thiết. Và náu ḿnh trong một gian gác xép trơ trụi, anh mê mải viết tác phẩm Luận về ư chí, trong đó, với tuổi trẻ nồng nhiệt, anh tỏ ḷng tin tưởng ở con người. Ở quyền năng của lư chí và ư chí. Nhưng rồi, chẳng bao lâu, Raphaël cay đắng nhận thấy sự lănh đạm ghê gớm, tàn nhẫn của xă hội đối với công việc của anh cũng như đối với bản thân anh. Anh mau chóng nhận thức được rằng trong xă hội quư tộc - tư sản, trí tuệ, nghị lực tài năng chẳng đáng giá là bao, những thứ đó dường như chẳng cần thiết v́ không lợi ích cho ai, chẳng ai trục lợi được tác phẩm của anh cho nên chẳng ai quan tâm đến anh. Sống giữa kinh thành Paris náo nhiệt mà anh cảm thấy trơ trọi như sống giữa băi sa mạc kinh khủng nhất, nghĩa là giữa sự lạnh nhạt của mọi người! Raphaël chỉ gặp một ít người tốt có thiện cảm với anh trong đám những người nghèo như anh, nhưng họ lại chẳng giúp đỡ anh nhiều. Và, thế là bao nhiêu hy vọng và mơ tưởng tan vỡ ở người thanh niên ban đầu có thiện chí đó. Số phận của Raphaël cũng như của bao nhiêu thanh niên khác như anh, quả thật là bi đát: họ hoàn toàn không có khả năng thi thố tài năng trong cái xă hội đầy những tham lam, ích kỷ, tính toán quyền lợi, tiền bạc. Quả thật trong cái xă hội đó, con đường nghiên cứu khoa học, nghệ thuật không vụ lợi v́ một mục đích cao cả, là một con đường đầy gian nan, trở ngại. Thế mà, chàng thanh niên Raphaël lại không có đầy đủ nghị lực và quyết tâm để theo đuổi đến cùng chí hướng của ḿnh. Chẳng bao lâu, anh chán ngán với cuộc sống nghèo nàn, trơ trọi trên gác xép của anh, anh muốn t́m một con đường thành công dễ dàng và một cuộc sống đầy đủ hưởng lạc trong xă hội thượng lưu. Và một bữa, gặp tay bạn cũ là de Rastignac rủ rê lôi kéo, anh từ bỏ mọi ước vọng cao cả để lăn ḿnh vào cuộc sống ăn chơi phóng đăng; anh t́m cách len lỏi vào xă hội thượng lưu hào nhoáng; chạy theo những thú vui trụy lạc: anh say mê cô gái Foedora kiều diễm nhưng phù phiếm, đỏm dáng mà vị kỷ, không tâm hồn, thiếu một trái tim.

    Nếu giữa Raphaël de Valentin và xă hội đương thời có mâu thuẫn tạo nên tấn bi kịch về số phận của người thanh niên th́ trái lại, những nhân vật như de Rastignac, Foedora hay như gă tư sản Taillefer... lại chính là hiện thân của cái xă hội đó...

    Thật ra, de Rastignac cũng là một thanh niên quư tộc nghèo như Raphaël, và trước kia, khi c̣n là sinh viên mới ở tỉnh nhỏ lên Paris trọ học, anh ta cũng từng mang trong đầu một lư tưởng cao cả và có một tâm hồn trong trắng thanh cao[1]. Nhưng rồi, do ảnh hưởng của xă hội quư tộc tư sản Paris, hắn đă trở thành một công tử Paris ăn chơi sành sỏi mất hết tư cách đạo đức với "chủ nghĩa phóng đăng" mà hắn muốn truyền thụ cho Raphaël. Rastignac thật sự là con đẻ của xă hội tư sản, là "nhân vật anh hùng" của nó. Hắn trắng trợn, tính toán, mưu thành công và địa vị trong xă hội bằng cái giá khá đắt là sự sa đọa hoàn toàn về đạo đức và tâm hồn. Ở một cuốn tiểu thuyết khác về sau của Balzac[2], hắn đă leo lên tới ghế thượng thư trong chính quyền tư sản và qua cả pho Tấn tṛ đời mà hắn là một nhân vật trung tâm và xuất hiện nhiều lần, trong h́nh tượng de Rastignac, Balzac đă khái quát rơ ràng và đầy đủ cái chủ nghĩa vị kỷ và hănh tiến tư sản.

    Đi đôi với Rastignac là nữ bá tước Foedora, người đàn bà thời thượng của xă hội thượng lưu quư tộc - tư sản Paris. Nàng có sắc đẹp và có tiền của, nhưng lại không có một trái tim. Ở con người kiều diễm mà vô t́nh đó không thể có những xúc động hồn nhiên, cao thượng khả dĩ đáp lại mối t́nh nồng thắm chân thành của Raphaël. Nàng phối hợp trong ḿnh nàng cái lịch sự phù hoa của kẻ phong lưu quư tộc và cái tính toán vị kỷ của tay doanh thương tư sản, cho nên Balzac nói rất đúng: "Foedora, chính là cái xă hội này".

    Đến như lăo tư sản Taillefer, tay chủ nhà băng giàu sụ, th́ rơ ràng hắn là hiện thân số một của trật tự đương thời. Tất cả mọi quyền hành, thế lực trong xă hội đó đều tập trung trong tay bọn chủ nhà băng, bọn người có vàng như Taillefer. Xưa kia bọn chúng làm giàu bằng tội ác và ngày nay bọn chúng là chủ nhân thật sự của xă hội, bọn chúng đứng trên cả pháp luật và quyền lực quốc gia. Hăy nghe Taillefer trắng trợn tuyên bố trong một bữa tiệc đế vương mà hẳn là chủ nhân: "Thưa các ngài, xin nâng cốc chúc cho quyền lực của vàng. Ông de Valentin trở thành sáu lần triệu phú là nắm được quyền hành. Từ nay, đối với ông lời ghi trên đầu Pháp điển: "Mọi người Pháp đều b́nh đẳng trước pháp luật" là một lời nói láo. Ông ấy sẽ không tuân theo pháp luật, pháp luật sẽ tuân theo ông ấy. Đối với bậc triệu phú th́ không có đoạn đầu đài không có đao phủ". Thật không c̣n lời nói nào điển h́nh hơn để khái quát bản chất của xă hội tư sản do đồng tiền ngự trị!

    Cái xă hội quư tộc tư sản đó c̣n được thể hiện ở một khía cạnh khác trong h́nh tượng đám người thượng lưu sống nhàn hạ bên suối nước nóng, nơi mà Raphaël tới để dưỡng bệnh. Cuộc xung đột giữa Raphaël và bọn người đó nói lên một cách sắc nhọn cái luật thú rừng man rợ chi phối mọi quan hệ giữa người với người, Balzac viết: "Cái xă hội hào hoa trục xuất ra khỏi nó những kẻ đau khổ, như một người tráng kiện tống ra khỏi thân thể ḿnh một nguyên tố bệnh tật. Xă hội thượng lưu kinh hăi những đau thương và bất hạnh, nó sợ chúng như bệnh lây, nó không bao giờ do dự giữa chúng và thói hư, thói hư là một xa xỉ phẩm..., nó không bao giờ buông tha kẻ đấu sĩ bị ngă gục: nó sống trên tiền bạc và sự nhạo báng... Yếu th́ chết! Đó là lời nguyền của cái thứ giai cấp kỵ sĩ được thiết lập ở hết thảy các dân tộc trên quả đất v́ ở đâu đâu kẻ giàu có cũng ngoi lên và câu châm ngôn đó được ghi trong đáy những quả tim do giàu có nhào nặn, hay do giai cấp quư tộc nuôi dưỡng... Trung thành với bản hiến chương của chủ nghĩa vị kỷ đó, xă hội rất mực khắc nghiệt đối với những kẻ nghèo khổ dám táo bạo đến làm ngăn trở những hội hè của nó, làm phiền nhiễu những lạc thú của nó. Kẻ nào đau khổ về thể xác hay tâm hồn, không tiền của hay quyền hành là một tên cùng đinh...".

    *
    * *

    Đối lập với bọn thượng lưu ích kỷ và đồi bại của xă hội quư tộc - tư sản, Balzac, với cảm t́nh rơ rệt, vẽ lên h́nh ảnh trong sáng, thanh cao của những người nghèo khổ, những người yếu thế như mẹ con Pauline, như người lăo bộc Jonathas, giáo sư Porriquet hay như những người nông dân ở miền suối nước. Không phải ngẫu nhiên mà những con người hiền lành, chất phác, đôn hậu lại có thiện cảm với Raphaël de Valentin và giúp đỡ anh một cách vô tư. Nhưng trước mối tham vọng cá nhân vô hạn của Raphaël, sự giúp đỡ có hạn của họ trở thành bất lực cả khi anh c̣n sống nghèo khổ trong gian gác xép, cho tới lúc anh đă trở thành giàu có nhưng lại mang bệnh tật hiểm nghèo.

    Nổi bật lên trên đám người nghèo mà có tấm ḷng vàng đó là h́nh ảnh cô gái Pauline ngây thơ, chân thật, khiêm tốn, cần cù, và cũng trung hậu, nồng thắm. Pauline, tương phản với Foedora, là tượng trưng cho mối t́nh chân chính thắm thiết và ḷng xả kỷ cao quư. Nhưng trong xă hội tư sản đồi bại, h́nh tượng nàng mang tính chất một ước mơ lư tưởng đối với Raphaël, và trên thực tế, sự giúp đỡ hy sinh của nàng cho Raphaël đă không có hiệu quả cả khi nàng c̣n nghèo khổ lẫn khi nàng đă trở thành giàu có. Không phải không có lư do mà ở phần kết thúc tác phẩm, Balzac tŕnh bày h́nh tượng Pauline như một chiếc bóng, một nàng tiên, một thiên thần khi ẩn, khi hiện, vô h́nh, trái lại, Foedora kia, Foedora phù hoa và tính toán, vị kỷ và vô t́nh, mới là sự thật trăm phần trăm, cái sự thật sờ sờ mà người ta bắt gặp ở bất cứ nơi nào trong xă hội đương thời.

    *
    * *

    Raphaël de Valentin với ḷng đầy tham vọng nhưng tinh thần yếu đuối không đủ can đảm kiên tŕ một cuộc sống trong sạch nhưng nghèo nàn thiếu thốn. Cố nhiên anh không đáp lại mối t́nh ngây thơ, chân thật, thắm thiết của một nàng Pauline nghèo khổ. Bị cám dỗ bởi lối sống phóng đăng của Rastignac, và khát khao chia sẻ với Foedora mối t́nh trong nhung lụa, anh hăm hở lăn ḿnh vào xă hội thượng lưu để rồi hứng lấy biết bao nỗi đau khổ, đắng cay mà một kẻ nghèo như anh tất nhiên phải chịu đựng, kể từ việc thiếu vài hào đi xe để tới nhà t́nh nhân cho đến việc xoay tiền mua vé lô đi xem hát với người yêu. Rút cục, khi hết đường xoay tiền mà t́nh yêu th́ bị cự tuyệt, anh quyết định trẫm ḿnh để kết liễu đời.

    Nhưng ở đây, Honoré de Balzac mượn một yếu tố quái dị để nhấn mạnh và làm nổi bật hơn nữa chủ đề tiểu thuyết của ông: đó là sự xuất hiện của lăo già bán đồ cổ và miếng da lừa thần bí. Cần chú ư rằng việc sử dụng yếu tố quái dị, thần bí ở đây không hề làm giảm sút tính hiện thực của tác phẩm, v́ tựu trung cái đó không phải là cái quyết định sự phát triển của chủ đề, mà nó cũng không tách rời nhân vật chính ra khỏi hoàn cảnh xă hội thực tại với tính quy luật trong sự phát triển của nó. Xét cho kỹ, những ǵ xảy ra cho Raphaël sau khi anh thăm cửa hàng đồ cổ và chiếm hữu miếng da lừa vẫn có thể giải thích được một cách rất tự nhiên: từ việc anh được các bạn giới thiệu để tham dự bữa tiệc đế vương của tay tư bản Taillefer đến việc anh được hưởng một món gia tài kếch xù của người họ ngoại, cho tới cái chết của anh v́ bệnh lao, hậu quả của cuộc đời trác táng theo sau một thời gian sống thiếu thốn kham khổ. Trái lại, yếu tố kỳ ảo ở đây chính là một phương tiện nghệ thuật được nhà văn xử lư một cách tài t́nh để phóng đại, để khái quát hóa, chỉ rơ đầy đủ và sâu xa hơn bản chất của xă hội, của cuộc sống đương thời, do đó mà cuốn tiểu thuyết càng có sức thuyết phục mạnh hơn. Lăo già bán đồ cổ tập trung trong tay hắn bao nhiêu của báu thế gian là tượng trưng hùng hồn cho cái thế lực vạn năng, cái quyền hành phi thường của đồng tiền, c̣n miếng da lừa là h́nh ảnh cụ thể, là sự khái quát hóa triết lư cái số phận bi thảm của con người bị hủy hoại, phá phách, bị xén cắt về nhân phẩm, tư cách cũng như về thể xác, tuổi đời trong cuộc sống cá nhân vị kỷ chạy theo đồng tiền, chạy theo làm giàu và hưởng lạc nó là lư tưởng duy nhất của xă hội tư sản.

    Điều đáng chú ư là tính cách nhân vật Raphaël de Valentin vẫn tiếp tục phát triển một cách logic, theo quy luật, sau khi trở nên giàu có cũng như trước kia. Con người đầy tham vọng cá nhân đó sau khi tiếp xúc với Rastignac, Foedora, với xă hội thượng lưu nói chung, không tránh khỏi tiêm nhiễm phải cái nọc độc, bệnh hủi của chủ nghĩa vị kỷ tư sản. Và giàu có không làm cho anh sống cởi mở, khoáng đạt, rộng răi hơn, trái lại, với tính vị kỷ làm khô héo, cằn cỗi tâm hồn con người, anh lại càng co ḿnh thêm vào cái vỏ cứng của chủ nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa vị kỷ lên đến tuyệt đỉnh khi Raphaël trở nên giàu có mà lại biết ḿnh mang bệnh tật hiểm nghèo không tránh khỏi cái chết. Anh chỉ c̣n biết bằng bất cứ giá nào cứu sống cái tính mạng của anh, đến mức anh chỉ c̣n nh́n thấy duy nhất bản thân ḿnh, và tự coi ḿnh, là tất cả vũ trụ: "Đối với anh không c̣n vũ trụ nữa, cả vũ trụ nằm trong con người anh". Và Raphaël, trên thực tế, đă chết về tâm hồn từ trước khi anh chết về thể xác!

    *
    * *

    Tiểu thuyết Miếng da lừa cùng với một loạt tác phẩm khác xuất hiện khoảng những năm 1830 - 1831 thật sự đă đánh dấu một giai đoạn phát triển mới trong phương pháp sáng tác của Honoré de Balzac. Ở Miếng da lừa, người ta thấy rơ ràng hơn hết những dấu hiệu chuyển biến của nhà văn từ phong cách lăng mạn ban đầu sang bước trưởng thành, già dặn của một nhà hiện thực chủ nghĩa lớn. Yếu tố kỳ ảo c̣n giữ một vị trí quan trọng ở đây sẽ ít dùng đến trong những tác phẩm sau này. Nhưng đối với độc giả Pháp vào năm 1831, ngay trong Miếng da lừa cái căn bản nổi bật, vẫn là bức tranh toàn diện xă hội Pháp dưới thời Louis - Philippe được khái quát hóa với những tính cách điển h́nh của xă hội quư tộc - tư sản Pháp đương thời và do bao nhiêu chi tiết chân thực sinh động, sắc nhọn tạo nên. Từ quang cảnh ṣng bạc ảm đạm bi đát ngay trong những trang đầu tiên đến quang cảnh gian hàng đồ cổ đồ sộ uy nghiêm, huyền ảo tiếp theo sau, từ không khí náo nhiệt, phức tạp và hỗn độn của pḥng tiệc nhà Taillefer, hết sức huy hoàng mà cũng nhơ nhớp đến cực độ, với bao nhiêu khách ăn đủ hạng, mỗi người nói một thứ ngôn ngữ riêng thể hiện rơ rệt tính cách và cá tính của từng người, cho đến những cuộc gặp gỡ, tiếp xúc giữa Raphaël với các nhà bác học, các thầy thuốc, mỗi người tiêu biểu cho một xu hướng tư tưởng khác nhau, có khi đối lập, của nền khoa học và học thuật đương thời... tất cả là những chi tiết hết sức phong phú tạo nên cái môi trường xă hội hiện thực một cách sắc nét để h́nh thành và phát triển có quy luật tính cách của những nhân vật chủ yếu kể trên, đặc biệt là của Raphaël de Valentin.

    Cho nên không lấy làm lạ rằng tiểu thuyết Miếng da lừa là tác phẩm đầu tiên làm cho Balzac nổi tiếng bước lên địa vị một nhà văn lớn. Cũng không lạ rằng nó đă được các văn hào thế giới cỡ lớn hết sức hâm mộ kể từ Goëthe cho đến M. Gorki. Và cho tới nay, nó vẫn là một tác phẩm được rất nhiều độc giả khắp các nước hoan nghênh.

    TRỌNG ĐỨC



    Chú thích:


    [1] Trong cuốn tiểu thuyết Lăo Goriot (Nhà xuất bản Văn học, 1967) ra đời năm 1834 (sau Miếng da lừa), Balzac kể lại thời kỳ Rastignac mới lên Paris và được giáo dục bước đầu như thế nào trong cái xă hội quư tộc - tư sản Paris.
    [2] Xem tiểu thuyết Người đại biểu của Arcis (Le député d'Arcis) của Balzac.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  3. #3
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Tấm Bùa

    KÍNH TẶNG ÔNG SAVARY[1]
    Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Sterne, Tristram Shandy,


    Chương CCCXXII[2]





    Khoảng cuối tháng Mười - năm ngoái[3], một chàng thanh niên bước tới khu Hoàng cung[4] vào lúc các ṣng bạc mở cửa, theo đúng như pháp luật vẫn che chở một dục vọng vốn dĩ đánh thuế được. Chẳng ngập ngừng cho lắm, anh ta leo cầu thang lên cái ṣng tên gọi là ṣng số 36.

    - Bỏ mũ ra, thưa ngài! - Một lăo già loắt choắt, mặt tái nhợt gọi bảo chàng trai, giọng cộc lốc và gắt gỏng, lăo ta đang ngồi xổm trong bóng tối, sau một hàng bao lơn, đột nhiên đứng lên, tḥ ra bộ mặt rập khuôn theo một kiểu bỉ ổi.

    Khi anh bước vào một ṣng bạc, luật lệ đầu tiên là lột của anh chiếc mũ. Phải chăng đó là một ngụ ư trong giáo lư của Thượng đế? Hay phải chăng đó là một cách kư kết bản giao kèo hắc ám bắt anh phải nộp một vật nào đấy làm bằng? Hoặc giả đó là buộc anh phải giữ một thái độ kính trọng trước những kẻ sắp sửa lấy được tiền của anh? Hoặc giả đó là bọn cảnh sát ẩn nấp ở khắp các cống rănh xă hội cần biết tên kẻ bán mũ cho anh, hay chính tên anh nếu anh đă ghi nó vào mũ? Sau nữa, hay là để đo cái sọ anh và làm một bản thống kê bổ ích về dung lượng bộ năo của quan viên làng đen đỏ? Về vấn đề trên đây th́ nhà đương cục hoàn toàn im lặng. Nhưng, anh nên biết rằng, anh vừa bước tới gần tấm thảm xanh là chiếc mũ của anh đă không thuộc về anh nữa: anh thuộc về đám bạc, bản thân anh, tài sản của anh, cái mũ của anh, chiếc can của anh và chiếc áo tơi của anh. Khi anh ra về, thần Đổ bác, bằng hành động châm biếm tàn nhẫn, sẽ chứng minh với anh rằng trả hành lư cho anh là c̣n để lại cho anh chút ǵ rồi đó. Tuy nhiên, nếu anh có một chiếc mũ mới, anh sẽ phải thiệt tḥi nhận lấy bài học là khi nào đi đánh bạc th́ phải khoác bộ đồ con bạc. Sự ngạc nhiên của chàng lạ mặt khi nhận được phiếu ghi số gửi mũ, may mắn vành mũ của anh ta đă hơi bợt lông, đủ tỏ là tâm hồn anh ta c̣n ngây thơ. Lăo già bé nhỏ, chắc rằng ngay từ lúc c̣n ít tuổi đă ngụp ḿnh trong những cuộc vui sôi nổi của cuộc đời con bạc, đưa con mắt lờ đờ, nguội lạnh nh́n anh ta, trong con mắt đó một triết gia có lẽ sẽ nh́n thấy những cảnh cơ cực ở nhà thương, những nỗi bơ vơ của kẻ bị bại sản, những biên bản của bao nhiêu vụ tự tử bằng hơi ngạt, những bản án khổ sai, chung thân, những cảnh đi này biệt xứ ở Guazacoalco[5]. Con người đó, với bộ mặt dài trắng bệch chỉ c̣n được nuôi sống bằng những bữa cháo sền sệt của Darcet[6], là h́nh ảnh nhợt nhạt của dục vọng tŕnh bày dưới trạng thái đơn thuần nhất của nó. Trong những nếp nhăn của hắn có vết tích của những khổ nhục xưa kia, chắc rằng hắn đă ném vào cuộc đỏ đen đồng lương c̣m cơi của hắn ngay bữa lĩnh tiền; giống như con ngựa tồi dạn dày với roi vọt, chẳng có ǵ làm cho hắn giật ḿnh được; hắn nhất thiết vô t́nh trước những tiếng rên rỉ nghẹn ngào của những con bạc bị cháy túi bước ra, trước những lời chửi rủa âm thầm, những con mắt ngây dại của họ. Hắn là hiện thân của thần Đổ bác. Nếu chàng trai kia đă ngắm nh́n lăo canh cửa[7] thiểu năo đó th́ chắc hẳn anh ta sẽ tự nhủ: "Trong gan ruột lăo này chỉ c̣n có một cỗ bài.". Nhưng chàng lạ mặt chẳng lắng nghe cái lời khuyên can bằng xương thịt đó mà ư hẳn Thượng đế đă đặt tại đó, như Người đă bày ra cảnh ghê tởm trước cửa mọi chốn xấu xa; anh ta quả quyết bước vào gian pḥng, nơi đây tiếng vàng làm cho mê lóa những giác quan đầy háo hức. Chắc hẳn chàng trai kia bị xô đẩy tới đó bởi cái hợp lư nhất trong những lời hùng biện của J.J. Rousseau[8], mà nội dung thê thảm h́nh như là thế này: Đúng, tôi quan niệm được một người đi đánh bạc; nhưng là khi giữa hắn và cái chết, hắn chỉ c̣n nh́n thấy đồng écu[9] cuối cùng của hắn.

    Vào buổi tối, các ṣng bạc chỉ có một chất thơ tầm thường, nhưng hiệu quả của nó chắc chắn như hiệu quả của một tấn kịch có đổ máu. Các pḥng đầy khách xem và con bạc, có những ông già nghèo la cà ở đó để sưởi ấm, có những bộ mặt nhớn nhác, có những cuộc hành lạc bắt đầu trong cốc rượu và sẵn sàng kết thúc dưới sông Seine; nhiệt t́nh lai láng, nhưng khách làng chơi nhiều quá khiến anh chẳng trực diện ngắm được con quỷ đỏ đen. Buổi dạ hội quả là một vở ḥa tấu trong đó cả đoàn la thét, ở đó mỗi nhạc cụ của giàn nhạc ngân giọng của nó. Anh sẽ thấy ở đấy nhiều kẻ có danh giá tới để tiêu khiển và trả tiền như họ trả tiền để xem hát, chè chén, hay như khi họ tới một gian gác xép mua rẻ những mối hận đau đớn trong vài ba tháng. Nhưng anh có hiểu chăng tất cả cái ǵ là điên cuồng và là hăng hái trong tâm hồn một người sốt ruột đợi ṣng bạc mở cửa? Giữa con bạc buổi sáng và con bạc buổi tối có sự khác nhau như giữa anh chồng hờ hững và gă t́nh nhân ngây ngất chờ người yêu dưới cửa sổ. Chỉ buổi sáng mới xuất hiện cái ḷng say mê hồi hộp và cái túng quẫn ở trạng thái kinh khủng bóc trần của nó. Lúc bấy giờ anh có thể ngắm nh́n một con bạc chính cống, một con bạc đă từng bỏ ăn, bỏ ngủ, chẳng sống, chẳng suy nghĩ, v́ bị ngọn roi đen đỏ nó quất điếng người, v́ bị cơn ngứa ngáy của một nước bạc[10] giày ṿ. Vào cái giờ khốn kiếp đó, anh sẽ bắt gặp những con mắt mà vẻ điềm nhiên trông phát sợ, những bộ mặt làm anh mê hoặc, những cái nh́n muốn lật quân bài lên và nghiến ngấu nó. Cho nên các ṣng bạc chỉ tuyệt diệu vào giờ mở cửa. Ví bằng, Tây Ban Nha có đấu ḅ mộng, La Mă đă có những đấu sĩ, th́ Paris kiêu hănh v́ khu Hoàng cung của nó, với những bánh xe quay kêu rít đem lại cái thú nh́n thấy máu chảy như suối mà người đứng xem chẳng lo trượt chân. Anh hăy thử liếc mắt thoáng nh́n vào cái vũ đài đó anh hăy vào xem?... Thật là trần trụi. Cái bức tường phủ một thứ giấy bóng nhờn cao ngang đầu người, không có lấy một tranh ảnh ǵ có thể làm dịu được tâm hồn; không có tới cả một chiếc đinh để giúp người ta tự tử. Sàn nhà th́ ṃn, bẩn thỉu. Giữa buồng kê một chiếc bàn dài h́nh chữ nhật. Những chiếc ghế độn rơm xuềnh xoàng kê sát xung quanh tấm thảm nhẵn ṃn v́ tiền bạc, nói lên cái điều kỳ quặc là những con người tới đó để chết v́ tiền tài và xa hoa lại không thiết tha ǵ với xa hoa. Mối mâu thuẫn trong con người đó bộc lộ ra ở khắp nơi nào mà tâm hồn người ta phản ứng mănh liệt với bản thân. Kẻ si t́nh muốn đặt t́nh nương của ḿnh trong tơ lụa, khoác lên ḿnh nàng một tấm vái mịn màng của phương Đông, thế mà thường khi lại ôm ấp nàng trên tấm phản tồi tàn. Gă tham danh ước mơ leo tới chỗ tột cùng của quyền cao chức trọng, thế mà lại xẹp ḿnh trong đống bùn nô lệ. Tay lái buôn sống vất vưởng trong xó cửa hàng ẩm thấp nhớp nhơ, thế mà lại rắp mong xây dựng nhà lầu cao rộng để truyền lại cho con trai, nó chưa kịp thừa hưởng th́ đă bị tống đi v́ một cuộc phát mại giữa anh em. Nói cho cùng, c̣n có nơi nào đen tối hơn chốn hồng lâu? Vấn đề thật là kỳ dị! Con người luôn luôn mâu thuẫn với ḿnh, lấy những đau khổ trước mắt để đánh lừa những hy vọng mai sau, và xoa dịu những đau khổ hiện tại bằng một tương lai không thuộc quyền ḿnh, mọi hành động của họ đều mang dấu ấn của tính không nhất trí và nhu nhược. Dưới trần gian này không ǵ trọn vẹn hơn là sự khổ hạnh. Lúc chàng trai bước vào ṣng th́ đă có một số khách chơi ở đó rồi. Ba ông già đầu hói uể oải ngồi quanh tấm thảm xanh, mặt họ như đúc bằng thạch cao, thản nhiên như mặt các nhà ngoại giao, để lộ ra những tâm hồn chán chường, những quả tim đă từ lâu không c̣n thổn thức, ngay cả khi đem tố tài sản riêng của một phụ nữ. Một thanh niên người Ư, tóc đen, sắc mặt xanh xao, b́nh thản ngồi tựa khuỷu tay vào đầu bàn, và dường như đang nghe tiếng của linh tính thầm bảo bất cứ một tay chơi nào: "Trúng đấy! - Hỏng rồi!" Cái đầu gă miền Nam đó bốc ra vàng và lửa. Bảy tám người chầu ŕa, đứng thành một nhóm, chờ xem những cảnh rủi may, những bộ mặt khách chơi, tiền bạc qua lại và những chiếc cào đưa đẩy. Bọn vô công rồi nghề đứng đó, im lặng, không nhúc nhích, chăm chú như quần chúng ở pháp trường Grève[11] khi gă đao phủ chặt đầu người. Một người cao lớn khô khan, mặc chiếc áo sờn rách, tay này cầm quyển sổ, tay kia chiếc kim găm để ghi những tiếng bạc đỏ đen. Đó là một trong những Tantale[12] thời nay sống ngoài lề mọi lạc thú của thời đại, một tên hà tiện kiết xác đánh một nước bạc tưởng tượng; một hạng người điên biết điều ôm ấp một mối ảo tưởng để xoa dịu những nỗi cực khổ của ḿnh, rút cục là để đối phó với thói hư và tệ nạn như những thày tu trẻ tuổi ban rượu và bánh thánh trong buổi lễ sớm. Trước mặt người cầm cái, một hai tay lơi nghề cờ bạc, sành sỏi nước bài, và giống như những người tù khổ sai kỳ cựu không c̣n sợ khổ h́nh, tới đó đánh vài tiếng bạc ăn chắc và cuốn gói tức th́ với số tiền được để sinh sống. Hai tay hầu pḥng già khoanh tay lượn lờ đi lại thỉnh thoảng lại nh́n qua cửa sổ xuống vườn, như để giơ bộ mặt bèn bẹt ra với khách qua đường, thay thế cho biển hàng. Tay cầm cái và tay hồ lỳ vừa quắc con mắt trắng dă giết người nh́n mấy người đặt nước, và the thé kêu lên: "Đặt tiền đi!" th́ vừa lúc chàng trai mở cửa bước vào. Bắt đầu không khí yên lặng như lắng thêm xuống, mọi người quay đầu ṭ ṃ nh́n kẻ mới tới. Điều lạ lùng! Những ông già ngán đời, những nhân viên trơ như đá, những khách chầu ŕa, và ngay cả anh chàng máu mê người Ư, hết thảy trông thấy người lạ mặt đều cảm thấy cái ǵ như nỗi kinh hoàng khó nói. Phải chăng là phải đau khổ đến thế nào mới làm mủi ḷng người ta được, phải yếu đuối đến thế nào mới gây được cảm t́nh hay phải có vẻ thảm hại đến thế nào mới làm rợn được những tâm hồn ở trong gian pḥng đó, nơi mà dù đau đớn vẫn phải câm lặng, dù cơ cực vẫn phải vui vẻ, dù tuyệt vọng vẫn phải đàng hoàng. Vậy th́, đă có tất cả những thứ đó trong cái cảm giác mới làm rung động những quả tim nguội lạnh kia khi chàng trai bước vào. Nhưng phải đâu những tay đao phủ lại không đôi lần rỏ nước mắt khóc những trinh nữ khi cái đầu tóc hung vàng rơi xuống theo lệnh của Cách mạng? Thoạt nh́n thấy khách chơi đă nhận ra trên mặt chàng trai mới nhập môn điều bí mật khủng khiếp nào đó; nét mặt trẻ trung của anh đượm một cái duyên u ám, con mắt nh́n biểu lộ những cố gắng vô hiệu quả, hàng ngh́n mối hy vọng không thành! Cái b́nh thản rầu rĩ của kẻ muốn tự vẫn nhuốm lên trán anh một màu tái đục mờ và ốm yếu, một nụ cười cay đắng vẽ lên hai bên mép những nếp nhăn nhẹ nhàng, và mặt anh biểu lộ một niềm nhẫn nhục nh́n mà ái ngại. Chút thiên tài thầm kín ánh lên trong đáy cặp mắt anh bị mờ đi có lẽ do mệt mỏi v́ hành lạc. Phải chăng trác táng đă ghi dấu nhơ nhớp trên bộ mặt tao nhă đó, xưa kia trong trắng và nồng nhiệt, giờ đây tàn tạ? Các thầy thuốc chắc có lẽ sẽ quy cho bệnh đau tim hay đau ngực đă làm đôi mắt anh có quầng vàng, và má anh ửng đỏ, c̣n như khách văn chương th́ muốn xem như đó là vết tích tàn phá của khoa học, dấu hiệu của những đêm cần cù bên ngọn đèn khuya. Nhưng một dục vọng giết người mạnh hơn là bệnh hoạn, một căn bệnh tai hại hơn là siêng học và thiên tài, đă làm tàn tạ chiếc đầu xanh kia, đă làm chùng lại những gân cốt cứng cáp kia, đă thắt nghẹt trái tim kia mà những cuộc hành lạc, học tập và bệnh hoạn chỉ vừa mới sơ qua chạm tới. Cũng như một tên tội phạm trứ danh khi bước vào đề lao th́ được các phạm nhân kính cẩn tiếp đón, ở đây tất cả những quỷ sứ đội lốt người kia, lăo luyện về những khổ h́nh, chào đón cái niềm đau khổ khôn xiết, cái vết thương sâu mà họ ḍ xem bằng con mắt, và nhận ra ở chàng trai một ông hoàng của họ qua vẻ oai nghiêm của niềm chua chát âm thầm, qua vẻ xác xơ thanh lịch của bộ áo quần. Chàng trai mặc chiếc áo chẽn quả thật là thanh nhă, nhưng chiếc cà-vạt được nối liền với áo gilet một cách quá ư khéo léo đến mức người ta đoán chừng chàng thiếu áo lót ḿnh. Đôi bàn tay anh ta, xinh như tay đàn bà, dường như chẳng sạch sẽ ǵ; quả thật từ hai ngày nay anh chẳng c̣n đeo găng! Nếu tay cầm cái và cả mấy gă phục vụ cũng phải rợn ḿnh, th́ là v́ vết tích của những niềm hoan hỉ tuổi ngây thơ c̣n đọng khá nhiều trong tấm h́nh hài mảnh dẻ và thanh tú, trong mớ tóc hung vàng thưa và uốn quăn một cách tự nhiên. Trông mặt mới chừng hăm lăm, thói hư lộ ra chỉ như một sự ngẫu nhiên. Tuổi xuân tươi xanh ở đó đang c̣n vật lộn với những phá phách của thời dâm ô bất lực. Bóng tối và ánh sáng, hư không và tồn tại ở đó đang c̣n xung đột để nẩy sinh ra cái duyên dáng lẫn cái kinh hồn. Chàng trai xuất hiện ở đó như một thiên thần thiếu hào quang, đi lạc lối. V́ vậy tất cả các bậc tôn sư sành sỏi về thói hư và tật xấu kia, giống như một mụ già móm mém, mủi ḷng v́ thấy cảnh một cô gái mỹ miều hiến thân vào nơi trụy lạc, đều muốn thét bảo gă trai tân: "Ra đi!" Anh ta bước thẳng tới chiếc bàn, đứng đó, không tính toán quăng xuống tấm thảm một đồng tiền vàng cầm trong tay, đồng tiền lăn vào số Đen, và, như những con người hùng, ghét cay đắng những chuyện mè nheo không dứt khoát, anh ta quắc mắt nh́n gă cầm cái một cách xấc xược mà b́nh thản. Tiếng bạc có ư nghĩa trọng đại đến nỗi mấy ông già chẳng đặt tiền nữa; nhưng anh chàng người Ư do thói máu mê chợt nảy ra một ư kiến tưởng như vận may đă tới, liền vơ hết đồng tiền của ḿnh đặt sang phía bên kia ngược với nước bài của chàng lạ mặt. Tay hồ lỳ quên cả việc xướng lên mấy lời gào cứ nhắc đi nhắc lại măi, nó đă biến thành những tiếng khàn khàn khó nghe: - "Đặt tiền - Cân! - Mở này!". Tay cầm cái x̣e bài ra, và, xưa nay vốn dửng dưng với chuyện ăn thua của khách đỏ đen, ấy thế mà lần này dường như hắn lại cầu may cho chàng mới đến. Mỗi người đến xem những mong được mục kích một tấn kịch và màn chót của một cuộc đời cao quư qua số phận đồng tiền vàng kia; mắt họ sáng quắc lên dán vào những quân bài định mệnh; tuy nhiên mặc dầu họ chăm chú hết nh́n chàng trai lại nh́n xuống những quân bài, họ cũng chẳng bắt gặp một triệu chứng xúc động nào trên bộ mặt lạnh lùng và nhẫn nhục của chàng.

    - Đỏ chẵn được, - gă cầm cái chính thức hô lên.

    Một tiếng rên khản đặc thoát ra từ bộ ngực gă người Ư khi hắn thấy rơi từng tờ giấy bạc gấp lại mà tay hồ lỳ ném cho hắn... C̣n chàng trai kia th́ chỉ nhận ra ḿnh thua khi chiếc cào vươn tới để vơ về đồng Napoléon[13] cuối cùng của ḿnh. Lưỡi cào bằng ngà va vào đồng tiền đánh cạch một cái, c̣n đồng tiền th́, nhanh như tên, đến nhập cục với đồng tiền bày ra trước két bạc. Chàng lạ mặt khẽ nhắm mắt lại, môi trắng bệch; nhưng thoắt cái, anh lại mở mắt, miệng lại đỏ lên như san hô, anh ta làm ra điệu một người Anh chẳng lạ ǵ cuộc đời, và tan biến mất chẳng van xin ai một sự an ủi bằng những con mắt đau xót mà những con bạc tuyệt vọng thường đưa về phía hàng người xem. Biết bao nhiêu biến cố dồn dập trong khoảnh khắc và bao nhiêu chuyện qua một tiếng bài!

    - Đây hẳn là viên đạn cuối cùng của anh chàng, - gă hồ lỳ nói sau một lúc im lặng và tay hắn cầm đồng tiền giữa ngón cái và ngón trỏ giơ cho mọi người xem.

    - Thằng cha đó cuồng, hắn sẽ nhảy xuống sông cho mà xem, - một khách quen vừa đáp vừa nh́n quanh lượt khách chơi, những người đă từng quen biết nhau.

    - Chà!- Tay hầu pḥng vừa thốt lên vừa làm một mồi thuốc.

    - Giá ta theo ông kia! - Một ông già trỏ vào anh chàng người Ư mà nói với mấy tay đồng bọn.

    Mọi người đều nh́n anh chàng vận đỏ, hai tay anh ta vừa đếm tiền vừa run.

    - Tớ nghe thấy, - anh ta nói, - như có ai thét vào tai!

    - Thần tài sẽ trị mối tuyệt vọng của anh chàng.

    - Hắn chẳng phải là một tay chơi, - gă hồ lỳ lại nói, - nếu không th́ hắn đă đặt tiền vào ba mặt mà đánh cho chắc ăn hơn.

    Chàng trẻ tuổi khi đi ra quên đ̣i mũ; nhưng lăo gác cửa thấy cái đồ tă ấy tàng quá nên lặng lẽ đưa trả anh ta; anh ta như cái máy hoàn lại phiếu rồi vừa bước xuống cầu thang vừa huưt sáo bài di tanti palpiti[14] khe khẽ đến mức riêng anh cũng chỉ nghe hơi rơ những điệu du dương. Chẳng mấy lúc anh đă ở đường hành lang khu Hoàng cung, anh đi đến tận phố Saint-Honoré, hướng về công viên Tuileries và chân bước ngập ngừng qua khu vườn. Anh đi như giữa băi sa mạc, sát cánh với những người mà anh chẳng nh́n thấy, qua những tiếng ồn ào của dân chúng chỉ nghe thấy một tiếng, tiếng của thần chết; nghĩa là anh đắm đuối trong một cuộc suy nghĩ làm thẫn thờ cả người, chẳng khác ǵ những tội nhân xưa kia do một chiếc xe ḅ dẫn từ Ṭa án ra tới Grève, cái nơi pháp trường đă từng nhuốm hết máu đỏ ra từ năm 1793. Trong việc tự sát có cái ǵ vừa vĩ đại vừa kinh khủng. Vô số kẻ khuỵu xuống mà không nguy hiểm cũng như những đứa trẻ ngă từ chỗ thấp khó mà bị thương; nhưng khi đă là một vĩ nhân tự hủy hoại, ông ta hẳn phải đứng từ chỗ thật cao, đă phải leo lên tới tận mây xanh, đă hé nh́n thấy nơi cực lạc cấm địa nào. Phải là những cơn giông tố đầy trời đến thế nào mới buộc ông ta phải nhờ họng một khẩu súng ngắn đem lại yên tĩnh cho tâm hồn. Có biết bao tài năng trai trẻ bị giam hăm trong một gian gác xép, tàn úa đi và tiêu ma v́ thiếu một người bạn, thiếu một người đàn bà an ủi ở giữa hàng triệu người, trước mặt một đám đông ngán v́ tiền bạc và đâm ra chán chường. Suy đến thế th́ vấn đề tự sát trở thành to lớn vô cùng. Giữa việc quyên sinh và niềm hy vọng tràn trề đă kêu gọi một thanh niên tới Paris, chỉ duy Trời biết đă có bao nhiêu tư tưởng va chạm, bao nhiêu thơ văn bị bỏ rơi, bao nhiêu thất vọng và tiếng kêu nghẹn ngào, bao nhiêu mưu toan vô hiệu và bao nhiêu kiệt tác bị sa sẩy. Mỗi cuộc tự sát là một bài thơ bi ai trác tuyệt. Trong biển cả văn chương, anh t́m đâu thấy một tác phẩm nổi lên có thể xuất sắc ngang với những ḍng này:

    Hôm qua, hồi bốn giờ, một thiếu phụ từ trên nhịp cao cầu Nghệ thuật đă lao xuống sông Seine trẫm ḿnh.

    Trước những ḍng vắn tắt kiểu Paris đó, biết bao vở kịch, biết bao tiểu thuyết hết thảy đều lu mờ, ngay cả cái tiêu đề cũ kỹ này: Những lời than văn của ông vua quang minh xứ Kaërnavan bị các con bỏ ngục; đoạn cuối cùng của một cuốn sách đă thất lạc, mà ngay cả Sterne là kẻ đă ruồng rẫy vợ con, chỉ đọc thôi cũng phải rơi nước mắt. Chàng lạ mặt cũng bị hàng ngh́n điều suy nghĩ như vậy tấn công, nó đi qua tâm hồn từng mảnh như những lá cờ rách phấp phới giữa một cuộc giao chiến. Nếu có lúc nào anh ta đặt cái gánh nặng tâm hồn và hồi tưởng xuống để dừng chân trước vài bông hoa mà gió đung đưa nhẹ nhàng giữa những lùm cây xanh, th́ chẳng bao lâu, sửng sốt v́ cơn giăy giụa của bản năng sống, ngóc đầu lên dưới sức nặng của ư định tự sát, anh ngước nh́n trời; trên kia, những đám mây xám xịt, những luồng gió nặng trĩu u sầu, một bầu không khí nặng nề vẫn khuyên mời anh từ giă cơi đời. Anh vừa lững thững đi về phía cầu Hoàng gia vừa nghĩ tới những ngón chơi ngông cuối cùng của những kẻ đi trước anh. Anh mỉm cười nhớ tới huân tước Castelreagh đă thỏa măn cái nhu cầu hạ đẳng nhất của con người trước khi tự cắt cổ, và nhà hàn lâm Auger đă đi t́m hộp thuốc để làm một mồi khi bước tới cái chết. Anh đang phân tích những hành động kỳ quặc đó và tự hỏi ḿnh, th́ vừa lúc ấy, khi nép người vào lan can cầu để cho một tay phu bốc vác ở chợ đi qua, hắn làm lấm tay áo anh một chút, anh bất chợt thấy ḿnh giũ tay áo cẩn thận cho hết bụi. Đi tới điểm cao nhất của nhịp cầu uốn, anh nh́n ḍng nước một cách ảo năo.

    - Trời thế này chẳng đáng trẫm ḿnh, - một bà già ăn mặc rách rưới cười bảo anh. - Sông Seine dễ thường lạnh và bẩn đấy nhỉ?

    Anh đáp lại bằng một nụ cười đến là ngây thơ, nó chứng tỏ ḷng can đảm điên rồ của anh, nhưng chợt anh rùng ḿnh nh́n thấy ở đằng xa, trên bến Tuileries, chiếc lều có tấm biển với những chữ cao tới hơn gang tay[15]: Cứu chữa những người chết đuối. Anh thấy hiện ra trước mắt ông Dacheux[16] đang giương cao tấm ḷng thương người của ḿnh, đánh thức và thúc giục những tay chèo phúc đức của ông, họ đập choáng óc những kẻ chết đuối nào vô phúc ngoi lên mặt nước; anh tưởng thấy ông ta đang tập hợp đám người ṭ ṃ, t́m kiếm một thầy thuốc, chuẩn bị lửa đốt để sưởi; anh đọc lên những ḍng ai điều mà những tay nhà báo viết giữa những niềm hoan hỉ của một bữa tiệc và nụ cười của một vũ nữ; anh tưởng nghe tiếng xoang xoảng của những đồng tiền mà viên quận trưởng quận Seine đếm trả những tay chèo đă vớt xác anh. Chết đi, anh đáng giá năm mươi quan, nhưng lúc sống anh chỉ là một kẻ có tài mà không ai che chở, không bạn, không ổ nằm, không tăm tiếng, một con số không thật sự trong xă hội, vô dụng cho Nhà nước, họ chẳng quan tâm đến anh mảy may. Một cái chết giữa ban ngày đối với anh là nhục nhă, anh quyết định chết về ban đêm, để trao một cái thây không ai nhận ra mặt nữa cho cái xă hội này, nó không biết tới giá trị lớn của cái tính mệnh anh. Thế là anh tiếp tục đi, hướng về phía đường bờ sông Voltaire, chân bước đủng đỉnh như một kẻ nhàn rỗi muốn giết thời giờ. Khi anh bước xuống những bậc cuối thềm cầu, ở góc đường bờ sông, anh phải chú ư tới những cuốn sách cũ bày trên bao lơn: chỉ chút nữa là anh đă mặc cả mua mấy cuốn. Anh chợt mỉm cười, lại đút tay vào túi ra vẻ triết nhân, và anh sắp tiếp tục bước đi ung dung lộ vẻ khinh mạn lạnh lùng, th́ bỗng anh ngạc nhiên nghe thấy từ đáy túi tiếng mấy đồng tiền vang lên một cách thật sự quái dị. Một nụ cười hy vọng làm mặt anh sáng lên, lướt từ môi đến mặt, đến trán, làm ngời đôi mắt và đôi má tối sầm. Cái tia hạnh phúc đó giống như những ngọn lửa cháy lan ra những chỗ c̣n sót của một tờ giấy đă bị lửa thiêu: nhưng bộ mặt, theo số phận của đám tro tàn, trở lại sa sầm khi chàng trai, rút mạnh tay ở túi ra, nh́n thấy ba đồng xu to.

    - Dạ, xin ông từ tâm làm phúc, làm đức! Ơn thánh Catarina! Một đồng xu mua tấm bánh!

    Một thằng nhỏ làm nghề thông ống khói, mặt mày nhọ nhem, ḿnh đầy bồ hóng, quần áo rách bươm, ch́a tay ra trước mặt chàng trai để tước nốt mấy đồng xu cuối cùng của anh. Cách thằng bé ăn xin hai bước, một ông già nghèo khổ, ốm đau, ḿnh khoác mảnh vải đệm thủng tồi tàn, kêu gọi anh, giọng khàn khàn:

    - Xin ông tùy tâm làm phúc. Cầu Trời phù hộ cho ông...

    Nhưng chàng trai vừa ngang nh́n ông già, th́ ông này im bặt không hỏi ǵ nữa, chắc hẳn v́ nhận ra trên bộ mặt thảm hại kia bóng dáng một nỗi cơ cực, c̣n thiểu năo hơn cả cảnh ḿnh.

    - Làm phúc! Làm đức!

    Chàng trai ném chỗ tiền cho thằng nhỏ và ông già rồi rời thềm cầu đi về phía dăy nhà ở, anh không c̣n chịu nổi cái vẻ ảm đạm của sông Seine nữa.

    - Cầu Trời cho ông sống lâu! - hai người ăn mày nói với anh.

    Khi đi tới một quầy hàng bán tranh, con người gần như chết ấy gặp một thiếu phụ từ một chiếc xe choáng lộn bước xuống. Anh khoái trá ngắm nh́n mỹ nhân với khuôn mặt trắng trẻo nhịp nhàng trong làn satin của chiếc mũ thanh nhă. Thân h́nh mảnh dẻ với những cử động duyên dáng của nàng quyến rũ anh; chiếc áo dài vướng vào bực xe khẽ vén lên, để hở ra ống chân thon thon nổi bật trong làn tất trắng căng thẳng. Người thiếu phụ bước vào cửa hàng, mặc cả mua những an-bom, những tập tranh in thạch bản; chị ta mua hàng và trả tiền bằng những đồng tiền vàng lóng lánh kêu xoang xoảng trên quầy hàng. Anh chàng làm ra vẻ bận ở ngoài cửa ngắm những bức tranh trong tủ kính, trao mắt nồng nàn liếc nh́n người đẹp không quen biết, cái liếc thấu suốt trần đời của một chàng trai, nhưng nó chỉ được đáp lại bằng đôi mắt hững hờ nh́n bâng quơ vào đám người qua lại. Về phía chàng trai th́ đó là một lời vĩnh biệt với t́nh yêu, với đàn bà! Nhưng lời ướm hỏi cuối cùng và nồng nhiệt ấy không được thông cảm, không làm xúc động người đàn bà phù phiếm ấy, không làm cho chị ta đỏ mặt, không làm cho chị ta cúi mặt nh́n xuống. Th́ cái đó đối với chị ta có nghĩa ǵ? Chẳng qua là thêm một sự ngưỡng mộ, một thèm muốn được khêu lên, gợi cho chị ta một lời êm dịu buổi tối hôm đó: hôm nay ḿnh khoái quá. Anh chàng lập tức bước sang một khung cảnh khác, anh chẳng quay lại khi chị lạ mặt lên xe. Ngựa bước đi, cái h́nh ảnh cuối cùng của xa hoa và lịch sự tan biến như cuộc đời của anh sắp tan biến. Anh bước đi rầu rĩ theo dọc các cửa hàng, ngắm nh́n mà chẳng tha thiết cho lắm những mẫu hàng. Hết cửa hàng, anh ngắm xem điện Louvre, Học viện, những tháp nhà thờ Đức Bà, tháp Ṭa án, cầu Nghệ thuật[17]. Những dinh thự ấy dường như mang một bộ mặt rầu rĩ v́ phản chiếu màu xám của bầu trời mà những tia sáng hiếm hoi làm cho Paris có vẻ dữ tợn giống như một mỹ nhân khi xấu khi đẹp, oái oăm khó hiểu. Như vậy, ngay cả cảnh vật tự nhiên cũng phụ họa để d́m chàng trai vào một cơn hôn mê đau đớn. Do một quyền lực tai hại truyền sức tan ră qua cái chất lỏng chạy theo các đường dây thần kinh, chàng trai cảm thấy cơ thể của ḿnh gần như loăng ra. Những dằn vặt trong cơn hấp hối khiến anh lảo đảo chập chờn như sóng và mắt anh nh́n những nhà cửa, người qua lại, tất cả đều dập dềnh như qua một làn sương. Để cho tâm hồn khỏi đê mê v́ phản ứng của cảnh vật, anh đi tới một cửa hàng đồ cổ nhằm đem lại cho giác quan cái để mà cảm xúc hoặc cũng lấy việc mặc cả những đồ mỹ nghệ mà chờ cho đến tối. Có thể nói như vậy là để đi t́m kiếm ḷng can đảm và cầu xin một liều thuốc bổ, chẳng khác ǵ bọn tội nhân đâm ngờ sức lực của ḿnh khi bước tới đoạn đầu đài; nhưng ư thức về cái chết sắp tới của anh trong một lúc cũng lại cho anh sự an tâm ví như một bà quận công có hai nhân ngăi, và anh bước vào cửa hàng đồ quư với một vẻ thoải mái, để hiện lên trên môi một nụ cười không tắt như một gă say rượu, phải chăng anh say cuộc sống, hay có lẽ say cái chết? Chẳng bao lâu anh bị choáng váng và lại nh́n thấy sự vật nhuốm những màu sắc kỳ lạ, hoặc chuyển động nhẹ nhàng mà nguyên nhân chắc là do mạch máu lưu thông không đều, khi th́ sôi sục như ḍng thác, khi lại lặng lẽ, tẻ nhạt như làn nước ấm. Anh chỉ yêu cầu thăm các gian hàng để xem có vật lạ ǵ vừa ư anh. Một thằng bé mặt tươi tỉnh, má phính, tóc đỏ hoe, đội một chiếc mũ lưỡi trai bằng da rái cá, trao cửa hàng cho một mụ già quê mùa, một kiểu Caliban[18] cái, đang mải lau chùi một chiếc ḷ sưởi tráng men quư do thiên tài của Bernard de Palissy[19]; rồi hắn nói với khách lạ một cách hờ hững:

    - Mời ông vào xem! Ở tầng dưới này chúng tôi chỉ bày những vật tầm thường vậy thôi; nhưng nếu ông chịu khó lên gác một, tôi sẽ chỉ cho ông xem những xác ướp rất đẹp của Caire[20], nhiều đồ gốm chạm trổ, một số đồ điêu khắc bằng mun, phục hưng chính cống, hàng mới về và tuyệt đẹp.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  4. #4
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Trong hoàn cảnh thảm hại của người khách lạ, cái kiểu nói liến thoắng của kẻ hướng dẫn đó, những lời lẽ con buôn ngu ngốc đó đối với chàng trai dường như những lời châm chọc nhỏ nhen mà những đầu óc hẹp ḥi dùng để giết hại một bậc thiên tài. Chịu đựng đến cùng, anh làm ra vẻ lắng nghe gă hướng dẫn và đưa tay hoặc ậm ừ để trả lời; nhưng rồi dần dần anh cũng giành được cái quyền im lặng và có thể yên tâm triền miên với những suy nghĩ cuối cùng thật là kinh khủng. Anh là nhà thơ, do đó tâm hồn anh ngẫu nhiên gặp mảnh đất dinh dưỡng mênh mông; tưởng đâu như anh nh́n thấy trước đống xương tàn của hàng hai mươi thế giới khác nhau. Thoạt nh́n, những gian hàng bày ra một cảnh hỗn độn trong đó hết thảy mọi sự nghiệp con người và thần thánh va chạm nhau. Những con cá sấu, khỉ, rắn, trăn nhồi rơm mỉm cười với những kính tô màu của giáo đường, dường như muốn cắn những tượng nửa ḿnh, chạy theo những đồ sơn, hay leo lên những chùm đèn treo. Một chiếc b́nh Sèvres[21], trên đó Jacotot[22] đă vẽ h́nh Napoléon, đặt bên cạnh một bức tượng đầu người ḿnh sư hiến dâng cho Sésostris[23]. Thời khai thiên lập địa trà trộn với những biến cố vừa qua một cách thật thà thô kệch. Một chiếc ḷ quay thịt đặt trên một chiếc b́nh đựng bánh thánh, một thanh kiếm cộng ḥa đặt trên một chiếc súng kíp thời trung cổ. Bà Dubarry do Latour[24] vẽ bằng phấn màu, với một ngôi sao trên đầu, trần truồng trong một đám mây, dường như vừa ngắm một cách thèm muốn một chiếc điếu hút thuốc Ấn Độ, vừa đoán xem lợi ích của những đường ṿng chôn ốc ngoằn ngoèo hướng về phía ḿnh. Những đồ dùng giết người: dao găm, súng ngắn lạ kiểu, vũ khí bí hiểm, vứt lẫn lộn với đồ dùng sinh sống: liễn súp bằng sứ, đĩa Saxe[25], chén kiểu phương Đông từ Trung Quốc sang, b́nh đựng muối cổ xưa, hộp đựng kẹo thời phong kiến. Một chiếc tàu bằng ngà căng buồm bơi trên lưng một con rùa bất động. Một máy rút không khí làm ḷi mắt hoàng đế Auguste[26] thản nhiên một cách oai nghiêm. Nhiều chân dung các vị phán quan Pháp, xă trưởng Hà Lan, bây giờ cũng vô t́nh như lúc sinh thời, vươn lên trên cái mớ hỗn độn những đồ cổ và nh́n vào đấy bằng con mắt nhợt nhạt lạnh ngắt. Hết thảy các nước trên mặt đất dường như đă mang tới đấy một di vật về kiến thức của họ, một mẫu đồ nghệ thuật của họ. Nó như một đống phân triết học ở đó không thiếu một thứ ǵ, từ chiếc điếu hút thuốc của dân man rợ đến chiếc giày vải màu xanh lẫn vàng của hoàng cung Thổ Nhĩ Kỳ, thanh gươm của người Maure[27], tượng thần của dân Tartare[28]; có cả đến chiếc túi đựng thuốc của người lính, chiếc b́nh đựng bánh thánh của giáo sĩ những lông chim cắm ở một ngai vàng. Những bức tranh quái gở ấy lại chịu tác động muôn vẻ của ánh sáng, bao nhiêu ánh hồi quang kỳ quặc do màu sắc pha trộn, do sáng tối đột ngột chọi nhau. Tai tưởng như nghe thấy tiếng chuông liên hồi trí óc như thâu tóm những tấn kịch bỏ dở, mắt như nh́n thấy những ánh sáng chưa dập tắt hết. Tựu trung một làn bụi ngoan ngạnh đă phủ một tấm màn nhẹ lên hết thảy những phẩm vật đó, mà bao nhiêu là góc cạnh là đường ngoắt ngoéo tạo nên những ấn tượng muôn h́nh ngh́n vẻ. Người khách lạ thoạt tiên nh́n ba gian pḥng đầy những nền văn minh, những tôn giáo, những thần thánh, những kiệt tác, những hoàng gia, những dâm loạn, lư trí và điên cuồng, ví nó như một tấm gương nhiều mặt, mỗi mặt h́nh dung một thế giới riêng. Sau cái cảm giác mông lung đó, anh muốn lựa chọn vật để thưởng thức; nhưng cứ nh́n, cứ suy nghĩ, cứ mơ mộng măi, anh bỗng như bị một cơn sốt hành hạ, có lẽ là do ruột gan anh đă bị cái đói nó cào xé. Nh́n thấy bao nhiêu kiếp sống của những dân tộc và của những cá nhân được chứng minh bằng những di vật của con người để lại, các giác quan chàng trai hoàn toàn bị tê liệt: thế là cái ư đồ thúc đẩy anh bước vào cửa hàng này đă đạt được: anh thoát ly cuộc sống thực tại, vươn dần lên một thế giới lư tưởng, bước tới những lâu đài kỳ diệu của hôn mê, trong đó vạn vật hiện ra từng mảnh bằng những tia lửa, giống như xưa kia thế giới vị lai diễu qua rực sáng trước mắt thánh Jean trên đảo Pathmos[29].

    Vô số những h́nh tượng ảo năo, kiều diễm và kinh khủng tối tăm và sáng suốt, xa xôi và gần gũi, đứng lên từng đám, cả muôn ngàn, cả thế hệ. Ai Cập cứng cỏi, bí hiểm, vươn lên trên những băi cát, h́nh dung bằng một xác ướp quấn trong băng đen: bọn Pharaons[30] chôn sống biết bao nhiêu người để xây dựng cho chúng một ngôi mộ. Moïse, người Hébreux[31], sa mạc: anh hé trông thấy cả một thế giới cổ xưa và trang trọng. Tươi tắn và dịu dàng, một pho tượng đá hoa ngồi trên một chiếc cột xoắn và rực rỡ màu trắng, nói với anh những thần thoại mê ly của Hy Lạp và Ionie[32]. Chà! Ai mà chẳng như anh, mỉm cười khi nh́n thấy trên nền đất thó đỏ mịn màng của một chiếc b́nh Étrurie[33]: cô gái tóc nâu nhảy múa chào mừng hân hoan trước mặt thần Priape[34]. Đối diện là một hoàng hậu Latinh vuốt ve tŕu mến con quái vật của bà!

    Những thời thượng của La Mă đế vương c̣n sống đầy đủ ở nơi đây và bày ra đồ tắm, giường nằm, đồ trang điểm của một nàng Julie ủy mị, mơ mộng, chờ đợi Tibulle[35] của nàng. Với hiệu lực của những tấm bùa Ả rập, chiếc đầu của Cicéron[36] gợi ra những sự tích của La Mă tự do và mở ra trước mắt anh những trang sử của Tite-Live[37]; chàng trai ngắm nh́n Senatus Populusque Romanus[38]; viên tổng tài những cảnh vệ, những áo thụng viền đỏ, những cuộc đấu tranh ở Quốc dân hội nghị, nhân dân phẫn nộ, tất cả từ từ diễu qua trước mặt anh như những h́nh tượng mơ hồ của một giấc chiêm bao. Cuối cùng bao trùm lên là hình ảnh Cơ Đốc La Mã. Một bức họa mở ra cảnh nhà trời: anh nh́n thấy ở đó Đức mẹ Đồng trinh Marie ch́m ngập trong một đám mây vàng, giữa các thiên thần, làm lu mờ cả ánh rực rỡ của mặt trời, lắng nghe lời than văn của người nghèo khổ mà nàng Eve tái sinh ấy mỉm cười với họ một vẻ hiền từ. Khi mó vào một tấm đồ khảm bằng những loại đá khác nhau của núi lửa Vésuve và Etna phun ra, tâm hồn anh bay tới nước Ư nóng ấm và màu hung hung: anh tham dự những cuộc hành lạc của Borgia[39], leo trèo trên dăy núi Abruzzes, khát khao những cuộc t́nh duyên Ư, đắm say với những khuôn mặt trắng trẻo và những cặp mắt lá liễu màu huyền. Anh rợn ḿnh v́ màn chót của những chuyện đêm hôm bị lưỡi gươm vô t́nh của đức ông chồng làm gián đoạn, khi anh trông thấy một mũi dao găm trung cổ chuôi chạm khắc như một đồ ren, và vết gỉ giống những vết máu. Ấn Độ và những tôn giáo của nó sống lại trong một ông phỗng. Trung Quốc đầu đội nón chóp, với những h́nh quả trám vểnh lên, đeo chuông nhỏ mặc quần áo lụa và kim tuyến. Gần ông phỗng, một chiếc chiếu, cũng đẹp như người vũ nữ đă lăn ḿnh trên đó vẫn c̣n tỏa ra mùi hương bạch đàn. Một con quái vật Nhật Bản mắt ốc nhồi, miệng uốn quanh, chân vặn vẹo, thức tỉnh tâm hồn bằng những sáng chế của một dân tộc, chán ngán v́ cái đẹp đơn điệu nhất loạt, t́m thấy hứng thú khôn tả trong vô số những h́nh thù xấu xí. Một chiếc b́nh đựng muối do xưởng Benvenuto Cellini chế tạo[40] đưa anh trở lại giữa thời đại Phục hưng, thời mà các nghệ thuật và phóng túng nở như hoa, mà bọn vua chúa mua vui bằng những khổ h́nh, mà những Giáo nghị hội[41], được ôm ấp trong tay bọn kỹ nữ, ra quyết nghị bắt đám giáo sĩ b́nh thường phải giới sắc. Anh nh́n thấy trên bức đá chạm những cuộc chinh phục của Alexandre[42]; trong một chiếc súng hỏa mai những cuộc tàn sát của Pizarre[43], trong đáy một chiếc mũ những cuộc chiến tranh tôn giáo điên cuồng, sôi sục, tàn ác. Rồi những h́nh ảnh tươi vui của giới kỹ sĩ hiện ra trên một bộ áo giáp thành Milan khảm kim tuyến tinh vi, đánh thật bóng, và dưới vành mũ sắt vẫn c̣n long lanh cặp mắt của một hiệp sĩ. Hằng hà sa số những đồ đạc, sáng chế, thời thượng, sự nghiệp, cảnh điêu tàn đó đều tạo nên cho anh một bài thơ bất tuyệt. H́nh thái, màu sắc, tư tưởng, tất cả sống lại ở đó; nhưng chẳng có cái ǵ toàn vẹn được hiến cho tâm hồn. Nhà thơ phải hoàn thành những kư họa của nhà họa sĩ lớn đă dựng lên bản tô màu đồ sộ trên đó biết bao biến cố của đời người được ném lên vô kể với ḷng khinh bạc. Sau khi đă chiếm lĩnh thế giới, sau khi đă ngắm những xứ sở, những thời đại, những triều vua, chàng trai trở về với những vận mệnh cá nhân. Anh lấy lại bản lĩnh, xâm nhập những chi tiết mà đẩy lui vận mệnh những dân tộc quá ư nặng nề đối với một con người đơn độc.

    Một thằng bé bằng sáp c̣n giữ được của bảo tàng Ruysch[44] nằm ngủ ở đó, nhân vật xinh tươi ấy nhắc anh những niềm vui buổi thiếu thời. Trước vẻ mê hoặc của chiếc khăn quấn ḿnh trinh khiết của cô gái Otaïti nào đó, trí tưởng tượng nồng nhiệt của anh vẽ cảnh sống thuần phác của thiên nhiên, vẻ trần truồng trinh bạch của mối e lệ thật sự, những lạc thú của an nhàn rất tự nhiên ở con người, tất cả một cuộc sống yên tĩnh bên bờ một ḍng suối mát mơ mộng, dưới bóng một cây thuốc rừng cho trái ăn ngọt ngào. Nhưng đột nhiên, anh trở thành một tay cướp biển và mang trên ḿnh cái chất thơ kinh dị in dấu trong vai Lara[45], khi anh bị cảm xúc mạnh trước những màu xà cừ của hàng ngàn thứ vỏ trai, bị kích thích v́ trông thấy vài con thạch tàm[46] đượm mùi rong biển, rêu biển và những trận cuồng phong trên Đại Tây Dương. Ở phía xa, ngắm nghía những bức tiểu họa tinh vi những kiểu vẽ Ả rập vàng lam tô điểm cho cuốn sách kinh viết tay quư báu, anh quên đi những xôn xao của biển cả. Êm ru trong cái tư tưởng yên tĩnh, anh lại thiết tha với nghiên cứu và khoa học, ước ao cuộc sống đầy đủ của những tu sĩ không biết ưu phiền, hoan lạc và ngủ sâu trong một pḥng kín, ngắm những cánh đồng, những khu rừng, những vườn nho qua cửa sổ khum nhọn của tu viện. Trước một số bức họa của Teniers[47], anh choàng lên vai chiếc áo lính hay nỗi nghèo khổ của người thợ; anh muốn đội chiếc mũ vải bẩn và ám khói của người xứ Flandre, uống bia say sưa, đánh bài với họ, và mỉm cười với chị gái quê béo tốt dễ ưa. Anh run lên khi thấy một mảnh tuyết rơi của Miéris[48], hay xông ra trận khi xem một cảnh chiến đấu của Salvator Rosa[49]. Anh vuốt ve một chiếc ŕu trận của người Ilinois, và cảm thấy mũi dao của một người dân Chérokées[50] bóc lần da sọ của anh. Kinh ngạc trước một chiếc đàn Rebec[51], anh trao nó vào tay một bà chúa lâu đài, mà anh vừa nghe bản t́nh ca êm ái, vừa ngỏ mối t́nh với nàng, buổi chiều hôm, bên cạnh một chiếc ḷ sưởi gothique, trong bóng tối lờ mờ che khuất cái đưa mắt thuận t́nh. Anh níu lấy mọi niềm hân hoan, thâu tóm mọi nỗi đau khổ, chiếm lĩnh mọi phương thức sinh hoạt và rộng ḷng vung văi cuộc đời t́nh cảm lên những ảo ảnh của cái giới tạo h́nh và trống rỗng đó, đến nỗi tiếng chân anh bước đi vang vào tâm hồn anh như tiếng xa xôi của một thế giới khác, như tiếng ồn ào của Paris vang tới ngọn tháp nhà thờ Đức Bà. Khi lên cầu thang trong dẫn tới những gian pḥng trên gác một, anh trông thấy những chiếc khiên tiến thần[52], những giá binh khí, những khám thờ chạm trổ, những h́nh tượng bằng gỗ treo trên tường, đặt trên mỗi bậc thang. Bị ám ảnh bởi những h́nh thù lạ lùng nhất, bởi những sáng tạo kỳ diệu đặt trên ranh giới giữa cuộc sống và cái chết, anh bước đi trong t́nh trạng bàng hoàng của một giấc mơ; cuối cùng ngờ vực cả sự tồn tại của ḿnh, anh giống như những vật kỳ lạ kia, không chết hẳn mà cũng không sống hoàn toàn. Khi anh bước vào những kho hàng mới th́ ánh ngày bắt đầu nhạt; nhưng ánh sáng dường như không ích ǵ cho những của cải bằng vàng bạc rực rỡ chồng chất ở nơi đây. Những vật thị hiếu giá đắt nhất của những tay phá gia chết trong một gian gác xép sau khi giàu có bạc triệu, đều có mặt trong cái cửa hàng thênh thang bày những cuồng vọng của con người này. Một nghiên mực mua hàng mười vạn quan và bán lại một trăm xu, nằm trơ bên cạnh một ổ khóa bí mật mà giá cả xưa đủ để chuộc lại một ông vua.

    Ở đây, thiên tài con người phô bày trong tất cả những huy hoàng của niềm khổ cực của họ, trong tất cả ánh vinh quang của những cái nhỏ mọn đồ sộ của họ. Một chiếc bàn mun, vật ngưỡng mộ thật sự của nghệ sĩ, chạm khắc theo bản vẽ của Jean Goujon[53], xưa kia đă mất bao nhiêu năm gia công, thế mà có lẽ đă được mua theo giá củi đun. Những tráp quư, những đồ đạc do những bàn tay tiên tạo nên, nhưng ở đây th́ chất đống một cách rẻ mạt.

    - Tại đây tài sản của cậu có hàng triệu - chàng trai thốt lên khi bước tới buồng cuối một dăy gian hàng do những nghệ sĩ thế kỷ trước chạm trổ và thếp vàng.

    - Phải nói là hàng tỷ, - chú bé má phính đáp, - Nhưng vẫn chưa thấm vào đâu: ông hăy lên gác ba mà xem!

    Chàng theo chân chú hướng dẫn và bước tới gian hàng thứ tư ở đó lần lượt diễu qua trước mắt mệt mỏi của anh nhiều bức họa của Poussin[54], một pho tượng kỳ diệu của Michel Ange[55], một số tranh phong cảnh kỳ thú của Claude Lorrain[56], một bức của Gérard Dow[57] giống như một trang sách của Sterne, những bức của Rembrandt[58], của Murillo, của Velasquez[59] vừa u ám vừa rực rỡ màu sắc như một thi phẩm của huân tước Byron; rồi đến những bức chạm nổi cổ, những cốc đá mă năo, những viên bạch ngọc tuyệt đẹp; cuối cùng là những công tŕnh làm cho người ta ghê sợ lao công, những kiệt tác chất đầy đến mức gây ḷng căm ghét nghệ thuật và giết chết nhiệt t́nh. Anh đến trước một bức Thánh mẫu đồng trinh của Raphaël nhưng anh đă ngán cả Raphaël [60]; một chân dung của Corrège[61] cũng chẳng được anh đoái nh́n nữa; một chiếc b́nh cổ vô giá bằng đá hoa vân mà những h́nh chạm ṿng tṛn h́nh dung bài thơ tục tĩu, thô kệch nhất trong các bài thơ tục La Mă, nay cũng chỉ được anh thoáng mỉm cười. Anh ngạt thở dưới đống di vật của hàng năm mươi thế kỷ đă tàn, anh phát ốm v́ tất cả những tư tưởng loài người, bị giết chết v́ xa hoa và nghệ thuật, bị đè nén dưới những h́nh thù hồi sinh đó, giống như những quái vật do một ác thần tinh quái nào đó tạo nên, chúng giao tranh với anh trong một cuộc chiến đấu khôn cùng. Giống như khoa hóa học hiện đại trong những biến hóa vô thường thâu tóm sự sáng tạo trong một thể khí, linh hồn phải chăng tạo nên những chất độc kinh khủng bằng sự tập trung mau lẹ những lạc thú, những lực lượng hay những tư duy của nó? Vô số người phải chăng đă chết v́ sự tác động đột ngột của một thứ axit tinh thần nào đó bất th́nh ĺnh lan ra trong tâm thần của họ?

    - Cái ḥm kia đựng ǵ? - anh vừa hỏi vừa trỏ một chiếc ḥm vuông lớn bằng gỗ đào hoa tâm treo vào một chiếc đinh bằng một sợi dây chuyền bạc, khi anh bước tới một pḥng lớn, nơi cuối cùng chất đống những vinh quang, cố gắng của con người, những phẩm vật tân kỳ, những của cải.

    - À! Ông tôi giữ ch́a khóa, - chú bé má phính trả lời ra vẻ bí mật. - Nếu ông muốn xem bức chân dung ấy, tôi sẵn sàng đánh liều hỏi ông tôi.

    - Liều ư! - Chàng trai nói. - Ông chủ của chú có phải là một ông hoàng.

    - Nào tôi biết đâu, - chú bé đáp.

    Hai người nh́n nhau một lúc, cả hai người cùng ngỡ ngàng. Chú bé làm công thấy khách lạ im lặng th́ tưởng là bằng ḷng, liền bỏ anh đứng lại một ḿnh trong gian buồng. Có bao giờ anh lao ḿnh vào khoảng mênh mông của không gian và thời gian khi đọc những tác phẩm về địa chất học của Cuvier[62]? Được thiên tài của ông lôi cuốn, anh có thấy ḿnh liệng bay trên vực thẳm không bờ của quá khứ, như được bàn tay của một pháp sư d́u đỡ? Khi khám phá ra từ khoảnh này đến khoảnh khác, lớp này đến lớp khác, dưới những mỏ đá ở Montmartre hay trong những phiến nham thạch núi Uran, những cơn vật mà xương cất thạch hóa thuộc về những nền văn minh thái cổ, tâm hồn đâm kinh hăi né trông thấy hàng tỉ năm, hàng triệu dân tộc mà trí nhớ yếu ớt của con người, mà truyền thống thần thánh bất diệt đă quên lăng, và đám tro tàn ấy bị đẩy lên trên mặt đất chúng ta, cấu tạo thành lớp đất sáu tấc[63] rồi nảy sinh ra cho ta bánh và hoa. Phải chăng Cuvier là nhà thơ lỗi lạc nhất của thời đại chúng ta? Huân tước Byron đă từng tái hiện bằng từ ngữ một số xúc động tinh thần; nhưng nhà tự nhiên học bất tử của chúng ta đă tái tạo những thế giới bằng mớ xương trắng, đă như Cadmus[64] tái lập những đô thành bằng những chiếc răng, đă làm sống lại mọi bí mật động vật học của hàng ngh́n khu rừng bằng mảnh vải than đá, đă t́m ra những cư dân khổng lồ trong bàn chân của một con voi ma mút[65]. Những h́nh tượng đó dựng lên, to lớn dần và trần thiết những khu vực ăn nhịp với tầm vóc đồ sộ của chúng. Ông là nhà thơ bằng những con số, ông tác tuyệt ở chỗ đặt một con số không bên cạnh con số bảy, ông làm thức dậy cơi hư vô mà không phải niệm những lời thần chú huyền diệu; ông mân mê một mảnh thạch cao, nhận thấy ở đó một vết tích, và kêu lên: "Này xem". Bỗng chốc những đá hoa hóa thành động vật, cái chết được hồi sinh, thế giới được trải ra. Sau vô số những thế hệ động vật khổng lồ, sau những chủng loại cá và những họ hàng trai ṣ, cuối cùng tới loài người, sản phẩm biến tính của một giống vật kỳ vĩ mà có lẽ Đấng Tạo hóa đă phế bỏ. Được con mắt hồi tưởng hun nóng, những con người yếu ớt, mới sinh bữa qua, có thể vượt qua đời hỗn mang, cất tiếng hát bài tụng ca bất tuyệt và h́nh dung quá khứ của vũ trụ trong một thứ Mặc thị lục[66] ngược ḍng. Đứng trước cuộc phục sinh phi thường nhờ tiếng nói của độc một con người đó, chúng ta đâm thương cái khoảnh khắc đời sống, nó là mảnh vụn mà quyền hưởng dụng trao lại cho chúng ta, trong cả cái vô tận không tên tuổi, chung cho hết thảy mọi lĩnh vực, mà chúng ta gọi tên là thời gian. Chúng ta tự hỏi, khi chúng ta bị đè bẹp dưới bao nhiêu thế giới lụi tàn, th́ có sá ǵ những vinh quang, những căm thù, những t́nh yêu của chúng ta; và nếu đời sống trở thành một điểm mơ hồ không nhận thấy trong tương lai, th́ nỗi đau khổ của loài người có đáng chấp nhận hay không? Bị bật rễ khỏi hiện tại, chúng ta nằm chết cho tới khi gă hầu buồng bước vào bảo chúng ta: Bà bá tước đă trả lời rằng bà đang chờ ông.


    Chú thích:

    [1] Félix Savary (1797-1841): Nhà thiên văn học và toán học Pháp, Viện sĩ Viện Hàn lâm, bạn của Balzac.
    [2] Laurence Sterne (1713-1768): Nhà văn Anh. Trong tiểu thuyết Tristram Shandy (The Life and Opinions of Tristram Shandy Gentleman (1760-1767) của Sterne: một nhân vật muốn phát biểu ư kiến về đời sống con người lấy gậy vạch lên cát một đường ngoằn ngoèo từ trên xuống. Balzac vẽ một đường giống như vậy, nhưng chạy ngang và ngoằn ngoèo hơn, lấy đó thay lời đề tựa. Ông viết: "Trong tiểu thuyết, đời sống con người được diễn tả như tấn kịch, nó ngoằn ngoèo, lượn quanh, uốn khúc...".
    [3] Tháng Mười năm 1830, sau cuộc Cách mạng tháng Bảy 1830.
    [4] Hoàng cung: khu này xưa vua chúa ở, thời Balzac, nơi hành lang liền đó là một dăy cửa hàng thời trang: ṣng bạc, hiệu ăn...
    [5] Guazacoalco: Một con sông Ở Mexico. Thời đại Trùng hưng (1815-1830), trên bờ sông đó đóng một đoàn phạm nhân Pháp bị đi đày.
    [6] Darcet (1777-1844): Nhà khoa học Pháp, lợi dụng chất gélatine ở xương làm ra một món ăn rẻ tiền dùng ở tổ chức làm từ thiện.
    [7] Nguyên văn là Xerber (Cerbère): Con chó giữ cửa cung Diêm vương (thần thoại).
    [8] Jean Jacques Rousseau (1712-1778): Nhà văn Pháp, nhà triết học ánh sáng, câu này là theo ư của Rousseau trong tác phẩm Emile, (hay nói về giáo dục).
    [9] Écu: Đồng tiền thời xưa.
    [10] Nguyên văn nước bài ba mươi và bốn mươi một lối chơi bài là tính số điểm.
    [11] Grève: Một pháp trường ở Paris.
    [12] Tantale: Theo thần thoại Hy Lạp, Tantale v́ hỗn xược với các thần bị đày xuống địa ngục, chịu cực h́nh đói khát, trông thấy quanh ḿnh thức ăn nước uống mà không sao lấy được.
    [13] Đồng tiền đúc thời Napoléon.
    [14] Tiếng Ư. Thổn thức ǵ đây, một điệu hát trong vở ca kịch Tancredo của Rossini rất thịnh thời Balzac. Rossini (1792 -1868) là nhà soạn nhạc Ư nổi tiếng.
    [15] Nguyên văn là pied: Đơn vị đo lường xưa dài chừng 30 phân.
    [16] Dacheux: Viên thanh tra coi việc cứu vớt người trên sông Seine thời đó.
    [17] Đây là những công tŕnh kiến trúc danh tiếng của Paris.
    [18] Caliban: Một nhân vật trong kịch Băo táp của Shakespeare, nô lệ man rợ, nửa người nửa quái.
    [19] Bernard de Palissy: Nhà văn và nhà bác học Pháp (thế kỷ XVI), một người sáng chế ra đồ gốm tráng men.
    [20] Le Caire: Thủ đô Ai Cập (bây giờ là Cộng ḥa Ảrập thống nhất), nơi các vua chúa thời thượng cổ thường được ướp xác sau khi chết.
    [21] Sèvres: Một nơi làm đồ sứ nổi tiếng của nước Pháp.
    [22] Jacotot (1778-1855): Nữ nghệ nhân đồ sứ nổi tiếng thời Napoléon.
    [23] Sésostris: Nhân vật anh hùng trong truyền kỳ Ai Cập.
    [24] Dubary: Một người đàn bà được vua Louis XV sủng ái. Latour. (1704-1788) họa sĩ Pháp chuyên vẽ bằng bút ch́ màu.
    [25] Saxe: Một miền nước Đức có nghề làm đồ sứ đẹp.
    [26] Auguste: Hoàng đế La Mă nổi tiếng, thế kỷ I trước công lịch.
    [27] Maure: Một giống người chủ yếu ở Bắc Phi.
    [28] Tartare: Một giống người ḍng dơi Mông Cổ và Thổ Nhĩ Kỳ.
    [29] Theo truyền kỳ đạo Cơ đốc, thánh Jăng ở trên đảo Patmôx tưởng trông thấy tương lai và viết thành tập danh sách cuối của Tân ước nói về vận số của loài người (Mặc thị lục).
    [30] Pharaon: Vua chúa Ai Cập thời cổ.
    [31] Hébreux: Tổ tiên người Do Thái, mà Moise (Moise) là cứu tinh của dân tộc Do Thái.
    [32] Ionie: Một xứ của Tiểu Á xưa là nơi người Hy Lạp di cư đến ở.
    [33] Étrurie: Một miền xưa của nước Ư.
    [34] Priape: Thần của Vườn tược, Nho, sự Sinh thành (thần thoại Hy Lạp)
    [35] Julie: Con gái hoàng đế La Mă Ôguyxtơ, nổi tiếng v́ sắc đẹp và nhiều chuyện t́nh duyên. Tibulle: Nhà thơ La Mă cổ, tác giả nhiều bản t́nh ca.
    [36] Cicéron (l06-43 trước công lịch): Nhà chính trị và hùng biện La Mă.
    [37] Tite Live (thế kỷ I trước công lịch): Sử gia La Mă.
    [38] Tiếng Latinh: Nguyên lăo nghị viện và nhân dân La Mă.
    [39] Borgia: Một ḍng họ có vai tṛ to lớn trong đời sống chính trị nước Ư thế kỷ XV-XVI, nổi tiếng v́ tàn ác và phong tục đồi bại.
    [40] Benvenuto Celini (1500-1571): Nhà điêu khắc và làm đồ vàng bạc nước Ư.
    [41] Hội nghị các quan chức cao cấp của Giáo hội.
    [42] Alexandre: Vua nước Maxedoan (trước Công lịch) một nhà chinh phục lớn vùng Đông Nam âu Châu, Bắc Phi, Cận Đông.
    [43] Pizarre (1475-1571): Một tay phiêu lưu Tây Ban Nha đă chinh phục nước Peru và tàn sát thổ dân Peru.
    [44] Ruysch: Nhà giải phẫu học Hà Lan có một sưu tập lớn xác chết, thai đẻ non, và nhiều vật kỳ lạ khác. Năm 1717 Pie đại đế (Nga) đă mua được sưu tập này và đưa về Peterxbua.
    [45] Lara: Nhân vật một tập thơ của thi sĩ Anh nổi tiếng Byron (1788 -1824), một kiểu người kiêu hănh, oai hùng chống lại luật lệ bất công của xă hội xung quanh.
    [46] Thạch tàm: Giống vật ở thành đám bám vào đá ở biển (madrépores)
    [47] Teniers: (1610-1690): Họa sĩ Hà Lan vẽ những cảnh đời sống nông thôn, chiến tranh, quán rượu, hội hè.
    [48] Miéris (1635-1681): Họa sĩ Hà Lan vẽ phong cảnh.
    [49] Salvator Rosa (1615-1673): Họa sĩ Ư chuyên vẽ phong cảnh vĩ đại ảm đạm và cảnh sinh hoạt.
    [50] Ilinois và Chérokées: Dân tộc da đỏ Ở Bắc Mỹ.
    [51] Rebec: Một thứ đàn dân tộc ba dây như nhị, violon.
    [52] Những chiếc khiên treo ở cửa đền La Mă biểu dương nhưng chiến thắng.
    [53] Jean Goujon: Nhà điêu khắc và kiến trúc Pháp nổi tiếng (thế kỷ XVI).
    [54] Poussin (1594-1665): Họa sĩ cổ điển Pháp.
    [55] Michel Ange: (1475-1564): Nhà điêu khắc, kiến trúc, họa sĩ, thi sĩ vĩ đại thời Phục hưng Ư.
    [56] Claude Lorrain (1600-1682): Họa sĩ vẽ phong cảnh Pháp.
    [57] Gérard Dow (1613-1675): Họa sĩ Hà Lan bậc thầy vẽ tĩnh vật và cảnh sinh hoạt.
    [58] Rembrandt (1606-1669): Họa sĩ Hà Lan.
    [59] Murillo, Velasquez: Hai họa sĩ Tây Ban Nha thế kỷ XVII.
    [60] Raphaël (1483-1520): Họa sĩ vĩ đại thời Phục hưng Ư.
    [61] Corrège (1494-1534): Họa sĩ Ư.
    [62] Cuvier (1769-1832): Nhà tự nhiên học Pháp nổi tiếng về những công tŕnh giải phẫu học so sánh và cổ sinh vật học.
    [63] Nguyên văn: Hai pied (60 phân).
    [64] Cadmus: Nhân vật thần thoại ném răng con rồng ḿnh giết được xuống đất và từ những răng đó nảy sinh những người cầm vũ khí, họ trở nên dân thành Tebơ (Thèbes) mà Catmuyx sáng lập ra.
    [65] Mammouth: Giống voi khổng lồ thời xưa.
    [66] Mặc thị lục (Apocalypse): Tập sách cuối của Tân ước nói về tương lai loài người.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  5. #5
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Tấm Bùa (2)





    Những kỳ vật mà quang cảnh vừa bày ra cho chàng trai tất cả sự sáng tạo được hiểu biết, gây cho anh ḷng chán nản thường xảy ra ở bậc triết gia khi con mắt khoa học nh́n thấu những sáng tạo xa lạ: anh càng hăng hái mong ước chết đi hơn bao giờ hết, và ngồi phịch xuống một chiếc ghế ngà[1], đưa mắt ngơ ngác nh́n qua những ảo ảnh của toàn bộ dĩ văng đó. Những bức họa rực sáng lên, những đầu Thánh mẫu đồng trinh mỉm cười với anh, và những pho tượng khởi sắc do một cuộc sống giả tạo. Nhờ bóng tối, và do cơn băo tố dấy lên trong đầu óc ră rời của anh, những tác phẩm kia, như chuyển động, nhộn lên và quay cuồng trước mắt anh: các ông phỗng cau có nh́n anh, những nhân vật h́nh dung trên các bức họa đưa mắt long lanh; những h́nh thù đó run rẩy, nhảy nhót, rời chỗ nghiêm trang, nhẹ nhàng, duyên dáng hay sỗ sàng, tùy theo phong thái, tính cách và thể chất của chúng. Thật là một cuộc hội ma bí mật tương xứng với những cảnh quái dị mà tiến sĩ Faust thoáng nh́n thấy trên núi Brocken[2]. Nhưng những hiện tượng quang học sinh ra bởi sự mệt mỏi, bởi nhăn lực bị căng không thể làm cho chàng lạ mặt sợ hăi. Những nỗi khủng khiếp của cuộc sống bất lực đối với một tâm hồn quen với những nỗi khủng khiếp của cái chết. Hơn thế, đồng lơa một cách ngạo nghễ, anh lại c̣n trợ lực cho những cảnh dị thường của sự kích động tinh thần kia mà những điều kỳ diệu hỗn hợp với những tư tưởng cuối cùng c̣n đem lại cho anh ư thức về sự tồn tại. Im lặng tràn ngập xung quanh anh đến mức chẳng bao lâu anh phiêu diêu vào một cuộc mơ màng êm dịu với những cảm giác u ám dần dần, từng biến sắc và như ảo thuật, theo ánh ngày cứ mờ dần. Khi một tia sáng sắp từ giă bầu trời lóe lên một ánh đỏ cuối cùng trong cuộc vật lộn với bóng đêm, anh ngẩng đầu, nh́n thấy một bộ xương sáng lờ mờ chỉ ngón tay vào anh, và lắc lư cái sọ ra vẻ nghi hoặc như muốn bảo anh: Những kẻ đă chết chưa muốn tiếp nhận anh! Khi đưa tay lên trán để xua đuổi cơn mê, chàng trai cảm thấy rơ rệt một làn gió mát do một con vật ǵ lông lá lướt chạm vào má anh, anh rùng ḿnh. Nghe có tiếng đập vào cửa kính âm thầm vang lên, anh chắc rằng một con dơi đă gây nên cái mơn trớn lạnh lùng tương xứng với những ánh mơ hồ của chiều tà khiến anh lờ mờ nh́n thấy những bóng ma vây quanh anh; thế rồi cả cái thế giới tĩnh vật đó nḥa đi trong cùng một màu đen. Đêm rồi, cái giờ chết xộc tới. Liền đó, qua chừng một lúc, anh chẳng c̣n cảm giác rơ ràng nào về những vật trần gian, hoặc là v́ anh ch́m sâu vào một giấc mơ màng, hoặc v́ anh chập chờn nửa tỉnh nửa mê do mệt mỏi và do bao nhiêu tâm tư xâu xé ḷng anh. Đột nhiên anh tưởng như có một tiếng khủng khiếp gọi anh, và anh giật nảy ḿnh như khi đang giữa cơn mê sảng hầm hập mà bị lăn ùm xuống vực sâu. Anh nhắm mắt lại; những tia sáng rực rỡ lóa mắt anh; anh nh́n thấy giữa bóng đêm lấp lánh một quả cầu đo đỏ mà ở trung tâm là một lăo già bé choắt đứng rọi ánh sáng một ngọn đèn vào anh. Anh đă không nghe thấy tiếng lăo đến, lăo nói, lăo cử động. Sự xuất hiện đó có vẻ ǵ ma thuật. Dù người bạo dạn đến đâu mà bị bất chợt giữa cơn mê như vậy cũng chẳng khỏi run lên trước nhân vật kỳ dị đó dường như từ một chiếc quan tài gần đâu đây chui ra. Vẻ trai trẻ lạ lùng làm ánh lên cặp mắt bất động của thứ yêu ma đó khiến cho chàng lạ mặt không tin ở những tác động siêu nhiên; mặc dầu vậy, trong khoảnh khắc giữa cuộc sống mộng du và cuộc sống thật của anh, anh ở trong trạng thái hoài nghi triết học mà Descartes[3] giới thiệu, và bấy giờ, không cưỡng lại được, anh bị khống chế bởi những ảo giác khó hiểu mà những bí ẩn không được ḷng kiêu hănh của chúng ta chấp nhận hoặc khoa học bất lực của chúng ta không phân tích nổi.

    Ta hăy h́nh dung một lăo già bé choắt, khô đét và gầy c̣m, ḿnh bận một chiếc áo dài nhung đen quanh sườn thắt bằng một chiếc dây lụa to. Trên đầu lăo, một chiếc mũ chỏm cũng bằng nhung đen để tḥ ra hai bên mặt những chùm tóc bạc dài, chiếc mũ căng sát vào đỉnh đầu để bó chặt lấy trán. Chiếc áo dài trùm kín ḿnh như một tấm vải liệm rộng, và không để lộ ra h́nh thù một con người ngoài khuôn mặt choắt và tái nhợt. Không có cánh tay trơ xương, giống như chiếc gậy trùm mảnh vải, mà lăo già giơ lên để rọi hết ánh đèn vào chàng trai, th́ bộ mặt kia tưởng như treo lơ lửng trong không. Một cḥm râu màu tro và xén nhọn che lấp cằm của nhân vật lạ lùng đó, đầu lăo trông giống những đầu người Do Thái mà các nghệ sĩ thường dùng làm mẫu để thể hiện Moïse[4]. Cặp môi lăo ta nhợt nhạt quá đến mức phải đặc biệt chú ư mới mô phỏng được đường nét của cái miệng trên bộ mặt trắng bệch. Vầng trán rộng nhăn nheo của lăo, đôi má tái xanh và lơm sâu, đôi mắt xanh lục ti hí vẻ khắc nghiệt tàn nhẫn, trụi cả lông mi lẫn lông mày, có thể làm cho chàng lạ mặt tưởng như Người cân vàng của Gérard Dow đang bước ra ngoài khung tranh. Cái sắc sảo pháp quan, lộ ra ở những đường nhăn khúc khuỷu và ở những nếp ṿng tṛn trên thái dương lăo, chứng tỏ lăo rất mực lơi đời. Không có thể đánh lừa nổi con người đó h́nh như có tài chộp được những tư tưởng thầm kín nhất trong đáy ḷng người. Phong tục của hết thảy các dân tộc trên trái đất và những triết lư của họ thâu tóm trên bộ mặt lạnh lùng của lăo, cũng như những sản vật của toàn cầu được chứa chất trong những kho hàng bụi bặm của lăo; dường như anh nhận ra ở đó cái b́nh thản minh mẫn của một Thượng đế nh́n thấu khắp cả, hay cái năng lực kiêu hănh của một con người đă lịch lăm sự đời. Một họa sĩ có thể, bằng hai cách biểu hiện khác nhau và bằng hai nét bút dựa vào bộ mặt đó mà vẽ nên một bức tranh đẹp của đấng cha Bất diệt hay một mặt nhạo cười của Méphistophélès[5] là v́ có cả một sức mạnh cao cả trong vầng trán lẫn vẻ nhạo báng nham hiểm trên miệng. Kẻ đó, nếu đă nhờ một quyền lực vô hạn mà khắc phục mọi đau khổ của con người, th́ hẳn là đă thủ tiêu mọi lạc thú trần gian. Chàng sắp chết rợn ḿnh mường tượng thấy lăo thần kia sống đâu ở một khu vực xa lạ với trần thế, trơ trọi một ḿnh không lạc thú v́ lăo không c̣n ảo tưởng; không đau khổ, v́ hẳn không c̣n biết mừng vui. Lăo già đứng đó bất động không rung chuyển như một ngôi sao giữa một làn ánh sáng; đôi mắt xanh lục đầy một cái ǵ như vẻ tinh ma b́nh thản, dường như soi sáng thế giới tinh thần cũng như ngọn đèn của lăo đang soi sáng gian buồng huyền bí này.
    Đó là cái cảnh tượng kỳ lạ, nó làm chàng trai sửng sốt lúc anh mở mắt ra sau khi mê man v́ những tư tưởng muốn chết và những h́nh ảnh quái dị. Nếu anh ta ở vào t́nh trạng như ngây dại, nếu anh trong chốc lát để ḿnh bị chế ngự bởi một niềm tin như lũ trẻ nghe vú em kể chuyện, th́ phải quy sự lầm lạc đó vào tấm màn mà những trầm tưởng của anh đă phủ lên cuộc sống và trí tuệ anh, vào sự kích động thần kinh anh, vào tấn kịch tàn bạo mà những cảnh diễn ra vừa gây cho anh những khoái cảm khốc hại chứa đựng trong một viên thuốc phiện.

    Cuộc ảo thị đó xảy ra ở Paris, trên đường bờ sông Voltaire, ở thế kỷ mười chín, thời gian và địa điểm ấy không thể có ảo thuật được. Đứng bên cạnh ngôi nhà là nơi mà ông thánh hoài nghi Pháp[6] đă tạ thế, là đồ đệ của Gay Lussac và Arago[7], là kẻ phỉ báng những tṛ quỷ thuật của bọn cầm quyền, chàng lạ mặt hẳn chỉ tuân theo những cám dỗ của văn thơ mà anh đă thừa nhận uy thế và chúng ta thường ưa thích như để trốn tránh những sự thật nản ḷng, như để thách thức quyền lực của Thượng đế. V́ vậy anh run lên trước ánh sáng và lăo già đó, ḷng anh bối rối v́ cái linh cảm khó hiểu về một quyền lực kỳ lạ nào đấy; nhưng mối xúc động đó giống như cái mà tất cả chúng ta đều cảm thấy khi đứng trước mặt Napoléon, hay trước một vị nhân tài năng lỗi lạc, rực rỡ vinh quang nào.

    - Ông muốn xem chân dung Đức Chúa Jésus do Raphaël họa chăng? - Lăo già nói với chàng trai một cách nhă nhặn, giọng sang sảng và gọn gàng như tiếng kim loại ǵ đó. Và lăo đặt cái đèn lên trên thân một chiếc cột găy, khiến cho bao nhiêu ánh sáng rọi vào chiếc ḥm nâu.

    Nghe đến những tên đầy tín ngưỡng của Jésus và Raphaël, chàng trai phác ra một cử chỉ ṭ ṃ, mà chắc chắn lăo già chờ đợi khi lăo làm bật một chiếc ḷ xo. Bỗng tấm biển bằng gỗ đào hoa tâm trượt theo một đường rănh, êm lặng ngả xuống và bày ra một bức tranh cho chàng lạ mặt ngưỡng mộ. Nh́n thấy tác phẩm bất hủ đó, anh quên hết những cái kỳ quặc của gian hàng, những biến ảo của cơn mê trở lại thành con người, nhận ra ở lăo già một nhân vật bằng xương bằng thịt, sống hẳn hoi, chẳng có ǵ là ảo tưởng, v́ anh trở lại với thế giới thực tại. Vẻ ân cần đằm thắm, cái b́nh tĩnh dịu dàng của khuôn mặt thần thánh phút chốc tác động tới anh. Một hương thơm nào tự thinh không tỏa xuống làm tiêu tan những giày ṿ tàn khốc thiêu đốt đến xương tủy anh. Đầu Chúa Cứu thế dường như nhô ra ngoài bóng tối h́nh dung bằng một nền đen; một ṿng hào quang rực sáng chung quanh mớ tóc mà ánh sáng tưởng như từ đó phát ra; dưới trán, dưới da thịt, cả một niềm tin mănh liệt toát ra từ mỗi nét, qua những làn cảm khí thấm thía: từ cặp môi đỏ thắm vừa vang lên tiếng nói của sự sống, và khách xem t́m trong không cái âm hưởng linh thiêng, anh hỏi ở sự yên lặng những ngụ ư tuyệt diệu, anh lắng nghe tiếng đó trong tương lai, anh t́m nó trong những bài học của quá khứ. Kinh Phúc âm được diễn tả bằng cái b́nh dị của cặp mắt tôn quư kia trong đó những tâm hồn rối loạn vào ẩn náu; sau hết toàn bộ giáo lĩnh của người bộc lộ ở một nụ cười dịu hiền và lộng lẫy. Nó dường như nói lên lời huấn thị này thâu tóm cả đạo lư: Hăy thương yêu nhau! Bức họa đó giục một lời cầu nguyện, khuyên sự khoan dung, dập tắt ḷng vi kỷ, thức dậy những đức hạnh c̣n nằm yên. Cũng như âm nhạc dễ làm say mê, tác phẩm của Raphaël nhất thiết lôi cuốn anh vào hứng thú của những hồi tưởng và bị chinh phục hoàn toàn, người ta quên mất họa sĩ. Uy lực của ánh sáng lại tác động thêm vào tác phẩm kỳ diệu đó; thỉnh thoảng, dường như cái đầu vươn lên cao xa, vừa áng mây nào đó.

    - Tôi đă đắp lên bức tranh này bao nhiêu tiền vàng - lăo bán hàng lạnh lùng nói.

    - Chà, thế th́ phải chết thôi, - chàng trai thốt lên, và bừng khỏi một cơn mê và điều tâm tư cuối cùng đă kẻo anh trở lại cái số mệnh đă định của anh, qua những suy diễn lần lần, rời anh khỏi mối hy vọng cuối cùng mà anh đă bám lấy.

    - Ái chà! Té ra ta nghi ngờ anh là có lư! - Lăo già vừa đáp vừa nắm lấy hai cổ tay chàng trai, siết chặt bàn tay như một gọng ḱm.

    Chàng lạ mặt rầu rĩ mỉm cười v́ sự lầm lẫn đó và dịu dàng nói:

    - Ấy! Thưa cụ, cụ đừng sợ, đó là nói tôi chết chứ không phải cụ... Sao ta chẳng thú thực một việc giả trá vô tội, - anh lại nói sau khi nh́n lăo già lo lắng, - tôi vào xem những bảo vật của cụ là để chờ tối đến sẽ đi trẫm ḿnh cho khỏi tai tiếng. Ai mà chẳng tha thứ cho cái thích thú cuối cùng này ở một con người khoa học và văn thơ?

    Lăo bán hàng đa nghi vừa giường mắt sắc sảo ngắm nghía bộ mặt rầu rĩ của người khách hàng giả hiệu vừa lắng nghe anh nói. Lập tức yên ḷng v́ giọng nói đau đớn ấy, hay có lẽ qua những nét mặt nhợt nhạt nh́n thấy cái số mệnh bi thảm vừa năy đă từng làm cho đám khách đánh bạc rợn ḿnh, lăo ta buông tay ra; nhưng v́ c̣n chút nghi ngờ nó để lộ ra cái kinh nghiệm của ít ra hàng trăm năm, lăo hờ hừng giơ tay về phía một chiếc tủ bát đưa như đế vịn, và vừa cầm lấy một mũi dao nhọn vừa nói:

    - Anh có phải là viên chức ngoại ngạch sở ngân khố đă ba năm nay chẳng được tiền thưởng ǵ không?

    Chàng lạ mặt không nhịn được mỉm cười và làm hiệu rằng không.

    - Cụ thân sinh anh có quá lời mắng nhiếc anh v́ anh đă ra đời không, hay anh đă bị nhục điều ǵ chăng?

    - Nếu tôi muốn chịu nhục th́ tôi đă sống.

    - Anh có bị huưt sáo ở nhà hát Funambules[8] không, hay anh đă bắt buộc phải làm ra những bài vè tục tĩu để lấy tiền đưa ma t́nh nhân anh? Hoặc giả anh mắc bệnh tham vàng chăng? Anh muốn trút bỏ ưu phiền đi chăng? Tóm lại điều lầm lạc ǵ khiến anh phải tự tử?

    - Cụ chẳng nên t́m nguyên nhân cái chết của tôi ở những lư do tầm thường, nó xui nên phần lớn các vụ tự sát. Để miễn cho tôi bộc lộ những nỗi đau đớn khôn xiết mà cũng khó diễn tả được bằng tiếng nói con người, tôi chỉ xin nói với cụ rằng tôi đang bị nỗi khổ sâu xa nhất ê chề nhất, cay đắng nhất trong mọi cực khổ. Và, - anh nói thêm bằng một giọng kiêu hănh tàn nhẫn nó cải chính những lời vừa nói xong - tôi chẳng muốn van xin sự cứu giúp cũng như lời an ủi.

    - A ha!- Hai tiếng mà lăo già thốt ra đó thay tất cả lời đáp, giống như tiếng kèn kẹt. Rồi lăo nói tiếp như sau:

    - Chẳng bắt anh van xin tôi, chẳng làm cho anh phải xấu hổ, và chẳng cho anh một đồng centime của Pháp, một đồng parat của phương Đông, một đồng tarain của Sicile, một đồng heller của Đức, dù một đồng xu của thế giới cũ, cho đến một đồng bạc của thế giới mới[9], chẳng tặng anh bất cứ cái ǵ bằng vàng, bằng bạc, bằng đồng, bằng giấy, bằng phiếu, tôi muốn làm anh trở nên giàu có hơn, quyền thế hơn, và được trọng vọng hơn cả một ông vua lập hiến.

    Chàng trai tưởng lăo già ngớ ngẩn nên đứng đờ ra không dám trả lời. Anh hăy quay lại đi, - lăo già vừa nói vừa đột nhiên vớ lấy chiếc đèn để chiếu ánh sáng lên bức tường đối diện với bức chân dung, - và hăy nh́n MIẾNG DA LỪA này, - lăo nói thêm.

    Chàng trai vùng dậy tỏ vẻ ngạc nhiên khi thấy bên trên ghế anh ngồi một miếng da lừa treo trên tường, không lớn hơn một tấm da cáo; nhưng, do một hiện tượng thoạt tiên khó hiểu, miếng da đó phóng vào giữa khoảng tối ṃ ở gian hàng những tia sáng rực rỡ tưởng như của một ngôi sao chổi nhỏ. Chàng trai đa nghi đến gần tấm bùa giả định đó nó sẽ cứu nạn anh, và thầm nói một lời nhạo báng. Tuy nhiên do một sự ṭ ṃ chính đáng thúc đẩy, anh cúi xem lần lượt tất cả các khía cạnh, và chẳng bao lâu khám phá ra nguyên nhân thực tế của cái ánh sáng kỳ lạ đó; những hạt cát của tấm da được mài nhẵn kỹ càng quá và đánh bóng quá, những đường sọc dọc ngang của nó sạch sẽ trơn tru quá đến mức những chỗ lồi lơm của tấm da Đông phương đó, giống như những mặt nhỏ của viên ngọc thạch lựu, tạo thành bấy nhiêu tiêu điểm nhỏ phản chiếu ánh sáng rực rỡ. Anh chứng minh bằng toán học nguyên do của hiện tượng đó cho lăo già; lăo ta, thay lời đáp, mỉm cười một cách hóm hỉnh. Cái nụ cười trịch thượng đó làm cho nhà bác học trẻ tuổi tưởng ḿnh đang bị một tṛ ảo thuật nào mê hoặc. Anh không muốn mang theo xuống mồ thêm một điều bí ẩn nên vội lật tấm da lại như một đứa trẻ nóng muốn biết những bí ẩn của món đồ chơi mới của nó.

    - A ha! - Anh kêu lên, - đây là dấu ấn mà người phương Đông gọi là ấn của Salomon.

    - Thế ra anh biết nó? - lăo già hỏi, lỗ mũi lăo ph́ hơi ra hai ba lần, cái đó diễn tả nhiều ư hơn cả những lời hùng hồn nhất.

    - Ở đời có kẻ nào ngây thơ đến mức tin vào điều ảo tưởng đó không, - Chàng trai kêu lên, v́ bị khích bởi nụ cười thầm và đầy nhạo báng chua cay.

    - Cụ có biết rằng, - anh nói thêm, những dị đoan của phương Đông đă xác định h́nh thái thần bí và những tính chất ngoa truyền của cái biểu chương này nó h́nh dung một uy lực hoang đường? Tôi không nghĩ rằng trong trường hợp này tôi lại bị coi là ngu ngốc hơn khi tôi nói đến những quái vật đầu người ḿnh sư hay ḿnh sư đầu cánh chim ưng, mà sự tồn tại về mặt nào đó có thể thừa nhận một cách khoa học được.

    - Anh là một nhà Đông phương học, - lăo già đáp, - th́ có lẽ anh đọc được lời phán quyết này.

    Lăo mang chiếc đèn lại gần tấm bùa mà chàng trai đă quay mặt trái lại, và cho anh trông thấy những nét khảm vào cơ cấu của tế bào của tấm da kỳ diệu đó, tưởng như đó là sản phẩm của con vật xưa kia có bộ da ấy.

    - Tôi thú thật, - chàng lạ mặt thốt lên, - là tôi không đoán ra phương pháp người ta đă dùng để khảm những chữ này vào da một con lừa sâu đến thế.

    Rồi quay ngoắt lại phía những bàn chất đầy kỳ vật, mắt anh dường như muốn t́m cái ǵ.

    - Anh muốn ǵ? - Lăo già hỏi.

    - Một vật để cắt miếng tra xem những chừ này là in hay khảm vào. Lăo già đưa con dao nhọn cho chàng lạ mặt, anh ta cầm lấy và thử xén tấm da vào chỗ ghi những lời nới: nhưng, khi anh ta cắt ra được một lần da mỏng th́ những chữ lại hiện ra rất rơ và y hệt như những chữ in trên bề mặt đến nỗi trong chốc lát, anh tưởng như chưa lấy đi chút ǵ cả.

    - Công nghệ của phương Đông có những bí quyết thật sự riêng biệt của nó, - anh vừa nói vừa ngắm lời phán quyết phương Đông như có vẻ lo lắng.

    - Đúng, - lăo già đáp, - nên trách cứ vào con người hơn là vào Trời?

    Những lời bí mật được sắp đặt theo cách sau đây[10]:

    NẾU MI CÓ TA, MI SẼ CÓ HẾT THẢY,
    NHƯNG ĐỜI MI SẼ THUỘC VỀ TA, TRỜI ĐĂ ĐỊNH THẾ.
    HĂY ƯỚC ĐI, LỜI ƯỚC MI SẼ ĐƯỢC TOẠI,
    NHƯNG HĂY CHỈNH LỜI ƯỚC THEO CUỘC ĐỜI MI.
    NÓ ĐÂY NÀY. MỖI LẦN UỚC, TA SẼ CO LẠI
    NHƯ TUỔI ĐỜI MI VẬY.
    MUỐN TA CHĂNG?
    CẦM LẤY.
    TRỜI CHUẨN CHO MI.
    ĐƯỢC RỒI!


    - Chà! Anh đọc chữ Phạn thạo đấy, - lăo già nói. - Có lẽ anh đă sang Ba Tư hay Bengale[11]?

    - Thưa cụ, chưa! - Chàng trai vừa trả lời vừa ṭ ṃ sờ nắn miếng da tượng trưng đó nó gần giống như một lá kim loại không dễ uốn.

    Lăo già lại đặt chiếc đèn lên cột lúc trước và đưa rất nh́n chàng trai với vẻ mỉa mai lạnh lùng như muốn nói: "Thế là hắn không nghĩ tới chết nữa".

    - Phải chăng đây là một chuyện đùa, hay một bí ẩn? Chàng lạ mặt hỏi.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  6. #6
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Lăo già lắc lư cái đầu và nghiêm nghị nói:

    - Tôi không biết trả lời anh thế nào. Tôi đă tặng cái quyền lực kinh khủng của tấm bùa này cho những người tưởng như có nhiều nghị lực hơn anh, - nhưng hết thảy họ đều nhạo báng cái tác động khả nghi của tấm bùa này đối với số mệnh của họ, và không một ai muốn liều mạng kư bản hợp đồng chẳng biết quyền lực nào đă đề ra tai ác như vậy. Tôi cũng nghĩ như họ, tôi đă nghi ngờ, tôi xin chịu, và...

    - Và cụ cũng đă không thử xem? - Chàng trai ngắt lời lăo để nói.

    - Thử, - lăo già nói. - Ví như anh đứng trên cột quảng trường Vendôme[12], anh có thử lao ḿnh xuống hay không? Ai có thể hăm ḍng đời lại được chăng? Con người bao giờ có thể chia cắt cái chết ra được? Trước khi bước vào pḥng này anh đă quyết định sẽ tự tử: nhưng bỗng chốc một điều bí mật làm cho anh bận tâm và làm anh quên việc chết. Chàng trai ạ! Mỗi tuổi đời của anh họ chẳng mang lại cho anh một bí ẩn c̣n hay hơn cả điều này hay sao? Anh hăy nghe tôi. Tôi đă từng chứng kiến triều đại nhiếp chính vương rối loạn[13]. Cũng như anh, tôi đă sống trong cực khổ, tôi phải đi xin ăn; mặc dầu thế tôi đă sống được tới một trăm lẻ hai tuổi và tôi trở nên triệu phú: bần cùng đă đem lại cho tôi của cải, dốt nát đă dạy dỗ tôi. Tôi sẽ tóm tắt tiết lộ cho anh một bí quyết lớn của đời người: con người tự hủy hoại bằng hai hành động thuộc bản năng, nó làm kiệt quệ nguồn sinh lực. Hai động từ biểu thị tất cả mọi h́nh thái của hai cái nguyên nhân làm chết người đó là: ước muốn và có thể. Giữa hai phương thức hành động, con người đó c̣n có một phương thức khác mà các bậc hiền triết giành lấy, và tôi nhờ nó mà được hạnh phúc và trường thọ. Uớc muốn thiêu đốt chúng ta và có thể huỷ diệt chúng ta: nhưng hiểu biết đặt cơ thể yếu ớt của chúng ta vào trạng thái b́nh tĩnh vĩnh viễn. Như vậy là trong tôi có cái thèm khát hay ước muốn đă bị tư tưởng giết chết; c̣n sự vận động hay cái có thể được giải quyết bằng sự vận dụng tự nhiên của cơ thể tôi. Tóm lại, tôi đă đặt sự sống của tôi, không phải quả tim nó sẽ tan nát đi, không phải vào cái giác quan nó sẽ ṃn nhụt đi, mà vào khối óc nó không hao ṃn và sống lâu hơn tất thảy. Chẳng có cái ǵ thái quá đă xúc phạm đến cả tâm hồn lẫn thể xác tôi. Thế mà tôi đă từng tham quan cả thế giới: bàn chân tôi đă bước lên những ngọn núi cao nhất của châu Á và châu Mỹ, tôi đă học tất cả các ngôn ngữ của loài người và tôi đă sống dưới hết thảy mọi chế độ: tôi đă từng cho một người Trung Hoa vay tiền lấy thân thể của bố hắn làm vật bảo đảm, tôi đă từng ngủ dưới lều của người Ả rập v́ tin vào lời nói của hợp đồng ở khắp các thủ phủ châu Âu. Và tôi đă không ngại gửi vàng ở nhà lá của người man rợ, nói tóm lại tôi đă có được tất cả v́ tôi đă biết coi khinh tất cả. Cái tham vọng duy nhất của tôi là được xem. Xem, phải chăng đó là hiểu biết? Ồ, hiểu biết, chàng trai ạ, phải chăng đó là hưởng thụ một cách trực quan? Phải chăng đó là khám phá ra ngay bản chất của sự việc và chiếm lĩnh nó về cơ bản. Sự chiếm hữu của cải vật chất rút cục rồi c̣n để lại cái ǵ? Một ư niệm. Anh hăy xét xem đẹp biết bao cuộc sống của một người có thể in dấu vết tất cả mọi thực tại vào tư tưởng của ḿnh, đem vào trong tâm hồn ḿnh những cội nguồn của hạnh phúc, từ đó rút ra hàng ngh́n khoái lạc tinh thần đă giũ sạch những uế tạp trần tục. Tư tưởng là ch́a khóa của mọi kho tàng, nó đem lại niềm vui của kẻ biển lận mà không đưa tới lo âu của hắn. V́ vậy tôi đă bay lượn bên trên thế gian, ở đó những thú vui của tôi bao giờ cũng là những hưởng thụ trí tuệ. Những hành lạc của tôi là sự thưởng ngắm biển cả, các dân tộc, rừng rú núi non. Tôi đă xem hết thảy, nhưng b́nh thản, không mỏi mệt; tôi chẳng bao giờ đă thèm muốn cái ǵ, tôi chờ đón tất thảy; tôi ngao du trong vũ trụ như trong vườn nhà riêng của tôi. Cái mà mọi người gọi là ưu phiền yêu đương, tham vọng, tai nạn, buồn rầu đối với tôi là những ư niệm mà tôi biến thành mơ tưởng; tôi không cảm giác chúng mà là tôi biểu hiện chúng, tôi diễn tả chúng; tôi không để chúng nghiến ngấu cuộc đời tôi mà tôi kịch hóa chúng, tôi phát triển chúng, tôi lấy chúng để mua vui như những tiểu thuyết mà tôi đọc bằng con mắt bên trong. V́ chưa bao giờ làm mỏi mệt cơ thể cho nên tôi vẫn c̣n đang sung sức; tâm hồn tôi v́ được thừa hưởng hết sức lực mà tôi không lạm dụng, cho nên cái đầu này c̣n được trần thiết đầy đủ hơn những gian hàng của tôi. Ở đây này, - lăo vừa nói vừa vỗ vào trán lăo, - ở đây có bạc triệu thật sự. Tôi sống những ngày thú vị bằng cách ngước mắt sáng suốt nh́n lại dĩ văng, tôi hồi tưởng lại những xứ sở toàn vẹn những phong cảnh, những cảnh Đại dương, những h́nh tượng đẹp theo lịch sử? Tôi có một nội dung tưởng tượng trong đó tôi làm chủ tất cả những người đàn bà mà tôi không có. Tôi thường nh́n lại những cuộc chiến tranh những cuộc cách mạng của các anh và tôi phê phán. Chao ô! Sao mà lại ưa chuộng sự hâm mộ nóng nảy và hời hợt những da thịt nhiều hay ít tươi thắm, những h́nh thù nhiều hay ít tṛn tràn? Sao mà lại ưa chuộng tất cả những tai vạ của ư muốn không đạt, hơn là cái khả năng cao siêu làm hiện diện cả vũ trụ trong con người ḿnh, hơn là cái thú vô ngần chuyển ḿnh mà không bị trói buộc bởi những sợi dây của thời gian cũng như bởi những chướng ngại của không gian, hơn là cái thú bao quát hết thảy, nh́n xem hết thảy, nghiêng ḿnh ở chỗ biên cương thế giới để tra cứu những khu vực khác, để lắng nghe Thượng đế!

    - Vật này, - lăo vừa cất giọng vang vang nói vừa chỉ miếng Da lừa, - là cả điều có thể và điều ước muôn tập hợp lại. Ở đó là những ư niệm xă hội của anh, những thèm muốn thái quá của anh, những điều phóng túng của anh, những niềm vui giết người, những đau đớn làm cho sống mănh liệt; là v́ điều ác có lẽ chỉ là một thú vui kịch liệt. Ai mà có thể xác định được cái điểm mà khoái lạc trở thành một điều ác và cái điểm mà điều ác đang c̣n là khoái lạc? Phải chăng những ánh sáng chói lọi nhất của thế giới tinh thần xoa dịu con mắt, thế mà những bóng tối êm ả nhất của thế giới vật chất bao giờ cũng làm cho nó bị tổn thương, chữ Trí năng phải chăng cũng đồng nghĩa với chữ Hiểu biết[14]? Và điên rồ là cái ǵ, nếu chẳng phải là sự thái quá trong điều ước muốn hay trong điều có thể?
    - Thế th́ đúng đấy, tôi muốn sống thái quá, - chàng lạ mặt vừa nói vừa nắm lấy miếng da lừa.

    - Chàng trai, hăy coi chừng, - lăo già thét lớn một cách không ngờ. - Tôi đă từng giải quyết cuộc đời tôi bằng học tập và bằng tư tưởng; nhưng những cái đó cũng đă chẳng nuôi sống tôi được. Tôi không muốn mắc lừa v́ một lời tiên tri kiểu Swedenborg[15] cũng như v́ tấm bùa phương Đông của cụ, cũng như, thưa cụ, v́ những cố gắng nhân từ của cụ để giữ tôi ở lại cái thế giới mà tôi từ nay không thể sống ở đó được nữa.

    - Thử xem! - anh vừa nói tiếp vừa siết chặt tấm bùa trong bàn tay run rẩy và nh́n lăo già.

    - Tôi ước muốn một bữa tiệc lộng lẫy một cách đế vương, một cuộc đánh chén ê hề xứng đáng với thời đại mà, theo người ta nói, tất thảy đều được cải tiến. Ước rằng khách dự tiệc của tôi đều trẻ tuổi, tài trí và không định kiến, vui vẻ đến điên cuồng! Ước rằng rượu uống mỗi lúc càng thêm cay xé, thêm lóng lánh, và đủ sức làm chúng tôi say trong ba ngày. Uớc rằng dạ hội được tô điểm bằng những người đàn bà nồng nhiệt! Tôi ước rằng thần Tửu sắc điên cuồng và gào thét mang chúng tôi đi trên xe tứ mă, vượt biên cương của thế giới, để đổ chúng tôi xuống những băi biển xa lạ: rằng mọi linh hồn vượt lên trời hay lút xuống bùn; tôi không biết như vậy là chúng thăng hay giáng, cái đó chẳng hề chi! Tóm lại tôi yêu cầu cái uy lực ghê gớm này hăy cô đúc hết mọi lạc thú vào một lạc thú. Thật đấy, tôi cần phải ôm hết mọi thú vui của trời đất trong một cái siết tay cuối cùng đến chết. V́ thế tôi ước mong cả những bài thơ tục cổ xưa sau chén rượu, cả những bài hát làm người chết thức dậy, cả những chiếc hôn liên hồi, những chiếc hôn bất tận vang ồn lên cả Paris như tiếng nổ đám cháy, đánh thức dậy những cặp vợ chồng và thổi bốc lên ở họ ḷng nồng nhiệt, nung nấu nó, làm trẻ lại cả những ông lăo bảy mươi.

    Từ miệng lăo già bé choắt, bật ra một tiếng cười, vang vào tai chàng trai điên rồ như tiếng ŕ rầm của địa ngục, và áp đảo làm cho anh sừng sờ đến mức anh phải im bặt.

    - Dễ thường anh tưởng, - lăo bán hàng nói, - sàn nhà của tôi bỗng nhiên nứt ra để xuất hiện những chiếc bàn tiệc thịnh soạn và những khách ăn của thế giới bên kia chăng? Không đâu, không, chàng trai ngờ nghệch ạ. Anh đă kư giao kèo, thề là dứt khoát. Bây giờ những ư muốn của anh sẽ được thỏa măn đầy đủ, nhưng tính mệnh của anh sẽ phải bù lại. Ṿng tuổi đời của anh, h́nh dung bằng miếng da này, sẽ co hẹp lại tùy theo những ước nguyện của anh nhiều hay ít, lớn hay nhỏ, từ điều ước muốn giản dị nhất cho đến điều phiền toái nhất. Người Brachmane[16] trao cho tôi tấm bùa này xưa kia đă giải thích với tôi rằng giữa số mệnh và những lời ước nguyện của kẻ chiếm hữu có một sự kết hợp bí mật. Điều ước muốn đầu tiên của anh rất tầm thường, tôi cũng có thể thực hiện được; nhưng tôi để việc đó mặc cho những biến diễn của cuộc sống mới của anh. Chung quy anh muốn chết phải không? Chà! Việc tự sát của anh chỉ là khoan lại mà thôi.

    Ngạc nhiên và gần như cáu kỉnh v́ thấy ḿnh cứ bị lăo già lạ lùng đó trêu chọc măi, dụng ư nửa thương người của lăo đă được chứng minh rơ ràng trong lời nhạo cuối cùng đó, chàng lạ mặt kêu lên:

    - Thưa cụ, tôi sẽ biết rơ số phận của tôi có thay đổi hay không trong khoảng thời gian tôi vượt hết chiều rộng con đường bờ sông. Nhưng nếu quả thật cụ không chế nhạo một kẻ khốn khổ, th́ để trả thù một sự giúp đỡ tai hại đến thế, tôi ước muốn cụ sẽ phải ḷng một vũ nữ! Bấy giờ cụ sẽ hiểu hạnh phúc của một sự trụy lạc, và có lẽ cụ sẽ vung tay hoang phí bao nhiêu của cải mà cụ đă giữ ǵn rất mực theo kiểu triết nhân.

    Anh ta bước ra mà không nghe thấy một tiếng thở dài năo ruột của lăo già, anh vượt qua các pḥng và xuống cầu thang, cậu bé má phính đi theo để định soi đường mà uổng công; anh chạy mau lẹ như một tên ăn trộm bị bắt quả tang. Bị một thứ điên cuồng làm mù quáng, anh không nhận thấy ngay cả tính chất co giăn lạ lùng của miếng Da lừa có trở nên mềm như một chiếc găng tay, cuộn tṛn trong bàn tay nóng hầm hập của anh và có thể lọt vào túi áo ngoài mà anh đút vào như một cái máy. Khi lao ḿnh từ cửa hàng ra mặt đường, anh va phải ba chàng trai khoác tay nhau đi.

    - Đồ khỉ!

    - Đồ ngu!

    Đó là những lời đối đáp nhă nhặn mà họ đă trao đổi với nhau.

    - Ơ ḱa! Raphaël đó mà.

    - À tốt quá! Bọn tao t́m mày măi.

    - Sao? Cậu đấy à?

    Ba lời thân mật đó tiếp theo tiếng chửi rủa liền khi ánh một chiếc đèn lồng bị gió đung đưa rọi vào mặt đám người ngỡ ngàng ấy.

    - Anh bạn ạ, - Chàng trai mà anh suưt nữa làm ngă nói với Raphaël, - anh đi với chúng tôi.

    - Có chuyện ǵ vậy?

    - Cứ đi, tôi sẽ vừa đi vừa kể câu chuyện anh nghe.

    Do cưỡng bách hay v́ thiện ư, Raphaël bị các bạn vây quanh, họ khoác tay anh nhập vào đoàn người vui nhộn, kéo anh về phía Cầu nghệ thuật.

    - Anh bạn ạ, - diễn giả nói tiếp - chúng tôi đi t́m kiếm anh từ khoảng một tuần nay. Đến quư khách sạn Saint-Quentin, xin mở ngoặc: tấm biển bất khả di chuyển của nó bày ra những chữ cứ măi măi lần lượt hết đen lại đỏ như thời J.J. Rousseau, th́ bà Léonarde[17] của anh bảo anh đă về quê từ tháng Sáu. Tuy rằng chúng tôi quả thật chẳng có vẻ những kẻ liên quan đến tiền bạc như mơ ṭa, chủ nợ, cảnh vệ thương nghiệp... Mặc dầu Rastignac đă nhang nhác thấy anh đêm trước ở nhà hát Bouffons[18], chúng tôi lấy lại can đảm, và tự khích ḷng tự phụ để phát hiện xem anh có đậu trên cây ở đường Champs-Elysées, anh có đi ngủ trọ hai xu ở những nhà tế bần mà kẻ ăn xin ngủ dựa vào những dây căng thẳng, hay hạnh phúc hơn, anh đóng trại ở nơi khuê pḥng nào chăng. Chúng tôi chẳng t́m thấy anh đâu, cả ở sổ tù nhà lao Sainte Pélagie lẫn sổ tù nhà lao La Force[19]! Các bộ, viện ca kịch, các nhà tu, tiệm cà phê, thư viện, danh bạ quận trưởng, văn pḥng nhà báo, tiệm ăn, pḥng diễn viên nhà hát tóm lại tất cả mọi nơi cả xấu lẫn tốt của Paris đều được thăm ḍ chu đáo, chúng tôi than văn v́ mất một người có đủ thiên tài để người ta t́m kiếm cả ở triều đ́nh lẫn ở nhà lao. Chúng tôi đă bàn nhau phải phong anh như một anh hùng tháng Bảy[20]! Và, cam đoan là chúng tôi thương tiếc anh.

    Vừa lúc đó Raphaël cùng các bạn đi qua cầu Nghệ thuật, anh không nghe họ nói và nh́n sông Seine nước gầm reo phản chiếu ánh đèn Paris. Trên con sông này, mà trước đó không lâu anh muốn gieo ḿnh xuống những lời tiên đoán của lăo già đă thực hiện, giờ chết của anh đă dứt khoát bị lui chậm lại.

    - Và chúng tôi thật sự thương tiếc anh, - người bạn anh vẫn tiếp tục cái luận điệu của y - chẳng là chúng tôi nhập anh vào một kế hoạch với tư cách anh là một con người ưu việt, nghĩa là con người biết đặt ḿnh lên trên hết thảy. Ngày nay t́nh trạng cái hiến pháp quỷ thuật biến mất dưới chiếc chén ngọc của nhà vua[21] trầm trọng hơn bao giờ hết. Cái nền Quân chủ đê hèn bị nhân dân anh hùng lật đổ là một mụ đàn bà xấu nết mà người ta có thể cười đùa và chè chén với mụ được; nhưng Tổ quốc là một người vợ cáu kỉnh và đức hạnh mà chúng ta dù muốn hay không cũng phải đón nhận những cái vuốt ve có đắn đo. Thế mà, như anh biết đấy, quyền hành đă chuyển từ điện Tuileries[22] sang bọn làm báo, cũng như ngân sách đă đổi khu, đi từ khu phố Saint-Germain sang phố Chaussée-d'Antin[23]. Nhưng có cái điều này mà có lẽ anh chưa biết. Chính quyền, nghĩa là bọn quư tộc ngân hàng và thầy kiện, ngày nay lợi dụng Tổ quốc như xưa kia, bọn thầy tu lợi dụng nền quân chủ, đă cảm thấy sự cần thiết phải mê hoặc nhân dân Pháp hiền lành bằng những lời mới và ư cũ, kiểu như các triết gia của mọi trường phái và các nhân vật cự phách ở mọi thời đại. Vậy th́ vấn đề là phải nhồi nhét vào đầu óc chúng ta cái tư tưởng quốc gia dân chủ. bằng cách chứng minh với chúng ta rằng đóng một ngh́n hai trăm triệu ba mươi ba centime cho Tổ quốc do các vị này đại điện th́ sung sướng hơn là đóng một ngh́n mốt triệu lẻ chín centime cho một ông vua, ông ấy xưng ta chứ không xưng chúng ta. Nói tóm lại, một tờ báo trang bị bằng hai ba trăm phiếu một ngh́n quan vừa được thành lập với mục đích tạo ra một phe đối lập, nó thỏa măn những kẻ bất măn mà chẳng hại đến chính phủ quốc gia của ông Vua công dân[24]. Thế mà, v́ chúng ta bất cần cả tự do lẫn chuyên chế, tín ngưỡng lẫn bất tín; đối với chúng ta, Tổ quốc là một thủ đô ở đó mọi ư kiến được giao lưu ở đó ngày nào cũng dẫn tới bữa ăn ngon, kịch hát nhiều, ở đó nhung nhúc những ả gái điếm, những tiệc đêm thấu sáng, những chuyện t́nh có giờ giấc như xe hàng: Paris măi măi sẽ là tổ quốc yêu quư nhất, Tổ quốc của vui chơi, của tự do, của trí tuệ, của gái đẹp, của bầy tôi xấu, của rượu ngon, và ở đó không bao giờ cảm thấy gơ mạnh chiếc quyền trượng v́ người ta ở gần những kẻ cầm nó trong tay.

    Chúng ta, những tín đồ công khai chính cống của ông thánh Méphistophélès! Chúng ta đă quyết tâm quét sơn lên tinh thần công chúng, đổi áo cho diễn viên, đóng những tấm ván mới cho chiếc quán chính quyền? Bốc thuốc cho đảng viên lập hiến[25], xào nấu lại những đảng viên cộng ḥa già, cọ rửa những đảng viên đế chính[26] và tiếp tế cho các phái trung tâm, miễn là cho phép chúng ta được cười in petto[27] từ vua cho đến nhân dân, được sớm chiều không giữ một ư kiến, và được sống một cuộc đời vui kiểu Panurge[28] hay more orientali[29], nằm dài trên những chiếc đệm êm ái. Chúng tôi dành cho anh rường mối của bài vè đế quốc ca và hài hước đó, v́ vậy bây giờ chúng tôi dẫn anh tới bữa tiệc của tay sáng lập viên tờ báo đó chiêu đăi, hắn là một chủ nhà băng về vườn, không biết dùng vàng làm ǵ và muốn biến nó thành trí tuệ. Ở đó anh sẽ được đón tiếp như một người anh em, chúng tôi sẽ giới thiệu anh như ông vua của những khối óc phản kháng không hoảng sợ v́ một cái ǵ, và minh mẫn đến nước phát hiện ra ư đồ của nước Áo, nước Anh hay nước Nga, ngay cả trước khi Nga, Anh hay Áo có những ư đồ ǵ! Thật đấy, chúng tôi sẽ tôn anh làm bậc chúa tể của những năng lực trí tuệ đă từng cung cấp cho thiên hạ những Mirabeau, những Talleyrand, những Pitt, những Metternich[30], tóm lại hết thảy những tay Crispin[31] táo gan ấy, họ đánh cá với nhau vận mệnh một đế quốc như những kẻ tầm thường đánh cá với nhau cốc rượu anh đào trong ván bài cẩu. Chúng tôi đă ca tụng anh như người bạn dũng mănh nhất, chưa bao giờ ép ḿnh xiết chặt trong tay thần Hành lạc, con quái vật kỳ lạ mà hết thảy, những con người hùng đều muốn vật lộn với nó!
    Chúng tôi quả quyết hẳn rằng nó chưa khuất phục được anh. Tôi mong rằng anh chẳng phụ những lời ca tụng đó. Taillefer, Mạnh Thường Quân[32] của chúng ta, đă hứa vượt hẳn những cuộc hành lạc tẹp nhẹp của những tên Lucullus[33] tiểu yêu hiện đại. Hắn đủ tiền bạc để khoác cái lớn lao cho những chuyện nhỏ bé, cái lịch sự và duyên dáng cho thói hư. Anh có nghe không, Raphaël ? - Diễn giả ngừng lại để hỏi anh.

    - Có. - Chàng trai đáp, anh không lạ lùng v́ sự thực hiện nhũng lời ước nguyện bằng ngạc nhiên, v́ cái cách tiến diễn tự nhiên của những biến cố và mặc dù anh không thế tin vào một phép ma, anh cũng lấy làm kỳ về những ngẫu nhiên của số phận con người.

    - Nhưng cậu nói có với chúng tớ sao mà như khi cậu nghĩ đến ông nội cậu chết vậy? - một chàng đi bên cạnh anh nói.

    - Ha! - Raphaël tiếp bằng một giọng ngây thơ khiến cho các nhà văn kia, hy vọng của nước Pháp trẻ, phải bật cười, - tôi nghĩ rằng, các bạn ạ, thế là chúng ta sắp trở thành những tay đểu cáng vĩ đại! Cho tới nay chúng ta đă làm chuyện bất kính giữa hai chén rượu, chúng ta đă cân nhắc cuộc đời giữa cơn say, chúng ta đă đánh giá người và vật trong khi tiêu cơm; không mó đến công việc, chúng ta bạo dạn cái mồm; nhưng bây giờ bị miếng sắt nung của chính trị ghi dấu lên mặt, chúng ta sắp bước vào cái nhà ngục lớn đó để cho tiêu tan mọi ảo tưởng của chúng ta. Khi người ta chỉ c̣n tin ở quỷ sứ th́ cho phép được hối tiếc thiên đường của tuổi thanh niên, cái tuổi ngây thơ mà chúng ta thành kính thè lưỡi ra trước một linh mục phúc đức để tiếp nhận thánh thể[34]. A ha! Các bạn hiền ơi, nếu chúng ta đă thích thú biết bao khi phạm những tội đầu tiên, đó là v́ chúng ta đă tô điểm chúng bằng sự hối hận và gán cho chúng chất cay, vị đậm; c̣n như bây giờ...

    - Chao ôi! Bây giờ, - người nói thứ nhất tiếp, đối với chúng ta chỉ c̣n...

    - C̣n ǵ? - Một người khác hỏi.

    - Tội lỗi.

    - Đó là một tiếng có tầm cao bằng chiếc giá treo cổ và chiều sâu bằng sông Seine, Raphaël đáp.

    - Ồ! Anh không hiểu lời tôi. Tôi nói những tội chính trị kia. Từ sáng nay tôi chỉ ước ao một cuộc sống, cuộc sống của những kẻ âm mưu nổi loạn. Ngày mai tôi không biết ư ngông cuồng của tôi c̣n hay không; nhưng buổi chiều nay cuộc sống mờ nhạt của nền văn minh chúng ta, bằng phẳng như rănh một con đường sắt, làm cho tim tôi chồm lên v́ ghê tởm? Tôi đâm mê mệt nhiệt t́nh đối với những bất hạnh của cuộc chiến bại Mạc Tư Khoa[35] đối với những xúc động của tay Cướp biển đỏ[36] và đối với cuộc sống của những tay buôn lâu. V́ ở Pháp không c̣n tu sĩ ḍng Chartreux[37] nữa, tôi muốn ít ra có một Botany bay[38], một thứ bệnh xá dành cho ḿnh tiểu huân tước Byron. Họ, sau khi đă ṿ nát cuộc đời như một chiếc khăn sau bừa ăn, họ không c̣n việc ǵ khác là thiêu đốt xứ sở của họ, bắn vỡ sọ ḿnh, âm mưu dựng nền cộng ḥa, hay yêu cầu chiến tranh...

    - Emile ạ, - chàng đi bên cạnh Raphaël sôi nổi nói với người trên kia, - nói thành thực, nếu không có cuộc cách mạng tháng Bảy th́ tôi đă đi tu để về sống một cuộc đời muông thú ở tận vùng nông thôn xa xôi nào, và...

    - Và hàng ngày cậu sẽ đọc kinh?

    - Đúng.

    - Cậu là một thằng hợm.

    - Th́ chúng ta vẫn đọc báo đấy thôi.

    - Khá! Đối với một nhà báo. Nhưng cậu hăy im đi, chúng ta đang đi giữa một đám người mua báo. Báo chí, cậu thấy không, đó là tôn giáo của những xă hội hiện đại, và đă có tiến bộ.

    - Sao? - Các bậc giáo trưởng không bắt buộc phải tin, cả nhân dân cũng vậy...

    Đang chuyện tṛ như thế, kiểu như những kẻ lương thiện đă từng đọc từ lâu cuốn De Viris illustribus[39] th́ họ bước tới một khách sạn ở phố Joubert.

    Emile là một nhà báo v́ không làm ǵ cả mà đă lừng danh và c̣n nhiều hơn những người khác lừng danh v́ thành công. Là một nhà phê b́nh táo bạo, đầy nhiệt t́nh và cay chua, anh có tất cả những ưu điểm nằm trong nhược điểm của anh. Thật thà và hay nhạo báng, anh luôn luôn châm chọc tận mặt một người bạn mà anh bênh vực một cách can đảm và trung thực khi họ vắng mặt. Anh giễu cợt hết thảy, kể cả tiền đồ của anh. Luôn luôn túng tiền, anh thường như tất cả những người có tŕnh độ nào đó, sống trong một t́nh trạng nhàn hạ khôn tả, thâu tóm cả một cuốn sách vào một chữ để ném vào mặt những kẻ không biết đặt một chữ vào sách của họ. Hứa hẹn nhiều mà chẳng thực hiện bao giờ, anh biến vận mệnh và danh vọng của anh thành một chiếc gối để ngủ, và như vậy có cơ khi tỉnh dậy th́ đă già ở bệnh viện. Vả chăng, là người bạn trung thành cho tới lúc phải lên đoạn đầu đài, huênh hoang trong thói trắng trợn và chất phác như một trẻ em, anh chỉ làm việc một cách tùy hứng hoặc v́ túng thiếu.

    - Chúng ta sắp dự, như kiểu nói của tiên sinh Alcofribas[40] một bữa chén ê hề vui nhộn, - anh vừa nói với Raphaël vừa chỉ những thùng trồng hoa làm cho cầu thang thơm nức và xanh rờn.

    - Tôi ưa những cổng có mái sưởi thật ấm và căng thảm đẹp, Raphaël đáp. - Ở nước Pháp ít khi người ta trang hoàng ngay từ hàng cột trước nhà. ở đây, tôi cảm thấy như sống lại.

    - Thế mà ở trên kia chúng ta lại sắp ăn uống vui cười một lần nữa, cậu Raphaël tội nghiệp ạ. - À có điều này. - Emile nói tiếp, - tôi mong rằng chúng ta sẽ là những kẻ chiến thắng và chúng ta sẽ đạp lên tất cả những kẻ đó mà đi. - Rồi bằng một cử chỉ nhạo báng, anh chỉ đám khách đi dự tiệc khi bước vào một pḥng khách rực rỡ thếp vàng ánh sáng, ở đó những thanh niên ưu tú nhất của Paris liền đón tiếp họ. Một chàng mới để lộ ra một tài năng mới và bằng tác phẩm đầu tiên đă chọi với những tài danh của nền hội họa thời đế chính. Một chàng khác hôm trước đă táo bạo ném ra một cuốn sách đầy chất hăng tươi, đượm một thứ khinh bạc văn chương. và mở ra cho trường phái hiện đại những con đường mới, phía xa một nghệ sĩ nặn tượng, mặt đầy khắc khổ biểu lộ một thứ thiên tài khoẻ mạnh, đang chuyện tṛ với một trong những tay nhạo đời phớt lạnh. Họ, tùy lúc, khi th́ chẳng muốn thấy ở đâu có những nhân vật xuất chúng, khi th́ thừa nhận có ở khắp nơi. Chỗ này, nhà biếm họa hóm hỉnh nhất của chúng ta, mắt ranh mănh, miệng chua chát, ŕnh đợi những lời châm biếm để diễn tả bằng nét bút ch́. Đằng kia, là nhà văn trẻ và táo bạo ấy, hơn ai hết chắt lọc cái tinh hoa của những tư tưởng chính trị, hoặc vừa cổ động vừa giỡn đùa tinh thần của một nhà văn phong phú, đang chuyện tṛ với nhà thơ nọ mà sách viết sẽ đè bẹp hết thứ những tác phẩm thời nay nếu tài năng của y cũng mănh hệt như mối căm hờn của y. Cả hai người đều cố gắng không nói sự thật mà cũng không nói dối để tán tỉnh lẫn nhau. Một nhạc sĩ nổi tiếng an ủi bằng âm si bémol và bằng giọng nhạo báng một chàng trai hoạt động chính trị vừa ngă từ trên diễn đàn xuống mà không bị thương. Những tác giả trẻ tuổi thiếu tư tưởng, những nhà văn xuôi đầy chất thơ bên cạnh những nhà thơ nôm na tầm thường. Trông thấy những nhân vật khập khiễng như vậy một đệ tử tội nghiệp của Saint Simon[41] khá ngây thơ đế tin vào học thuyết của ḿnh, mở ḷng từ bi ghép họ lại, chắc hẳn muốn biến họ thành tín đồ của ḿnh. Sau hết là hai ba nhà bác học có nhiệm vụ đưa Azote[42] vào câu chuyện, và nhiều nghệ sĩ kịch hoạt kê sẵn sàng kém vào đây những tia sáng ngắn ngủi, giống như tia sáng qua kim cương, không nóng mà cũng không sáng. Một số người ưa nghịch luận, cười thầm những kẻ hoặc khâm phục hoặc coi khinh người và vật, đă thực hành cái chính trị hai mặt để âm mưu chống lại hết thảy mọi chế độ mà không đứng về một phía nào. Tay đa sự, không ngạc nhiên về một cái ǵ, hỉ mũi giữa một khúc ca ở rạp Bouffons, lớn tiếng hoan hô được mọi người, và nói ngược lại những kẻ đón trước ư của hắn, hắn ở đó, đang t́m cách gán cho ḿnh lời của những người tài trí. Trong đám khách ăn, dăm người có tiền đồ, mươi người sẽ đạt được chút phù vinh nào đó; c̣n những kẻ khác, họ có thể như mọi kẻ tầm thường tự nhủ cái lời dối trá nổi tiếng của Louis XVII: Đoàn kết và xí xoá[43]. Chủ tiệc có cái vui vẻ tư lự của một người tiêu vào đấy hai ngh́n écu: chốc chốc hắn lại sốt ruột đưa mắt nh́n về phía cửa pḥng khách, nhắc tên người khách đến muộn. Chẳng bao lâu xuất hiện một người béo lùn được đón tiếp bằng một tiếng ồn ào chiều nịnh, đó là viên quản lư văn khế, ngay sáng hôm đó đă hoàn thành việc thành lập tờ báo. Một gă hầu buồng mặc đồ đen tới mở các cửa vào một pḥng ăn rộng, ở đó ai nấy không khách sáo tới nhận chỗ của ḿnh chung quanh một chiếc bàn mênh mông. Trước khi rời pḥng khách, Raphaël c̣n nh́n lại một lần cuối cùng. Quả thật lời ước nguyện của anh đă hoàn toàn được thực hiện: lụa là, vàng son phủ khắp các buồng, những chùm đèn treo mang vô số nến làm lấp lánh cả những chi tiết nho nhất cua những đường diềm thếp vàng trên tường, những nét chạm tinh vi trên đồng hun và những màu rực rỡ của đồ đạc; những bông hoa hiếm có, ở những thùng trồng hoa làm bằng tre có nghệ thuật, tỏa hương dịu dàng; những màn trướng trông thanh nhă không hợm hĩnh; ở hết thảy mọi vật có cái ǵ như duyên dáng nên thơ, có uy lực tác động đến tư tưởng tượng của một kẻ không xu.

    - Mười vạn quan thực lợi là một lời b́nh luận giáo lư thật đẹp, và giúp ta thi hành đạo đức một cách kỳ diệu! - anh thở dài nói. - Chao ôi! Đúng là đức hạnh của ta chẳng phải là ở việc đi bộ. Đối với ta, thói hư, đó là một gian gác xép, một chiếc áo sờn rách, một chiếc mũ bạc màu đội mùa đông, và những món nợ ở nơi người gác cổng. Chà! Ta muốn sống cảnh giàu sang này một năm. sáu tháng, bất kể? Rồi sau đó sẽ chết. Ít ra th́ ta cũng đă tận hưởng, hiểu biết, nghiến ngấu hàng ngh́n cuộc đời.

    - Ồ! Emile nghe anh nói liền bảo, - cậu coi chiếc xe song mă của một tên trọng măi là hạnh phúc. Thôi đi, rồi chẳng mấy lúc cậu sẽ chán ngán v́ tiền của khi thấy nó tước mất của cậu cái hy vọng làm một con người xuất chúng. Giữa những cái nghèo nàn của cảnh giàu có và những cái giàu có của cảnh nghèo nàn, nghệ sĩ có ngả nghiêng bao giờ? Đối với bọn chúng ta, phải chăng luôn luôn phải có đấu tranh? V́ vậy, cậu hăy chuẩn bị cái dạ dày, nh́n ḱa, - anh vừa nói vừa hùng dũng chỉ cái quang cảnh oai nghiêm, rất mực thần thánh và vững ḷng mà gian pḥng ăn của tên tư bản tự măn bày ra. - Con người kia, - anh nói tiếp, - thực sự chỉ ra công ky cóp tiền bị cho bọn ḿnh. Phải chăng đó là một giống hải miêu thuộc loại san hô mà các nhà tự nhiên học bỏ quên, và vấn đề là phải khéo léo ép nó trước khi để cho bọn con cháu nó hút mất? Cậu thấy có phong cách ǵ ở những bức chạm nổi trang hoàng những tường kia không? Rồi những đèn treo, những bức tranh, tất nhiên là sang trọng quá đi? Cứ nghe những kẻ đố kỵ và những kẻ ưa t́m hiểu những ḷ xo của cuộc đời, th́ tay này trong thời kỳ cách mạng dường như đă giết chết một người Đức và vài người nữa, nghe nói là bạn thân nhất của hắn và mẹ người bạn đó. Cậu có thể gán tội ác cho bộ tóc hoa râm của Taillefer đáng kính kia không? Lăo ta có vẻ một người thật phúc đức. Th́ cậu hăy nh́n đồ bạc kia lóng lánh biết mấy, thế mà mỗi tia sáng đó đối với lăo như là một nhát dao găm. Thế đấy! Th́ cũng chẳng khác ǵ tin ở Mahomet[44]. Nếu dư luận công chúng là đúng th́, này đây ba mươi người có tâm huyết và tài năng đang chuẩn bị ăn ruột gan, uống máu một gia đ́nh. Và hai chúng ta, những thanh niên rất mực trong sạch nhiệt t́nh, chúng ta là kẻ đồng lơa của tội ác kia. Tôi chỉ muốn hỏi nhà tư bản của chúng ta xem hắn có phải là người lương thiện không.

    - Chứ làm ǵ bây giờ - Raphaël thốt lên - để bao giờ hắn say bí tỉ đă; bấy giờ th́ chúng ta đă đánh chén rồi.


    Chú thích

    [1] Ghế bằng ngà voi xưa chỉ dành cho một số phán quan La Mă.
    [2] Brocken: Một ngọn núi miền Nam nước Đức. Theo truyền thuyết trên đỉnh núi có những cuộc hội họp của các mụ phù thủy.
    Trong tác phẩm Faust của Goethe, quỷ Méphistophélès dẫn Faoxt tới núi Brocken.
    [3] Descartes (1596-1650): Nhà triết học và toán học Pháp nổi tiếng, ông lấy lư trí đối lập với ḷng tin tưởng mù quáng, và lấy sự "hoài nghi" làm khởi điểm triết học của ông.
    [4] Moïse: Cứu tinh của dân Do Thái.
    Theo truyền thuyết Kinh thánh, Moïse đă cứu dân tộc Hébreux (tố tiên người Do Thái) khỏi ách nô lệ của Ai Cập và đưa dân Hébreux qua bể sang vùng Palestine.
    [5] Méphistophélès: Tên quỷ sứ trong tác phẩm Faoxt (Faust) của Goethe.
    [6] Ám chỉ Voltaire (1694-1778), nhà văn và triết gia Pháp chống lại sự mê hoặc tôn giáo và sự cuồng tín.
    [7] Gay Lussac (1778-1850) và Arago (1786-1853) là hai nhà vật lư học, hóa học Pháp nổi tiếng.
    [8] Funambules: Một rạp hát nhỏ ở Paris ở đó diễn hề kịch, kịch câm v.v...
    [9] Ở đây tác giả dùng một loạt những tên các thứ tiền cũ mới khác nhau của nhiều nước, rất khó dịch.
    [10] Trong nguyên văn có bản bằng chữ Phạn kèm theo.
    [11] Bengale. Một xứ ở miền Đông Ấn Độ.
    [12] Vendôme: Trên quảng trường Văng đôm ỏ Paris, năm 1806 đă dựng nên một cột cao 44 thước để kỷ niệm chiến thắng của Napoléon.
    [13] Ở đây nói tới thời vua Louis XV c̣n nhỏ, Philippe D’Orléan, nhiếp chính ( 1715 -1722).
    [14] Nguyên văn dùng chữ sagesse và savoir là những chữ cùng họ, không dịch được, tạm dịch bằng những chữ Hán và chữ Việt đồng nghĩa: Trí năng và hiểu biết.
    [15] Swedenborg (1688-1772): Nhà triết học thần bí Thụy Điển chủ trương thông thần học.
    [16] Brachmane: Người trong giai cấp Bàlamôn, cao nhất ở Ấn Độ.
    [17] Léonarde: Nhân vật bà bơ già trong tiểu thuyết Gần Blas của Le Sage (1668 -1747).
    [18] Bouffons: Rạp hát hài kịch ở Paris cũng gọi là rạp Ư Đại Lợi.
    [19] Sainte Pélagie và La force: Hai trại giam của Paris thời đó người ta giam những con nợ không trả được nợ.
    [20] Đây là nói cuộc Cách mạng tháng Bảy 1830.
    [21] Nguyên văn muscade là một quả bóng nhỏ của những người làm tṛ quỷ thuật, chỗ này ư muốn nói sau Cách mạng tháng Bảy vua Louis -Philip hay vi phạm hiến pháp.
    [22] Tuileries: Nơi cung điện nhà vua ở Pháp xưa.
    [23] Faubourg Saint Germain và Chaussée d’Antin: Hai khu phố ở Paris, nơi trên tập trung những nhà quư tộc, nơi thứ hai tập trung những nhà tư sản giàu có.
    [24] Roi citoyen, đây chỉ vua Louis-Philippe tự xưng là Vua công dân để ra vẻ dân chủ.
    [25] Đây nói những đảng phái chính trị hoặc chủ trương nền quân chủ lập hiến hoặc ủng hộ nền đế chính của Napoléon.
    [26] Như trên
    [27] In Petto (tiếng Ư): cười in petto là cười thầm.
    [28] Panurge: Nhân vật truyện Gargantuar và Pantagruel của Rabơle (1494 -1553) nhà văn nước Pháp, tên này đă trở thành danh từ chung có nghĩa là một người vui cười nhạo báng.
    [29] Tiếng La tinh: Kiểu phương Đông.
    [30] Mirabeau (l749 -1794), Talleyrand (1754 -1833): Hai nhà chính trị lớn nước Pháp. Pitt (1759 -1806): Nhà chính trị Anh - Metternich (1773 -1859): Nhà chính trị Áo.
    [31] Crispin: Nhân vật thằng ở khôn ngoan láu cá trong hài kịch Ư xưa, và kịch của La Sazeu.
    [32] Nguyên văn là Amphitryon: Tên một nhân vật thần thoại Hy Lạp trở thành danh từ chung chỉ người hiếu khách, chiêu đăi khách.
    [33] Lucullus: Một tướng La Mă, trước Công lịch, nổi tiếng về xa hoa.
    [34] Đây là nói ăn bánh thánh trong lễ nhà thờ Giatô.
    [35] Đây nói cuộc thất trận của Napoléon ở Mạc Tư Khoa.
    [36] Tên cuốn tiểu thuyết của nhà văn Mỹ Fenimoreu Cupeu (1787-1851), đầy chuyện hoang đường.
    [37] Tu sĩ ḍng thánh Bruno sống trong những xà lim cách xa nhau.
    [38] Botany bay: Vịnh của Úc thời đó có thiết lập một trại giam những tội phạm bị đày biệt xứ của nước Anh.
    [39] Tiếng La tinh: Những bậc hiển hách: Tác phẩm của nhà văn Ư Petracce (1304-1347).
    [40] Alcofribas: Tên giả của Rabelais, bí danh ghi vào tác phẩm Gacgăngchuya (Gargantuar) và Păngtagruyen (Pantagruel) khi xuất bản năm 1534 (Alcofribas Nassier do những chữ tên Francois Rabelais đảo lộn mà thành).
    [41] Saint Simon (1760-1825): Nhà xă hội chủ nghĩa không tưởng Pháp.
    [42] Azote: Cho dặm. từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là: Thiếu sự sống: ở đây ư muốn nói làm cho câu chuyện nhạt nhẽo, mà vui.
    [43] Từ lời của Louis XVIII khi được bọn nước ngoài đưa về Pháp tái lập nền quân chủ, ư muốn coi như' quên đi và xoá bỏ mời chuyện trước, không trả thù những người cách mạng. Nhưng rồi chính y đă nuốt lời nói đó.
    [44] Mahomet: Người sáng lập ra Hồi giáo.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  7. #7
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Tấm Bùa (3)





    Đôi bạn vừa ngồi xuống vừa cười. Thoạt tiên và bằng con mắt nh́n nhanh hơn lời nói, mỗi khách ăn đều phải khâm phục toàn cảnh lộng lẫy của một chiếc bàn dài, trắng như làn tuyết vừa rơi, và trên đó nhô lên cân xứng những bộ đồ ăn đặt giữa những chiếc bánh nhỏ hung vàng ṿng quanh. Những đồ pha lê tỏa ánh như sao màu sắc cầu vồng, nến thắp vạch những đường lửa đan chéo nhau đến vô tận, những món ăn bày dưới những vung bạc gợi sự thèm thuồng và ṭ ṃ. Lời nói khá thưa thớt. Khách ngồi bên nhau nh́n nhau. Rượu Madère rót ra. Rồi món ăn thứ nhất bưng tới chói ngời; có lẽ nó được Cambacérès[1] quá cố thưởng thức và Brillat Savarin[2] ca tụng. Những rượu Bordeaux và Bourgogne, trắng và đỏ, được mời uống hậu hĩ một cách đế vương. Cái phần đầu của bữa tiệc này, về mọi vẻ, có thể so sánh với cảnh mào đầu của một bi kịch cổ điển. Hồi thứ hai trở nên hơi lắm lời. Mỗi khách uống đă kha khá, tùy ư thay loại rượu, đến nỗi khi người ta dọn món ăn huy hoàng đó đi th́ nổ ra những cuộc bàn căi như vũ băo; vài cái trán tái nhợt đă hồng hào, nhiều chiếc mũi bắt đầu đỏ lên, những bộ mặt rực sáng, những con mắt long lanh. Vào lúc cơn say mới bắt đầu ấy, lời lẽ chưa vượt ra ngoài giới hạn của lịch sử; nhưng những lời giễu cợt, những tiếng hóm hỉnh dần dần đă buột ra khắp miệng; rồi vu cáo êm nhẹ ngóc lên cái đầu rắn nhỏ bé và nói giọng dịu dàng như tiếng sáo; chỗ này chỗ khác vài kẻ thâm hiểm chăm chú lắng nghe, cố giữ ḿnh cho tỉnh. Như vậy món ăn thứ hai bưng vào khi mọi đầu óc đă nóng bừng cả. Ai nấy vừa ăn vừa nói, vừa nói vừa ăn, uống mà không để ư đến nhiều loại rượu v́ chúng đều trong và thơm, v́ người ta dễ bắt chước nhau. Taillefer trổ tài làm vui khách và sai đưa ra những rượu ghê gớm của sông Rhône, rượu Tokay cháy lưỡi, rượu Roussillon cũ bốc đầu. Lồng lên như những con ngựa chạy xe thư vừa rời trạm, những người đó bị rượu sâm banh, mà họ nóng ḷng đón chờ, nhưng rồi được mời uống hể hả, với vị cay nồng của nó như những ngọn roi quất vào họ, họ phóng trí tuệ của họ vào cái trống rỗng của những lư luận chẳng ai nghe, họ kể lể những câu chuyện không có thính giả, hàng trăm lần đặt những câu hỏi không có người trả lời. Chỉ có cuộc hành lạc cất cao tiếng nói của nó, tiếng nói bao gồm hàng trăm tiếng kêu gào hỗn độn cứ lớn dần lên như những điệu nhạc cao dần của Rossini. Rồi đến những cuộc chúc rượu phỉnh phờ, những chuyện làm phách, những tṛ thách thức. Mọi người đều từ bỏ việc ca tụng năng lực trí tuệ của ḿnh để giành đ̣i năng lực của những thùng rượu to, thùng rượu nhỏ. Dường như mỗi người có hai tiếng nói. Đến một lúc mà tất cả các ông chủ đều cùng nói một lúc, và những kẻ hầu hạ th́ mỉm cười. Nhưng cuộc loạn đả ngôn từ đó với những nghịch luận sáng sủa một cách đáng ngờ, những chân lư được trang phục một cách kệch cỡm va chạm nhau qua những tiếng la hét, những phê phán trung gian, nhưng phán quyết chung thấm và những chuyện bá láp, như giữa một cuộc chiến đấu những đạn đại bác, đạn súng trường và đạn liên thanh giao nhau, cuộc loạn đả ấy chắc chắn cũng làm cho nhà triết gia nào đó quan tâm v́ tính lạ thường của những tư tưởng, hoặc làm cho một nhà chính trị ngác nhiên v́ tính kỳ khôi của những hệ thống. Đó vừa là một cuốn sách mà vừa là một bức tranh. Những triết lư, những tôn giáo, những đạo đức, rất khác nhau từ địa phương này sang địa phương khác, những chính thể, nói tóm lại tất cả những hành vi lớn về trí tuệ con người đều rơi dưới một lưỡi hái dài như thể lưỡi hái của Thời gian; có lẽ anh cũng khó ḷng mà nói chắc rằng lưỡi hái đó là do cái khôn ngoan say sưa, hay cái say sưa trở nên khôn ngoan và sáng suốt vận dụng. Bị một thứ băo táp lôi cuốn, những khối óc, tựa sóng biển nổi giận với bờ cao, dường như muốn rung chuyển mọi pháp luật giữa đó trôi nổi những nền văn minh, như vậy làm thỏa măn mà không biết ư chí của Thượng đế, người đặt vào thiên nhiên cái thiện và cái ác mà giữ cho riêng ḿnh bí ẩn của cuộc đấu tranh vĩnh cửu giữa hai bên. Giận dữ và khôi hài, cuộc tranh luận có phần giống như một cuộc họp ma quái của những trí óc. Giữ những lời pha tṛ buồn tẻ mà những đứa con của cách mạng ấy nói nhân dịp khai sinh cho một tờ báo, và những lời lẽ mà những tay rượu vui nhộn nói nhân lúc sinh ra Gargantua, cả cái vực thẳm ngăn cách thế kỷ mười chín với thế kỷ mười sáu. Thế kỷ này vui cười chuẩn bị cho một cuộc phá phách, c̣n thế kỷ chúng ta th́ vui cười giữa đống hoang tàn.

    - Tên chàng thanh niên ngồi đằng kia là ǵ? - Viên quản lư văn khế chỉ Raphaël hỏi. - Tôi nghe h́nh như người ta gọi anh ta là Valentin.

    - Ông là cái thứ ǵ mà gọi tên Valentin cộc lốc như vậy? - Emile vừa cười vừa thốt lên. - Xin lỗi ông, Raphaël de Valentin! Chúng tôi mang huy chương chim ưng vàng trên nền đen trong ṿng bạc, mỏ và móng đón[3], với câu châm ngôn đẹp: NON CECIDIT ANIMUS[4]!

    Chúng tôi chẳng phải là một đứa con bắt được, mà là con cháu Hoàng đế Valens[5], gốc họ Valentinois, người sáng lập ra những thị trấn Valence ở Tây Ban Nha và ở Pháp, người kế thừa chính thống của đế quốc Đông phương. Nếu chúng tôi cho Mahmoud[6] lên ngôi ở Constantinople th́ chẳng qua v́ thiện ư đơn thuần, và v́ thiếu tiền thiếu quân.

    Emile lấy chiếc đĩa của ḿnh vạch lên không một ṿng vương miện trên đầu Raphaël. Viên quản lư văn khế trầm ngâm một lúc rồi lại tiếp tục uống, tay khoát một cử chỉ chính xác, dường như để thú nhận rằng hắn không thể gắn với khách hàng của hắn những tên thị trấn Valance, Constantinople, Mahmoud, hoàng đế Valens và ḍng họ Valentinois.

    - Sự tàn phá những ổ người gọi là Babylone, Tyr, Carthage, hay Venise, luôn luôn bị bàn chân của một nhân vật khổng lồ đi qua giày xéo, phải chăng là một lời cảnh cáo con người của một uy quyền nhạo báng? - Nhà báo Claude Vignon nói, anh ta là một thứ nô lệ được trả tiền để làm theo kiểu Bossuet[7] mười xu một ḍng.

    - Moïse, Sylla, Louis XI, Richelieu, Robespierre và Napoléon có lẽ chỉ là một người xuất hiện nhiều lần qua các nền văn minh như một ngôi sao chổi trên trời! - Một tay theo phái Ballanche[8] đáp.

    - Tại sao lại thăm ḍ ư Trời? - Canalis, một tay chế tạo thơ ballade[9] nói.

    - Thôi ôi, lại ông Trời, - tay đa sự kêu lên để ngắt lời - Tôi chẳng thấy cái ǵ chun giãn hơn ở trên đời này.

    - Nhưng, thưa ngài, vua Louis XIV khi bắt đào những máng nước Maintenon đă làm chết nhiều người hơn là nền Quốc ước[10] khi định thuế ngạch một cách công bằng, khi thống nhất pháp luật, quốc gia hóa nước Pháp và phân chia đều những gia tài, - Massol nói, anh tự là một thanh niên, trở nên đảng viên cộng ḥa chỉ v́ thiếu một âm tiết trước tên[11].

    - Thưa ngài, - Moreau de l'Oise, một nghiệp chủ hiền lành đáp, - ngài vốn coi máu như rượu, lần này đây liệu ngài có để cho ai nấy được yên cái đầu trên vai không?

    - Để làm ǵ, thưa ngài? Những nguyên tắc trật tự xă hội chẳng đáng một số hy sinh vậy sao?

    - Này, Bixiou. Tay cộng ḥa cho rằng đầu của vị nghiệp chủ này là một vật hy sinh, - một chàng trai nói với người ngồi bên cạnh.

    - Người và việc không là ǵ cả, - tay đảng viên cộng ḥa tiếp tục tŕnh bày lư thuyết của hắn qua những tiếng nấc, - trong chính trị và triết học chỉ có những nguyên lư và ư niệm.

    - Thật là kinh khủng? Ngài không chút buồn phiền khi giết bạn ngài v́ một...

    - Chà! Thưa ngài, kẻ nào hối hận chính là kẻ bất lương thật sự, v́ hắn có ư niệm nào đó về đức hạnh, c̣n như Pierre đại đế, quận công Albe[12] là những hệ thống, và tên cướp biển Monbard[13] là một tổ chức.

    - Nhưng xă hội chẳng thể tước bỏ những hệ thống và tổ chức của ngài đi được sao? - Canalis nói.

    - Ồ! Đồng ư - tay cộng ḥa kêu lên.

    - Này! Cái nền cộng ḥa ngu xuẩn của ngài làm cho tôi lợm giọng! Chúng tôi chẳng thể yên ḷng chặt một con gà thiến mà không thấy ở đó đạo luật ruộng đất.

    - Những nguyên lư của cậu hay lắm, cậu tiểu Brutus[14] độn nấm[15] của tôi ạ! Nhưng cậu giống như gă hầu buồng của tôi, thằng cha bị cái chứng ưa sạch ám ảnh gay gắt đến nỗi nếu tôi để cho hắn chải quần áo theo sở thích của hắn th́ tôi đến phải ở trần đi.

    - Các ông là đồ súc sinh! Các ông chỉ muốn cọ rửa một quốc gia bằng những chiếc tăm - tay cộng ḥa đáp - Theo các ông th́ pháp luật sẽ tai hại hơn là bọn kẻ trộm.

    - Ấy, ấy! Viên luật sư Desroches kêu lên.

    - Xem ra các ông ấy phiền nhiễu với cái chính trị của các ông ấy lắm! - Cardot, viên quản lư văn khế, nói. - Xin đóng cửa lại. Chẳng có khoa học hay đạo đức nào đáng giá một giọt máu cả. Nếu chúng ta muốn thanh toán chân lư, có lẽ chúng ta sẽ thấy nó đang phá sản.

    - A ha! Chắc chắn là chúng ta vui đùa trong cái dở lại đỡ hại hơn là căi nhau trong điều hay. V́ vậy tôi đánh đổi tất cả những diễn văn đọc trên diễn đàn từ bốn mươi năm lấy một con cá hương, một truyện của Perrault[16] hay một bức phác họa của Charlet [17].

    - Ông nói có lư đấy! Ông chuyển cho tôi đĩa măng tây. Là v́, rút cục lại, tự do đẻ ra vô chính phủ, vô chính phủ dẫn tới chuyên chế lại đưa đến tự do. Hàng triệu con người đă chết mà không làm cho một trong những hệ thống đó toàn thắng. Phải chăng đó là cái ṿng luẩn quẩn trong đó thế giới tinh thần vần xoay măi măi? Khi con người tưởng ḿnh đă cải thiện sự vật th́ sự thật chỉ là họ đă di chuyển.

    - Ồ, ồ! Cursy, nghệ sĩ kịch hoạt kê kêu lên, - nếu vậy, thưa các ngài, tôi xin chúc rượu vua Charles X, người cha của tự do[18]!

    - Sao lại không? - Emile nói - Khi chuyên chế nằm trong pháp luật th́ tự do nằm trong tục lệ và ngược lại.

    - Nếu vậy chúng ta hăy uống v́ sự ngu xuẩn của chính quyền đem lại cho chúng ta biết bao quyền hành đối với bọn ngu xuẩn! - Tay chủ nhà băng nói.

    - Ấy này! Ông bạn, ít ra th́ Napoléon cũng đă để vinh quang lại cho chúng ta - một viên sĩ quan hải quân chưa bao giờ rời khỏi quân cảng Brest kêu lên.

    - A ha! Vinh quang, món thực phẩm ngán lắm. Nó quá đắt mà không để được lâu. Phải chăng nó là điều ích kỷ của những vĩ nhân, cũng như hạnh phúc là điều ích kỷ của những kẻ ngu ngốc?

    - Thưa ngài, ngài quả thật là sung sướng.

    - Kẻ đầu tiên có sáng kiến làm ra đường hào[19] chắc hẳn là một kẻ yếu ớt, v́ xă hội chỉ có lợi cho những kẻ yếu. Đặt ở hai đầu của thế giới tinh thần, người man rợ và nhà tư tưởng đều kinh hăi Quyền Sở hữu.

    - Hay chửa! - Cardot la lên. - Nếu không có những vật sở hữu th́ bọn chúng tôi làm văn khế như thế nào?

    - Đây là thứ đậu Ḥa Lan kỳ dị một cách ngon dịu!

    - Và hôm sau, người ta thấy vị linh mục chết ở trên giường...

    - Ai nói chết đấy? Đừng có đùa! Tôi có một ông chú.

    - Chắc hẳn ông cam chịu để ông ta chết đi.

    - Đó chẳng phải là một vấn đề.

    - Thưa các Ngài, hăy nghe tôi! Phương pháp giết chú. Im nào! (Hăy nghe! Hăy nghe!). Trước hết là phải có một ông chú to béo, ít ra là thất tuần, đó là hạng chú tốt nhất (xúc động). T́m cớ nào đó cho ông ấy chén pâté gan mỡ...

    - Ấy này! Ông chú tôi là một người to lớn, khô khan, hà tiện mà ăn uống tiết độ.

    - Ái chà! Những mẫu chú ấy là những quái vật lạm dụng cuộc sống.

    - Và, - tay nhiều chú nói tiếp - khi nào ông ấy đang tiêu cơm th́ báo tin chủ băng của ông vỡ nợ.

    - Nếu ông ấy cưỡng lại?

    - Thả cho ông ấy một cô gái đẹp!

    - Nếu ông ấy lại... - hắn vừa nói vừa xua tan.

    - Thế th́ đó chẳng phải là một ông chú, ông chú là nhất thiết phải vui nhộn.

    - Giọng hát của đào Malibran[20] đă sút đi hai nốt rồi.

    - Không, thưa ngài.

    - Có, thưa ngài.

    - Ồ, ồ! Có và không, phải chăng đó là lịch sử của một luận văn về tôn giáo, chính trị và văn học? Con người là một anh hề nhảy múa trên bờ những vực thẳm!

    - Cứ nghe ông nói th́ tôi là một thằng ngốc.

    - Trái lại, là v́ ông không nghe tôi nói.

    - Học vấn, chuyện bá láp! Ông Heineffettermach tính ra số lượng sách đă in lên tới một tỉ cuốn, thế mà cuộc đời một con người không cho phép đọc hết mười lăm vạn cuốn. Thế th́ ông hăy giảng cho tôi nghĩa của chữ học vấn! Đối với những người này th́ nó có nghĩa là biết hết tên những con ngựa của Alexandre, con chó Bérécillo, ông chúa những Hiệp ước, mà không mất tên người t́m ra phương pháp thả bè gỗ hay làm đồ sứ. Đối với những người khác th́ có học vấn là biết đốt một chúc thư và sống lương thiện, được mọi người yêu mến trọng vọng, chứ không phải tái phạm ăn cắp đồng hồ với năm trường hợp nặng tội, và rồi tới chết ở pháp trường Grève, bị người ta căm giận và nhục mạ.

    - Lamartine sẽ sống măi chăng?

    - À, thưa ông, Scribe thật là hóm hỉnh.

    - Thế Victor Hugo?

    - Đó là một vĩ nhân, chẳng nên nói tới nữa.

    - Các ông say rồi!

    - Hậu quả trực tiếp của một hiến pháp là sự san bằng những trí tuệ. Nghệ thuật, khoa học, dinh thự, tất cả đều bị ngốn ngấu bởi một tinh thần vị kỷ kinh khủng, nó là bệnh hủi của thời đại chúng ta hiện nay. Ba trăm tay tư sản của các ông, ngồi trên những ghế dài nhỏ[21], chỉ nghĩ đến việc trồng bạch dương. Chuyên chế làm những việc lớn một cách phi pháp, tự do chẳng buồn làm một cách hợp pháp ngay cả những việc rất nhỏ.

    - Cái nền giáo dục hỗ trợ của ngài chế tạo những đồng trăm xu bằng thịt người, - một tay thuộc phái chuyên chính ngắt lời, - Những bản tính cá nhân biến mất ở nhân dân một nước bị san bằng bởi học vấn.

    - Thế nhưng mục đích của xă hội phải chăng là đem lại hạnh phúc cho mỗi người? - Tay đồ tể của Saint Simon hỏi.

    - Nếu anh có năm vạn quan thực lợi th́ anh chẳng nghĩ ǵ tới nhân dân. Anh có nhiệt t́nh cao cả đối với nhân loại chăng; hăy sang Madagascar: anh t́m thấy ở đó một dân tộc vừa xinh, mới toanh để mà saint-simon-hóa[22]: để mà phân loại, để cho vào bầu thủy tinh, nhưng ở đây mỗi người chui vào ổ của họ một cách tự nhiên, như cái chốt cho vào lỗ của nó. Kẻ gác cổng là gác cổng, và những thằng ngốc là đồ súc sinh, chẳng cần được một hội đồng Các Cha[23] đề bạt. A ha!

    - Ông là một đảng viên bảo hoàng[24].

    - Sao lại không? Tôi ưa nền chuyên chế, nó tỏ ra một sự khinh mạn nào đó đối với giống người. Tôi không căm thù những ông vua. Trông họ đến vui! Ngồi trên ngai trong một gian buồng, cách mặt trời ba mươi triệu dặm, thế không là ǵ cả hay sao?

    - Nhưng ta hăy thâu tóm cái nh́n bao quát về văn minh ấy - nhà bác học nói, ông ta tiến hành một cuộc tranh luận về thời nguyên thủy của những xă hội và về các thổ dân để giảng cho nhà điêu khắc lơ đăng - Thời khởi thủy của các dân tộc, sức mạnh có thể nói có tính vật chất, thống nhất, thô sơ; rồi với sự phát triển của những tập đoàn, các chính phủ đă tiến hành phân tách ít nhiều khôn khéo cái quyền nguyên thủy đó. V́ vậy ở thời thượng cổ, sức mạnh là ở thần quyền, giáo sĩ đem gươm và lư hương. Sau nảy ra hai chức vụ: giáo trưởng và nhà vua. Ngày nay, xă hội chúng ta, mốc cuối cùng của nền văn minh, đă chia quyền lực tùy theo số lượng những tổ hợp; và chúng ta tới lúc có những lực lượng gọi là công nghiệp, tư tưởng, tiền bạc, ngôn luận. Quyền hành, bây giờ không c̣n thống nhất, tiến không ngừng đến sự tan ră xă hội, nó không c̣n hàng rào nào khác hơn là quyền lợi. V́ vậy chúng ta chẳng dựa vào tôn giáo cũng như sức mạnh vật chất, mà vào trí tuệ. Cuốn sách có giá trị bằng lưỡi gươm không, tranh luận có giá trị bằng hành động không? Đó là vấn đề.

    - Trí tuệ đă giết chết hết thảy, - tay bảo hoàng kêu lên. - Thôi đi, tự do tuyệt đối dẫn các dân tộc tới tự sát, họ chán ngán trong thắng lợi, như một người nước Anh có bạc triệu.

    - Ông có điều ǵ mới nói với chúng tôi không? Hôm nay ông nhạo báng hết mọi quyền lực, và đến cả việc phủ nhận Thượng đế cũng chỉ là chuyện tầm thường! Ông không c̣n tin tưởng ǵ nữa. V́ vậy thế kỷ chúng ta cũng ví như một ông vua già chết v́ trụy lạc! Sau hết, huân tước Byron của ông, không c̣n cái ǵ để làm thơ nữa, đă ca tụng những dục vọng tội ác[25].

    - Ông có biết không, - Bianchon say bứ đáp, - chỉ hơn hay kém một liều lân tinh là tạo nên đấng thiên tài hay thằng chó má, người thông minh hay kẻ ngu ngốc, bậc đức hạnh hay tên tội nhân?

    - Có thể nào người ta xử lư với đức hạnh như thế được - Cursy la lên. - Đức hạnh, đề tài của tất cả mọi vở kịch, kết cấu của tất cả các tấn kịch, căn cứ của tất cả các ṭa án.

    - Này! Hăy im đi, đồ súc sinh. Đức hạnh của cậu, đó là Achille không có gót chân [26]! - Bixiou nói.

    - Rót rượu đây! - Cậu có muốn đánh cuộc rằng ḿnh uống một hơi hết chai rượu sâm-banh không?

    - Hóm hỉnh vậy thay! - Bixiou la lên. - Họ say như phu xe ḅ, - một chàng thanh niên nói, hắn ta nghiêm chỉnh đổ rượu vào áo gilet.

    - Vâng, thưa ngài, chính quyền hiện nay là nghệ thuật gây dư luận công chúng.

    - Dư luận ấy à? Th́ đó là con đĩ hư nhất! Cứ nghe các ngài nói, những nhà đạo đức và nhà chính trị, th́ luôn luôn phải ưa pháp luật của các ngài hơn là tự nhiên, dư luận hơn là lương tâm. Thôi đi, tất cả đều đúng, tất cả đều sai! Nếu xă hội mang lại cho chúng ta lông để nhồi gối th́ nó thật sự đă bù lại cái ân huệ đó bằng bệnh thống phong, cũng như nó đặt ra thủ tục tố tụng để gia giảm công lư, và gây ra bệnh sổ mũi sau khi sản xuất khăn quàng cổ Cachemire.

    - Đồ quỷ quái! - Emile ngắt lời tay ghét đời, - làm sao cậu có thể nói xấu văn minh trước những rượu vang, món ăn ngon như thế, và ngồi trước cái bàn ăn ngập đến cổ? Hăy cắn cái con mang chân và sừng vàng ửng kia đi: mà đừng cắn bà mẹ đẻ ra cậu.

    - Có phải lỗi tại tôi không, nếu đạo Giatô đi tới chỗ bỏ hàng triệu thần thánh vào một cái bao bột, nếu nền cộng ḥa luôn luôn dẫn tới một Robespierre nào đó, nếu nền quân chủ nằm giữa vụ mưu sát vua Henri IV và vụ xử án vua Louis XVI, nếu chủ nghĩa tự do trở thành La Fayette[27]?

    - Cậu có ôm hôn ông ta hồi tháng Bảy không?

    - Không.

    - Thế th́ im đi, đồ hoài nghi.

    - Những kẻ hoài nghi là những con người tận tâm nhất đấy.

    - Họ không có lương tâm.

    - Anh nói sao? Ít ra là họ có hai lương tâm.

    - Vay non ông trời! Thưa Ngài, đó là một ư kiến có tính chất thương mại thật sự. Những tôn giáo cổ đại chỉ là một sự phát triển tốt đẹp của thú vui thể chất; c̣n chúng ta th́ đă phát triển tâm hồn và hy vọng; thế là đă có tiến bộ.
    - Này! Các bạn hiền, chúng ta có thể mong đợi gì ở một thời đại no chán về chính trị? - Na than hỏi. - Số phận của tác phẩm Smarra[28] đă ra sao? Đó là sự thai nghén tuyệt diệu nhất...

    - Smarra ấy à! - Tay đa sự thét lên từ đầu bàn bên này sang đầu bên kia. - Đó là những câu cú rút bâng quơ ở một chiếc mũ ra. Một cuốn sách thật sự viết cho nhà thương điên Charenton[29].

    - Anh là một thằng ngốc! Anh là một thằng quái!

    - Ồ, ồ!

    - A ha!

    - Họ sẽ đánh nhau.

    - Không.

    - Ngày mai, thưa ông.

    - Lập tức. - Nathan đáp.

    - Thôn, thôi! Hai ông đều can trường cả.

    - Ông cũng thế! - Tay khiêu khích nói.

    - Có điều là họ không đứng dậy nổi.

    - A ha! Tôi không đứng thẳng. có lẽ! - Nathan hung hăng vừa nói vừa nhổm dậy như một chiếc diều nghiêng ngả. Hắn đưa con mắt ngây dại nh́n bàn ăn rồi như v́ cố gắng đó mà kiệt sức, hắn ngă phịch xuống ghế, nghiêng đầu đi và câm lặng.

    - Ông tính có tức cười không, - tay đa sự nói với người ngồi cạnh, - tôi đánh nhau v́ một cuốn sách mà tôi chưa hề thấy và đọc?

    - Emile, cẩn thận cái áo của cậu đấy, người bên cạnh cậu mặt tái nhợt rồi. - Bixiou nói.

    - Kant[30], thưa ông. Đó lại là một quả bóng tung là để cho bọn ngớ ngẩn mua vui! Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm là hai chiếc vợt đẹp mà bọn làm ảo thuật mặc áo choàng dùng để đánh chung một quả cầu. Dù là Thượng đế ở khắp mọi vật, theo Spinosa[31], hay khắp mọi vật là do nơi Thượng đế mà ra, theo ư ông Thánh Paul... đồ ngu xuẩn! Mở hay đóng một cái cửa, phải chăng cũng là một cử động như nhau cả? Quả trứng gốc ở con gà mái hay con gà mái gốc ở quả trứng? (Chuyển cho tôi món thịt vịt!). Đó là tất cả khoa học.

    - Ngốc, - nhà bác học thét bảo hắn, - vấn đề anh đặt ra được giải quyết bằng một sự kiện.

    - Sự kiện nào?

    - Những giảng đàn của giáo sư không phải làm ra v́ có triết học, mà chính là triết học làm ra v́ có những giảng đàn? Anh hăy đeo kính vào, và đọc ngân sách đi.

    - Đồ ăn cắp!

    - Đồ ngu!

    - Bịp bợm!

    - Chú khờ!

    - Các ngài có thấy ngoài Paris ra ở đâu có một cuộc trao đổi tư tưởng rất mực kịch liệt, rất mực mau chóng như vậy, - tay nghệ sĩ hóm hỉnh nhất là Bixiou la lên bằng một giọng trầm.

    - Này, Bixiou, diễn cho chúng ḿnh xem một hề kịch cổ điển nào đi! Một kịch nhại, chẳng hạn!

    - Các ngài có muốn tôi diễn thế kỷ mười chín không?

    - Nghe!

    - Im lặng!

    - Đeo cái giỏ vào mồm kia[32]!

    - Có im đi không, chú chiệc[33]!

    - Cái thằng nhăi ấy, cho nó rượu để nó im đi.

    - Thôi Bixiou, làm đi.

    Nghệ sĩ gài khuy chiếc áo đen đến tận cổ, đeo găng vàng, và vẽ mặt để nhại Báo Địa cầu[34]; nhưng tiếng ồn ào lấp cả tiếng nói của y, và không thể nghe lấy được một lời trong tṛ nhạo báng đó. Nếu y không h́nh dung được thế kỷ th́ ít ra y cũng h́nh dung được tờ báo, v́ chính y cũng chẳng nghe thấy ḿnh nói ǵ.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  8. #8
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Đồ tráng miệng được đem ra như phép mầu. Trên bàn bày lên một chiếc b́nh to lớn bằng đồng mạ vàng do xưởng Thomire[35] sản xuất. Những tượng người cao do một nghệ sĩ nổi tiếng làm theo những kiểu được công nhận ở Âu châu là đẹp lư tưởng, mang những cụm dâu dây, những quả dứa, quả chà là tươi, nho vàng, đào hung hung, cam chở bằng tàu thủy từ Sétubal [36] đến, những lựu, hoa quả của Trung Quốc, nói tóm lại tất cả những kỳ vật của sự xa hoa, những diệu kỳ của bánh kẹo[37], những món tinh xảo thơm ngon nhất, những bánh trái mê ly nhất. Màu sắc của những bức tranh thực phẩm được tôn lên bởi ánh rực rỡ của men sứ, bởi những đường chỉ vàng lóng lánh, bởi những đường mép uống của những chiếc b́nh. Uyển chuyển như những làn nước gợn ở đại dương, xanh và nhẹ, làn rêu viền quanh những phong cảnh của Poussin, được sao lại ở Sèvres. Ngân sách của một ông hoàng nước Đức cũng không đủ trả cái của báu ngạo mạn đó. Bạc, xà cừ, vàng thủy tinh lại được tŕnh bày la liệt dưới những h́nh thức mới; nhưng những con mắt tê dại và lời nói huyên thiên trong cơn say khiến cho khách ăn họa may có trực giác mơ hồ về cái cảnh tiên kia như trong một câu chuyện phương Đông. Rượu tráng miệng đem lại hương vị mà men nồng, như những thuốc mê mănh liệt, nhưng hơi ma quái tạo nên một thứ ảo vọng tinh thần và như những sợi giây bền chắc buộc lấy chân, siết chặt tay. Những đống quả xếp cao bị phá, những tiếng nói thét lên, ồn ào càng lớn; bấy giờ th́ chẳng c̣n những lời nói rơ ràng nữa; cốc ném vỡ tan, và những tiếng cười hung dữ vọt ra như tên lửa. Cursy tóm lấy một chiếc tù và thổi lên bài kèn trận. Dường như kèn hiệu của quỷ sứ. Đám cử tọa điên cuồng đó la hét, huưt c̣i, hát, kêu, gầm gào. Anh sẽ mỉm cười khi thấy những kẻ tính vốn vui vẻ trở thành ảo năo như những màn chót của Crébillon[38], hay mơ mộng như lính thủy ngồi xe. Những người tinh khôn kể ra những điều bí mật của họ cho những kẻ ṭ ṃ mà họ chẳng buồn nghe. Những tay đa sầu mỉm cười như những vũ nữ xoay ḿnh vừa xong. Claude Vignon đi lạch đạch như con gấu trong chuồng. Những cặp bạn thân cũng choảng nhau. Những nét giống loài vật ghi trên mặt người, mà các nhà sinh lư học đă chứng minh rất tinh vi, lại xuất hiện mơ hồ ở những cử chỉ, những thói quen của thân thể. Có cả một cuốn sách làm sẵn cho một tay Bichat[39] có thể có mặt ở đó mà vừa đói vừa rét. Chủ nhà cảm thấy ḿnh say mà không dám đứng lên, nhưng hắn tán thành những tṛ ngông cuồng của khách bằng một cái nhăn mặt cố định mà vừa cố giữ một vẻ lịch sự và hiếu khách. Bộ mặt bè bè của hắn nhuốm màu vừa đỏ vừa xanh, gần như tím nhợt, trông đến sợ, nhập cục với hoạt động chung bằng những cố gắng giống như một con thuyền lắc lư, tṛng trành.

    - Ông có ám sát họ hay không? - Emile hỏi hắn.

    - Tội tịch thu và tội xử tử đều bị thủ tiêu từ cuộc cách mạng tháng Bảy, - Taillefer vừa đáp vừa nhích lông mày lên một cách vừa rất láu lỉnh vừa ngây dại.

    - Thế có khi nào ông nằm mơ thấy họ không? - Raphaël hỏi.

    - Có thời hiệu chứ! - Tay sát nhân giàu sụ nói.

    - Rồi trên mộ hắn, - Emile giọng chua chát kêu lên - kẻ giữ nghĩa địa sẽ ghi: Khách qua lại, hăy rỏ một giọt nước mặt nhớ thương ông!

    - Ồ, - anh nói tiếp, - tôi sẽ biếu hẳn một trăm xu cho nhà toán học nào bằng một đẳng thức đại số chứng minh được sự tồn tại của địa ngục.

    Anh tung một đồng xu lên và kêu:

    - Ngửa là về Trời!

    - Cậu đừng nh́n, - Raphaël vừa nói vừa bắt lấy đồng tiền, - biết thế nào? Cái ngẫu nhiên rất tức cười.

    - Chao ôi! - Emile nói với kẻ khôi hài buồn thiu, - tôi không nh́n thấy chỗ đặt chân giữa kỷ hà học của kẻ không tin vào kinh Pater noster[40] của Giáo hoàng. Chà! Uống đi! Trinc, theo tôi nhớ, là lời sấm của chiếc chai thần [41] và dùng để kết thúc truyện Pantagruel.

    - Chúng ta nhờ có kinh Pater noster - Raphaël đáp, - mà có nghệ thuật, đền đài, có lẽ cả khoa học của chúng ta; và, lợi ích lớn hơn nữa, những chính thể hiện đại của chúng ta, trong đó một xă hội rộng lớn và phong phú được năm trăm khối óc đại diện, ở đó những lực lượng đối lập trung lập hóa lẫn nhau và để mọi quyền hành cho văn minh, vị nữ hoàng đồ sộ thay ông vua, cái nhân vật cũ kỹ và kinh khủng ấy, thử số mệnh giả hiệu mà con người tạo ra và đặt giữa trời và họ. Trước bao nhiêu công tŕnh thành tựu đó, chủ nghĩa vô thần xuất hiện như một bộ xương không sinh đẻ được. Cậu nghĩ sao?

    - Tôi nghĩ đến những suối máu mà đạo Thiên chúa đă vung ra, - Emile lạnh lùng đáp. - Nó đă chiếm lấy mạch máu và quả tim chúng ta để làm thành một nạn hồng thủy giả tạo. Nhưng mặc dầu! Mỗi con người suy nghĩ đều phải đi dưới lá cờ của Đức Chúa Lời. Duy có ông ta đă xác định sự toàn thắng của tinh thần đối với vật chất, duy có ông ta đă phát lộ ra một cách thi vị thế giới trung gian cách biệt ta với Thượng đế.

    - Cậu tin à? - Raphaël nói tiếp và mỉm cười với anh một nụ cười say khôn tả - Thế th́, để cho khỏi liên lụy, ta hăy chúc rượu với lời cừ khôi: Diis ignotis![42]

    Và họ uống cạn chiếc cốc chứa khoa học, thán khí; hương thơm, thơ ca và ḷng không tin của họ.

    - Xin mời các Ngài sang pḥng khách dùng cà phê, người đầu bếp vào nói. Bây giờ hầu hết các khách ăn đă lăn ḿnh vào giữa cơi u minh tuyệt diệu ở đó ánh sáng của trí tuệ tắt đi, ở đó thể xác được giải phóng khỏi tay kẻ bạo quyền chế ngự nó, buông thả vào những thú vui điên cuồng của tự do. Những người này, say đến cực độ, ngồi rầu rĩ và khó nhọc t́m cách tóm lấy một ư nghĩ chứng minh cho rằng họ đang tồn tại; những người khác, ch́m đắm vào t́nh trạng ră rời do tiêu hóa nặng nề, phủ nhận sự vận động. Những tay hùng biện táo bạo vẫn c̣n nói những lời mơ hồ mà chính họ cũng không hiểu nghĩa. Vài điệp khúc vang lên như tiếng động của một bộ máy bắt buộc phải tiến hành cuộc sống giả tạo và không hồn của nó. Yên lặng và ồn ào kết hợp với nhau một cách kỳ lạ. Tuy nhiên, khi nghe tiếng sang sảng của một người hầu v́ thiếu một ông chủ phải báo tin một thú vui mới, họ đứng lên kéo nhau, d́u nhau, hay cơng nhau mà đi. Cả đám đứng một lúc ở ngưỡng cửa, ngay đờ và mê tít. Những lạc thú cực độ của bừa tiệc mờ đi trước cái cảnh mơn trớn mà chủ tiệc bày ra trước cái giác quan ưa khoái nhất của họ. Dưới những ngọn nến thắp sáng choang của một chùm đèn treo vàng, chung quanh một chiếc bàn mạ vàng đầy ắp, một đám phụ nữ bỗng hiện ra trước những khách ăn ngây dại mà bao nhiêu con mắt sáng lên như bấy nhiêu viên kim cương. Những đồ trang sức đă lộng lẫy, thế màn giai nhân rực rỡ kia c̣n lộng lẫy hơn, trước họ những kỳ quan trong lâu đài này đều lu mờ. Những cặp mắt đa t́nh của những cô gái ấy, mê ly như những nàng tiên, c̣n chói chang hơn cả những thác ánh sáng, nó làm rực rỡ những ánh hồi quang bóng loáng của vải chăng trên tường, màu trắng của đồ đá hoa, những đường gờ tinh vi của đồ đồng hun và vẻ ưu nhă của màn trướng. Người ta nóng ḷng muốn xem những nét tương phản giữa những bộ tóc uốn rộn ràng của họ và giữa những điệu bộ của họ, thật là muôn vẻ diễm sắc và tính t́nh. Đó là một hàng rào hoa xen lẫn hồng ngọc, lam ngọc, và san hô; một vành đai những ṿng huyền trên những cổ trắng như tuyết, những khăn choàng nhẹ chập chờn như những ngọn lửa đèn biển, những chiếc khăn kiêu kỳ, những chiếc áo dài khêu gợi một cách kín đáo. Bầy cung tần đó phô đủ vẻ quyến rũ cho mọi con mắt, đủ chiều khoái trá cho mọi thị hiếu. Với một tư thế mê hồn, một vũ nữ dường như thoát y dưới những nếp như sóng gợn của Cachemire. Chỗ kia một làn sa trong mờ, chỗ này tơ lụa óng ánh che giấu hay để lộ ra những ánh toàn mỹ bí mật. Những bàn chân nhỏ nhắn nói chuyện yêu đương, những miệng tươi đỏ nín lặng. Những thiếu nữ mảnh dẻ và đoan trang, gái đồng trinh giả hiệu mà những làn tóc đẹp toát ra một vẻ ngây thơ thành kính, xuất hiện trước mọi con mắt như những bóng hiện h́nh mà một làn gió có thể làm biến mất. Rồi đến những mỹ nhân quư phái, với vẻ nh́n kiêu hănh, mà vô t́nh, mà mỏng manh, mảnh khảnh, duyên dáng, ngả đầu như c̣n nấp bóng quân vương để phải mua chuộc. Một cô gái người Anh, trắng trong tinh khiết, lả lướt như bay từ những áng mây của Ossian[43] xuống, giống như một thiên thần sầu muộn, một niềm ân hận lánh xa tội lỗi. Cô gái Paris mà sắc đẹp nằm trong một vẻ kiều diễm khôn từ kiêu kỳ v́ phấn son và trí tuệ, trang bị bằng sự mềm yếu vạn năng, mềm mỏng mà tàn nhẫn, thứ yêu phụ không tim và không t́nh, nhưng biết giả tạo những châu báu của t́nh yêu và mạo danh những tiếng nói của trái tim, cô không vắng mặt trong cuộc họp hiểm nghèo này, ở đó c̣n có những cô gái Ý bề ngoài b́nh thản mà thiết tha trong hạnh phúc của ḿnh, những cô gái vạm vỡ xứ Normandie với h́nh hài mĩ lệ, những cô gái miền Nam tóc đen, mắt hạnh nhân. Anh sẽ ví như những mỹ nhân ở Versailles, do Lebel[44] triệu đến, ngay từ buổi sớm đă giăng ra hết những cạm bẫy của họ, họ tới như một bầy nô lệ phương Đông mà tay lái buôn đánh thức dậy để ra đi vào lúc b́nh minh. Họ đứng sững sờ, e lệ, và lăng xăng chung quanh chiếc bàn như đàn ong vo vo trong tổ. Vẻ lúng túng sợ sệt đó, vừa là trách móc vừa là làm duyên, tố cáo và quyến rũ. Phải chăng đó là sự e thẹn vô tâm? Có lẽ một t́nh cảm mà người phụ nữ không bao giờ giũ sạch hoàn toàn xui khiến họ choàng lên ḿnh chiếc áo đức hạnh để mang lại thêm sức mê hoặc và thú vị cho những phóng túng của thói hư. Bởi vậy âm mưu mà lăo Taillefer tiến hành dường như phải thất bại. Những gă đàn ông bốc trời ấy thoạt tiên bị khuất phục bởi cái quyền lực oai nghiêm mà người phụ nữ vốn có. Một tiếng x́ xào ngưỡng mộ vang lên như bản nhạc êm đềm nhất. Yêu đương vốn dĩ không cùng đi với say rượu; chẳng phải là một trận cuồng phong t́nh dục nổ ra mà khách ăn, bị bắt chợt giữa cơn bạc nhược, đắm ḿnh vào những cảm khoái của một cơn ngây ngất, khoái trá. Theo tiếng nói của thơ bao giờ cũng chế ngự họ, các nghệ sĩ hân hoan t́m ṭi những tiêu xài tinh vi phân biệt những mỹ nhân chọn lọc kia. Một tư tưởng, có lẽ do thán khí bốc lên từ rượu sâm-banh làm thức dậy khiến một triết gia rùng ḿnh nghĩ tới những bất hạnh đă dẫn tới đây những phụ nữ kia có lẽ thuở xưa xứng đáng được sự tôn trọng thuần khiết nhất. Mỗi người trong bọn họ chắc hẳn có một bi kịch đẫm máu để kể lại. Hầu hết đều mang lại những nỗi đau khổ - bạo tàn, và kéo theo sau những gă đàn ông bất tín, những lời hứa hẹn bị phản bội, những niềm vui phải chuộc bằng cơ cực. Khách ăn bước tới gần họ một cách lễ độ, và những cuộc tṛ chuyện diễn ra cũng muôn vẻ như tính t́nh. Từng nhóm họp lại. Anh có thể cho đây là một pḥng khách đứng đắn, ở đó những thiếu nữ và những phu nhân sau bữa ăn đi mời khách cà phê, rượu mùi và đường, là những món cứu trợ cho những người háu ăn bị khó tiêu, nhưng chẳng bao lâu vài tiếng cười nổ ra, tiếng x́ xào tăng thêm, nhưng giọng nói cất cao. Cuộc hành lạc, một lúc bị chế ngự, nay chốc chốc lại muốn bùng dậy. Im lặng và ồn ào lần lượt xen nhau mơ hồ giống như một bản hợp tấu của Beethoven. Ngồi trên chiếc đi văng êm dịu, đôi bạn thoạt tiên thấy bước lại gần họ một cô gái cao lớn rất cân đối, với một tư thái đường hoàng, nét mặt không được đều nhưng sắc sảo, mà táo tợn, và chiếm đoạt tâm hồn bằng những tương phản sắc cảnh. Bộ tóc đen, uốn một cách lả lơi, dường như đă chịu những cuộc xung đột của t́nh yêu, và rơi thành mớ nhẹ xuống đôi vai rộng bày ra những viễn ảnh nh́n dễ ưa; từng cuộn dài màu nâu phủ lên một nửa cái cổ có bề thế mà ánh sáng lướt trên từng lúc đê lộ ra những đường ṿng đẹp tinh vi; làn da trắng mờ làm nổi bật lên những màu rực rỡ với sắc điệu nóng ấm và rộn ràng; con mắt che dưới những lông mi dài, ném ra những ánh lửa táo bạo, những tia lửa của t́nh yêu; miệng son ẩm ướt, hé mở, kêu gọi cái hôn; vóc người nàng vạm vỡ nhưng mềm mại đến yêu, ngực và cánh tay nở nang như những tranh mỹ nhân của Carrache[45]; tuy nhiên, nàng có vẻ nhanh nhẹn, uyển chuyển và sức vóc của nàng bao hàm cái lanh lẹ của một con báo, cũng như vẻ thanh lịch, tráng kiện của thân h́nh nàng hứa hẹn những khoái lạc say đắm. Cô gái đó chắc cũng phải biết cười và nô giỡn, nhưng cặp mắt và nụ cười của nàng làm cho người ta phải suy nghĩ và sợ hăi. Giống như những kẻ tiên tri có quỷ thần yểm trợ, cô khiến người ta ngỡ ngàng hơn là thích thú. Hết thảy mọi nét biểu hiện lộ ra cùng một lúc và mau như chớp trên khuôn mặt linh hoạt. Có lẽ nàng làm say mê những kẻ lơi đời, chứ một chàng trai th́ phải kinh gờm. Đó là cả một pho tượng đồ sộ từ một ngôi đền Hy Lạp nào rơi xuống, trông xa th́ trác tuyệt, nhưng nh́n gần lại hóa thô. Tuy nhiên, cái vẻ đẹp mê hồn của nàng phải làm thức dậy những kẻ bất lực, tiếng nói của nàng phải mê hoặc những kẻ điếc, cặp mắt nàng phải làm hồi lại những bộ xương già cốc. Emile ví nàng mơ hồ, như một bi kịch của Shakespeare, một thứ họa phẩm Ả rập tuyệt diệu; ở đó hân hoan la gào, ái ân có cái ǵ như man rợ, ma lực của duyên dáng và lửa nồng của hạnh phúc kế tiếp những sôi sục đẫm máu của cuồng nộ; quái vật biết cắn xé và mơn trớn, cười như yêu ma, khóc như thiên thần, chỉ trong một cái siết ôm khêu gợi đủ điều quyến rũ của người đàn bà, trừ những tiếng thở dài của u sầu, và những vẻ thùy mị đắm say của một trinh nữ; rồi tới một lúc gầm lên, cào xé thân ḿnh, phá hủy t́nh ái và t́nh nhân, cuối cùng tự tiêu diệt như một dân tộc nổi loạn. Ḿnh bận chiếc áo dài nhung đỏ, nàng giẫm chân lên những bông hoa từ trên mái tóc của các bạn nàng rơi xuống, và bàn tay ngạo mạn của nàng bưng một chiếc khay bạc, lại đưa mời đôi bạn. Kiêu hănh v́ sắc đẹp của ḿnh, có lẽ kiêu hănh cả v́ thói hư của ḿnh, nàng giơ tay ra một cánh tay trắng nổi bật trên nền nhung. Nàng đứng đó như nữ hoàng của lạc thú, như một h́nh ảnh của niềm vui con người, cái niềm vui nó phá tan tài sản tích lũy của ba đời, nó cười trên xác chết, nhạo báng ông cha, huỷ những ngọc báu và ngai vàng, biến thanh niên thành ông lăo và thường khi, biến ông lăo thành thanh niên; cái niềm vui đó chỉ có được ở những tay cự phách chán ngán v́ quyền bính, mệt mỏi v́ tư duy, hay đối với họ chiến tranh trở thành như một đồ chơi.

    - Nàng tên chi? - Raphaël hỏi.

    - Aquilina.

    - Ồ! Ra nàng từ Venise giải thoát [46] tới đấy, - Emile thốt lên.

    - Vâng, - nàng đáp - cũng như các Giáo hoàng lấy tên mới khi bước lên trên mọi người, tôi lấy một tên mới khi vươn lên trên mọi phụ nữ.

    - Vậy nàng có như bà chúa của nàng, được một tay mưu phản cao thượng và gớm ghê yêu và biết chết v́ nàng hay không? - Emile, thức tỉnh v́ cái vẻ thơ đó, hăng hái nói.

    - Tôi đă từng có - nàng đáp. - Những máy chém đã là đối thủ của tôi. V́ vậy tôi luôn luôn mang trên bộ cánh của tôi vài mảnh giẻ đỏ để cho niềm vui của tôi chẳng bao giờ đi quá xa.

    - Chao ôi! Nếu anh để cô ta kể câu chuyện bốn chàng trai ở Rochelle [47] th́ hẳn chẳng bao giờ hết lời. Thôi im đi, Aquilina ạ! Đàn bà ai chẳng có một t́nh nhân để khóc; nhưng chẳng phải ai cũng như chị có diễm phúc được mất chàng ở chỗ pháp trường. Chà! Tôi ưng biết tin người của tôi nằm dưới đáy huyệt, ở Clamart[48], hơn là nằm trong giường của một t́nh địch.

    Những lời nói giọng dịu dàng êm ái đó là của một nhân vật bé nhỏ ngây thơ nhất, xinh đẹp nhất, dễ thương nhất chưa từng bao giờ nở ra từ một quả trứng thần. Nàng bước tới nhẹ như êm, với một khuôn mặt tinh vi, một thân h́nh mảnh dẻ, cặp mắt xanh lơ dịu hiền đến say đắm; thái dương mát tươi và tinh khiết. Một thủy tiên chất phác, bỏ nơi nguồn nước mà tới, cũng không e lệ, trong trắng, thơ ngây bằng. Nàng trông tưởng mới mười sáu tuổi, chưa biết điều dở, chưa biết yêu đương, chưa trải qua sóng gió của cuộc đời; và từ một nhà thờ tới, ở đó có lẽ nàng cầu nguyện các thiên thần cho được trở về trời trước kỳ hạn. Chỉ ở Paris mới có những nhân vật có vẻ mặt chất phác như thế mà che giấu sự đồi bại sâu xa nhất, những thói hư tinh tế nhất dưới một vầng trán cũng dịu dàng, cũng tươi thắm như một bông hoa cúc. Thoạt tiên bị mắc lừa v́ những hứa hẹn thiên thần ghi trong những nét kiều diễm của cô thiếu nữ đó, Emile và Raphaël tiếp nhận cà phê mà nàng rót cho họ vào những tách mà Aquilina đem tới và quay ra hỏi han nàng. Trước mắt hai nhà thơ, bằng một biểu hiện thê thảm, nàng hoàn toàn biến dạng chẳng biết cái mặt nào của cuộc đời, khi mà nàng đem đối chọi với vẻ người rắn rỏi và say đắm của cô bạn vạm vỡ cái chân dung của sự trụy lạc lạnh lùng này, bạo tàn trong khoái trá, đủ dại dột để phạm một tội ác, đủ cứng rắn để cười đùa với nó; một thứ yêu tinh không tim, nó trừng phạt những tâm hồn phong phú và thắm thiết v́ ngừng cảm xúc mà nó không có, nó khi nào cũng t́m ra một cái nhăn nhó v́ yêu đương để đem bán, những giọt nước mắt để đưa ma nạn nhân của nó, và niềm hân hoan để đọc chúc thư của họ khi tối đến. Một nhà thơ sẽ hâm mộ nàng Aquilina diễm lệ; cả thiên hạ phải trốn tránh nàng Euphrasie thống thiết; một người là linh hồn của thói hư, người kia là thói hư không linh hồn.

    - Tôi rất muốn biết, - Emile nói với nhân vật xinh đẹp đó, có khi nào nàng nghĩ tới tương lai.

    - Tương lai! - Nàng vừa cười vừa đáp - Anh gọi tương lai là cái ǵ? Tại sao tôi lại nghĩ tới cái chưa có? Tôi không bao giờ nh́n lại phía sau cũng như phía trước tôi. Chỉ bận tâm đến cả một ngày trời đă chẳng nhiều quá lắm hay sao? Vả chăng, tương lai, chúng tôi biết nó, đó là bệnh viện.

    - Làm thế nào từ nơi đây nàng nh́n thấy bệnh viện mà lại không tránh cho khỏi tới đó? - Raphaël thốt lên.

    - Th́ bệnh viện có cái ǵ hăi hùng đến thế kia? Nàng Aquilina ghê gớm hỏi. - Khi chúng tôi chẳng phải là những người mẹ cũng như những người vợ, khi tuổi già đi bít tất đen vào chân chúng tôi và đặt vết nhăn lên trán chúng tôi, làm tàn úa tất cả cái ǵ là đàn bà trong người chúng tôi, và làm khô héo niềm vui trong con mắt các bạn chúng tôi, th́ hỏi chúng tôi c̣n cần đến cái ǵ? Bấy giờ th́ các anh chỉ c̣n nh́n thấy ở chúng tôi, trong bộ cánh của chúng tôi, mớ bùn nguyên thủy của nó, đi bằng hai cẳng, lạnh ngắt, héo khô, thối rữa, và mỗi bước đi gây nên tiếng lạo xạo của lá úa. Những mảnh vải đẹp nhất đối với chúng tôi trở thành tă rách, hổ phách xưa làm náo nức chốn pḥng the bấy giờ tỏa hơi chết chóc và đượm mùi xương khô; rồi, ví bằng trong đám bùn kia c̣n có một trái tim th́ hết thảy các anh chửi rủa nó, các anh không cho phép chúng tôi có đến cả một điều hồi tưởng. Vậy th́, vào quăng đó của cuộc đời, cho dù chúng tôi ở tại một khách sạn sang trọng để chăm nom đàn chó, hay trong một bệnh viện để lựa chọn mớ áo rách, th́ số kiếp của chúng tôi phải chăng cũng thế mà thôi? Che giấu mớ tóc bạc dưới chiếc khăn tay kẻ ô xanh đỏ hay dưới mớ đăng-ten, quét phố bằng chiếc chổi phong hay lau thềm điện Tuileries bằng satin, ngồi bên những ḷ sưởi thếp vàng hay sưởi ḿnh bằng ít tro trong chiếc nồi đất đỏ, tham dự cảnh pháp trường Grève hay đi xem ở Viện ca kịch, như vậy có ǵ khác nhau lắm không?

    - Aquilina mia[49], chưa bao giờ chị có lư đến thế trong cơn thất vọng, - Euphrasie lại nói, - Đúng thế, cachemire, đăng-ten hảo hạng, phấn sáp, lượt là, xa hoa, tất cả những cái ǵ hào nhoáng, tất cả ngừng cái ǵ thú vị chỉ thích hợp với tuổi trẻ. Chỉ có thời gian là có thể khuất phục những điên cuồng của chúng ta, nhưng hạnh phúc miễn xá cho chúng ta. Các anh cười về lời tôi nói, - nàng vừa la lên vừa mỉm cười cay độc nh́n đôi bạn; - tôi chẳng có lư hay sao? Tôi ưng chết v́ lạc thú hơn v́ bệnh tật. Tôi chẳng có cái chứng ham điều trường cửu, cũng chẳng cả ḷng đại tôn kính đối với giống người, do chỗ Thượng đế tạo ra cho họ như thế! Hăy cho tôi bạc triệu, tôi sẽ ngốn hết, tôi không muốn giữ đến sang năm lấy một đồng xu nhỏ. Sống để mà mua vui và làm chúa, đó là phán nghị mà mỗi tiếng đập của trái tim tôi ban truyền. Xă hội tán thành tôi, nó chẳng luôn luôn cung cấp cho mọi sự tiêu xài của tôi đó sao? Tại sao ông Trời hiền cứ mỗi sáng lại chi cho tôi đủ để tôi tiêu pha vào buổi tối? Tại sao các anh xây bệnh viện cho chúng tôi? Trời đă không đặt chúng tôi vào giữa cái hay và cái dở để lựa chọn cái ǵ làm cho chúng tôi tổn thương hay phiền năo th́ tôi chẳng ngu ngốc lắm sao nếu không vui thú.

    - Thế c̣n những người khác? - Emile hỏi.

    - Người khác ư? Th́ họ tự liệu lấy thân. Tôi ưng cười những chuyện đau khổ của họ hơn là khóc những nông nỗi của tôi. Tôi thách một kẻ đàn ông gây được cho tôi một chút bận ḷng.

    - Thế th́ nàng đă đau khổ như thế nào để đi đến chỗ suy nghĩ nhu vậy? - Raphaël hỏi.

    - Tôi ư, người ta đă từ bỏ tôi v́ một món gia tài! - Nàng vừa nói vừa lấy một tư thế làm nổi lên hết vẻ kiều diễm. - Ấy thế mà tôi đă từng làm lụng đêm ngày để nuôi t́nh lang tôi. Tôi chẳng muốn bị lừa bịp v́ một nụ cười, một lời hứa hẹn nào nữa, và tôi định làm cho cuộc đời tôi thành một cuộc hành lạc dài.

    - Nhưng, - Raphaël la lên, - hạnh phúc chẳng phải là tự ở tâm hồn mà ra sao?

    - Vậy th́, Aquilina lại nói, - phải đâu là không đáng kể khi thấy ḿnh được hâm mộ, ḿnh thắng hết thảy mọi người đàn bà, kể cả những kẻ đức hạnh nhất, khi ḿnh đè bẹp họ bằng sắc đẹp, bằng tiền của ḿnh? Vả chăng, chúng tôi sống một ngày mà hơn cả mười năm của một bà tử tế, như thế là đă có sự phê phán rồi.

    - Một người đàn bà không đức hạnh, chẳng là khả ố hay sao? - Emile bảo Raphaël.

    Euphrasie đưa con mắt rắn độc nh́n họ và trả lời bằng một giọng mỉa mai không ai theo kịp:

    - Đức hạnh! Chúng tôi nhường cái đó cho bọn lọ lem và bọn tàn phế. Những đàn bà tội nghiệp ấy nếu không có nó th́ họ sẽ ra thế nào?

    - Thôi, hăy im đi,- Emile kêu lên, - đừng có nói điều ǵ mà ḿnh không biết.

    - Chà, tôi không biết cái đó. - Euphrasie tiếp, - hy sinh cả cuộc đời cho một kẻ mà ḿnh ghét, biết nuôi nấng lũ con chúng bỏ rơi ḿnh, và cảm ơn chúng khi chúng đâm vào trái tim ḿnh; đó là những đức hạnh mà các anh đ̣i hỏi ở người đàn bà. C̣n nữa, để đền bù cho sự hy sinh đó, các anh t́m cách quyến rũ họ và đổ lên đầu họ mọi sự đau khổ; nếu họ cưỡng lại, các anh hăm hại họ! Đời đẹp thay! Chẳng thà sống tự do, yêu ai tùy thích và chết yểu.

    - Nàng không sợ một ngày kia phải trả nợ cái đó hay sao?

    - Vậy th́, - nàng đáp, - chẳng để xen vào lạc thú của tôi những điều phiền năo, cuộc đời tôi sẽ chia làm hai phần: một thời trẻ tuổi thật sự vui nhộn, và chẳng biết thời già nua hiu hắt thế nào, lúc đó tôi thả sức đau khổ.

    - Cô ta thật chưa yêu - Aquilina giọng trầm trầm nói. - Cô ta chưa bao giờ vượt hàng trăm dặm để vồ vập với bao nhiêu khoái trá một ánh mắt và một lời khước từ, cô ta chưa buộc cuộc đời ḿnh vào một sợi tóc, cũng như đâm chém bao nhiêu đàn ông để cứu ông hoàng của ḿnh, ông chúa của ḿnh, ông Trời của ḿnh. Đối với cô ta, t́nh yêu là một vơ quan bảnh.

    - Ấy này! La Rochelle, - Euphrasie đáp, - t́nh yêu cũng như làn gió, chúng ta chẳng biết nó tự đâu tới. Vả chăng, nếu chị đă thật sự được một con vật yêu thương th́ chị đâm ra kinh sợ những kẻ có trí khôn.

    - Pháp luật cấm chúng ta yêu súc vật, - nàng Aquilina tráng kiện trả lời bằng giọng mỉa mai.

    - Tôi cứ tưởng chị nhân từ hơn đối với bọn nhà binh, - Euphrasie vừa cười vừa la.

    - Các chị ấy đi đến khước từ lư trí như vậy th́ có sung sướng được không?- Raphaël la lên.

    - Sung sướng! - Aquilina mỉm cười thương hại, kinh khủng và đưa mắt nh́n đôi bạn một cách ghê gớm. - Chà! Các anh không biết thế nào là bị buộc phải vui thú khi mang một người chết trong ḷng.


    Chú thích

    [1] Cambacérès: Nhà chính trị thời cách mạng và Đế chính thứ nhất, nổi tiếng và háu ăn.
    [2] Brillat Savarin: Tác giả cuốn Sinh lư vị giác, một tay sành ăn (đầu thế kỷ XIX).
    [3] Đây là tả h́nh vẽ tượng trưng của huy chương một ḍng họ quư tộc.
    [4] Tiếng La-tinh: nghĩa là tinh thần không nhụt.
    [5] Valens: Hoàng đế La Mă (trước Công lịch).
    [6] Mahmoud (1800 -1839): Vua Thổ Như Kỳ.
    [7] Bossuet (1627-1601): Giáo chủ, bảo vệ nền quân chủ chuyên chế và tôn giáo, có tài hùng biện.
    [8] Ballanche (1776-1947): Triết gia thần bí.
    [9] Ballade: Một thể thơ 3 đoạn đều và một đoạn ngắn có điệp khúc.
    [10] Quốc ước: Một giai đoạn của cuộc cách mạng tư sản Pháp (l789 -1794): Hội nghị Quốc ước là cơ quan đại diễn nhân dân tối cao.
    [11] Ý nói trước tên Matxon (Massol) thiếu chữ "đờ" (de) chỉ người thuộc dòng dõi quý tộc.
    [12] Duc d’Albert (1508 -1582): Tướng Tây Ban Nha tàn ác dẹp cuộn cách mạng Hà Lan.
    [13] Monbard (thế kỷ XVII): Tướng cướp biển tham dự với quân Pháp trong cuộc chiến tranh chống Tây Ban Nha.
    [14] Brutus: Nhân vật La Mă bảo vệ nền cộng ḥa, đây chỉ người đảng viên đảng Cộng ḥa.
    [15] Ý nói là ngu xuẩn.
    [16] Perrault (1628-1703): Nhà văn Pháp. tác giả những truyện thiếu nhi nổi tiếng.
    [17] Charlet (1792-1845): Họa sĩ Pháp chuyên về cảnh chiến tranh.
    [18] Charles X (1824 -1830): Vua Pháp phản động, chủ trương quân chủ chuyên chế và tôn giáo.
    [19] Ý nói đường hào, đường rănh dùng làm ranh giới đất đai thuộc quyền sở hữu khác nhau.
    [20] Malibran (1808 -1836): Danh ca của Viện Ca kịch Paris. được hoan nghênh khi ra mắt năm l828.
    [21] Đây nói những nghị sĩ.
    [22] Đây ý nói thực hiện chủ nghĩa xă hội không tưởng cua Saint Simon.
    [23] Đây nói Hội đồng Các Cha của Nhà thờ Công giáo, có quyền đề bạt lên bậc thánh.
    [24] Nguyên văn là carliste, ch́ người ủng hộ vua Charles X, nói rộng ra là người bảo hoàng.
    [25] Nhiều nhân vật anh hùng trong thơ của Byron là những con người cô đơn, kiêu hănh, chống lại luật lệ xă hội.
    [26] Nghĩa là: Hoàn hảo, bất khả xâm phạm. Theo thần thoại Hy Lạp, Achille chỉ có một nơi trong ḿnh là có thể bị thương, đó là gót chân.
    [27] La Fayette (1757-1834): Tướng Pháp đă tham gia các cuộc cách mạng 1789 và 1830, lănh tụ Bảo hoàng tự do, cũng đă tham ra tích cực cuộc chiến tranh độc lập ở Mỹ.
    [28] Smarra: Tác phẩm của nhà văn lăng mạn Pháp Charles Nodiet (1780-1844).
    [29] Charenton: Một nhà thương điên ở ngoại ô Parỉs.
    [30] Kant (l724 -1804): Nhà triết học duy tâm Đức nổi tiếng.
    [31] Spinosa (1632-1677): Nhà triết học Hà Lan, phản bác luận điểm cho rằng Thượng đế sáng tạo ra tự nhiên mà cho rằng chính tự nhiên là Thượng đế.
    [32] Ý nói im đi.
    [33] Từ dùng để chỉ người Hoa.
    [34] Le Globe: Báo Địa cầu, báo Triết học, văn học, khuynh hướng tự do, thời đó do những nhà lăng mạn tiến bộ chủ trương.
    [35] Thomire: Cửa hàng làm đồ vàng ngọc, có thật thời Balzac.
    [36] Sétubal: Một hải cảng Bồ Đào Nha.
    [37] Nguyên văn là petit four: Một loại bánh kẹo ngon thường gọi là "pơtifua".
    [38] Crébillon (1674 -1762): Tác giả bi kịch Pháp, sở trường về những bi kịch rùng rợn, khủng khiếp.
    [39] Bichat (1771 -1802): Thầy thuốc, nhà giải phẫu và sinh lư học Pháp.
    [40] Pater noster (tiếng Latinh): Tức Kính lạy Cha.
    [41] Trinc: uống đi - Rút trong truyện Pantagruel của Rabelais, kết thúc ở việc Pantagruel đi cầu lời sấm của chiếc chai thần, nó chỉ nói mỗi một tiếng: Uống đi!
    [42] Tiếng Latinh có nghĩa là: Thần thánh u minh -Câu này là lời đề từ ở đầu một cuốn sách nổi tiếng của nhà văn Pháp Rivarol thế kỷ XVIII.
    [43] Ossian: Ca sĩ truyền thống xứ Ecosse (Scotland - Anh).
    [44] Lebel: Người hầu buồng và tin cậy của vua Louis XV.
    [45] Carrache (1560 -1609): Đây nói nhà họa sĩ xuất sắc nhất của trường phái Bologne (Ý), thế kỷ XVII.
    [46] Venise sauvée: Bi kịch của nhà văn Anh Thomas Otway (1651-1685) trong đó nhân vật kỹ nữ Akilina.
    [47] Rochelle: Đây nói bốn viên đội ở thành La Rochelle (nước Pháp) âm mưu làm cách mạng đặt nền cộng ḥa dưới thời Trùng hưng và bị tử h́nh năm 1822.
    [48] Clamart: Một nghĩa địa ở Paris.
    [49] Tiếng Ý: Chị Akilina của em ơi.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  9. #9
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Tấm Bùa (4)





    Ngắm những pḥng khách lúc này th́ chẳng khác ǵ nh́n thấy trước cảnh Pandémonium của Milton[1]. Những ánh xanh lơ của rượu pha[2] nhuốm một màu kinh khủng lên mặt những ai c̣n có thể uống được. Những cuộc khiêu vũ điên cuồng, do một nhiệt t́nh man rợ kích động, gây nên những tiếng cười và tiếng la ó nổ lên như tiếng pháo hoa. Gian hậu pḥng và pḥng khách nhỏ, la liệt những người chết và người hấp hối, bày ra h́nh ảnh một băi chiến trường. Không khí nồng nặc hơi rượu, hành lạc và lời nói. Say sưa, ân ái, cuồng nhiệt, quên khuấy cuộc đời, những cái đó nằm trong tim, hiện trên mặt, ghi trên thảm, biểu thị trong sự hỗn loạn, và phủ lên mọi con mắt những tấm màn nhẹ làm cho trông thấy trong không khí làn hơi say người. Như trong những vệt sáng do một tia nắng vạch ra, một làn bụi óng ánh xao xuyến, qua đó chờn vờn những h́nh thái biến hóa lạ kiểu nhất, những xung đột thô kệch nhất. Đây đó, từng nhóm những bộ mặt quyện lấy nhau hỗn hợp với những đồ đá hoa trắng, những tác phẩm điêu khắc tuyệt đẹp trang trí các gian pḥng. Tuy đôi bạn c̣n giữ được một thứ tỉnh táo đại khái trong ư nghĩ và trong cơ thể, một run rẩy cuối cùng không đủ để giả đ̣ cuộc sống, họ không thể nhận ra được cái ǵ là thực trong những điều tưởng tượng lạ kỳ, cái ǵ là có thế có trong những bức tranh dị thường luôn giễu qua trước con mắt mệt mỏi của họ. Bầu trời ngột ngạt trong những cơn mê của chúng ta, vẻ dịu dàng nồng thắm của những bộ mặt trong ảo ảnh của chúng ta, nhất là cái ǵ như là cái nhanh nhẹn bị xiềng xích, nghĩa là những hiện tượng lạ lùng nhất của giấc ngủ, tấn công họ mạnh mẽ đến mức họ lẫn lộn những tṛ trác táng đó với những diễn biến của một cơn mê sảng trong đó có vận động mà không ồn ào, có tiếng la thét mà tai không nghe thấy ǵ. Lúc đó gă hầu buồng tin cẩn khó khăn lắm mới kéo được ông chủ ra pḥng đợi và rỉ vào tai:

    - Thưa ông, tất cả hàng xóm đều ra cửa sổ và la phiền v́ sự ồn ào.

    - Nếu họ sợ ồn ào th́ sao họ lại không thể lấy rơm mà bịt cửa lại? - Taillefer thét lên.

    Bỗng Raphaël phá ra cười, cái cười trái tiết đến khôi hài khiến cho bạn anh phải hỏi v́ đâu mà có một niềm vui tàn bạo như vậy.

    - Cậu khó mà hiểu ḿnh được, - anh đáp. - Trước hết phải thú thực với cậu rằng các cậu đă gặp tôi ở đường bờ sông Voltaire giữa lúc tôi sắp sửa gieo ḿnh xuống sông Seine, và chắc hẳn cậu muốn biết tại sao tôi định tự tử. Song nếu tôi nói thêm rằng, v́ một sự ngẫu nhiên hầu như kỳ lạ, bao nhiêu hoang tàn thơ mộng nhất của thế giới vật chất vừa được thâu tóm trước mắt tôi bằng một sự diễn tả tượng trưng cái lẽ phải của con người; c̣n lúc này đây th́ những mảnh tàn của bao nhiêu tài sản tinh thần của chúng ta đã thô bạo tàn phá bên bàn tiệc, kết thúc ở hai cô gái này, h́nh ảnh sắc nét và độc đáo của điên cuồng; và sự bàng quan thâm căn của chúng ta đối với người và vật đă dùng làm bước chuyển tiếp giữa những bức tranh đậm màu của hai hệ thống sinh tồn rất đỗi trái ngược nhau, nếu tôi nói thêm như vậy th́ phỏng cậu có hiểu ǵ hơn không? Nếu cậu không say, có lẽ cậu sẽ xem thấy ở đó một bản khái luận về triết học.

    - Nếu cậu không giẫm cả hai chân lên nàng Aquilina kiều diễm này mà tiếng ngáy có cái ǵ giống như tiếng gào thét của một cơn giông sắp nổ, - Emile nói, chính anh cũng đang nghịch quấn vào rồi lại xổ ra mớ tóc của Euphrasie, mà chẳng ư thức ǵ về cái tṛ chơi vô tội đó, - cậu sẽ hổ thẹn v́ say sưa của ba hoa. Hai cái hệ thống của cậu có thể nhập vào một lời và thu lại một tư tưởng. Cuộc sống giản dị và máy móc dẫn tới thứ khôn ngoan rồ dại nào đó v́ nó bóp ngạt trí tuệ chúng ta bằng lao động; c̣n như cuộc sống trong cái rỗng tuếch của những trừu tượng hay trong vực sâu của thế giới tinh thần th́ dẫn tới thứ khôn ngoan điên cuồng nào đó. Nói tóm lại, giết hết t́nh cảm để được sống già, hay chết yểu v́ nhận lấy sự giày ṿ của dục vọng, đó là phán nghị của chúng ta. Thêm nửa nghị án đó chống chọi với những tính chất mà gă nhạo báng tàn nhẫn đă phú cho chúng ta, nhờ gă đó mà chúng ta làm chủ nhân của muôn vật.

    - Khỉ lắm! - Raphaël la lên để ngắt lời. - Nếu cậu cứ tiếp tục tóm tắt như vậy cậu sẽ viết nên bao nhiêu cuốn sách đấy! Nếu định tŕnh bày hai ư đó cho thích đáng th́ tôi sẽ bảo cậu rằng con người làm hư hỏng ḿnh bằng sự vận dung lư trí và tinh luyện ḿnh bằng sự dốt nát. Như thế là kết án mọi xă hội đấy. Nhưng dù chúng ta sống với kẻ khôn ngoan hay chúng ta chết với bọn điên rồ, phải chăng sớm muộn kết quả cũng thế mà thôi? Bởi vậy cho nên bậc vĩ nhân trừu tượng hóa cái tinh hoa[3] xưa đă từng diễn đạt hai hệ thống đó bằng hai tiếng: Carymary, Carymara [4]

    - Cậu làm tôi nghi ngờ uy quyền của Thượng đế, bởi v́ cái ngu của cậu to hơn là quyền hành của Người. - Emile đáp. - Rabelais thân yêu của chúng ta đă giải quyết có triết lư đó bằng một tiếng ngắn gọn hơn là Carymary, Carymara: đó là có lẽ, từ đó mà Montaigne đă rút ra lời Ta biết ǵ đây?[5] Thế mà những tiếng cuối cùng của khoa học luân lư này cũng chỉ là lời thốt ra của Pyrrhon[6] đứng giữa điều thiện và điều ác, như con lừa của Buridan[7] đứng giữa hai đấu thóc. Nhưng thôi, hăy gác lại cuộc bàn căi trường cửu đó, ngày nay nó đă kết thúc bằng có và không. Vậy th́ cậu nhảy xuống sông Seine để định lư cuộc thí nghiệm ǵ? Cậu có ghen với chiếc máy thuỷ lực ở cầu Đức bà không?

    - Chà! Ví bằng cậu biết rơ cuộc đời ḿnh.

    - A ha! - Emile kêu lên, - tôi đă không nghĩ rằng cậu tầm thường đến thế, lời nói đó sáo lắm rồi. Cầu lại không hiểu rằng bọn chúng ta đều tự phụ là đau khổ hơn mọi ngươi hay sao?

    - Chà! - Raphaël kêu lên...

    - Mà cậu chà một cách đến là khôi hài! Thôi nghe đây, một bệnh về tâm hồn hay về thể xác bắt buộc cậu mỗi buổi sáng phải vận dụng gân cốt mà gh́m những con ngựa sẽ phanh thây cậu vào buổi chiều, như Damiens[8] đă làm xưa kia đó chăng? Cậu đă phải ăn thịt sống con chó của cậu, không muối, trong gác xép của cậu đó chăng? Lũ con cậu đă lần nào kêu đói chăng? Cậu đă bán mớ tóc của t́nh nương cậu để đánh bạc chăng? Cậu đă lần nào phải đi thanh toán ở một nơi trú ngụ giả một hối phiếu giả, viết tên một ông chủ giả, với mối lo đến chậm quá chăng? Thôi, tôi nghe đây. Nếu cậu trầm ḿnh v́ một người đàn bà, v́ một chứng thư chối nợ, hay v́ ưu phiền, th́ tôi từ cậu. Thú thật đi, đừng nói dối; tôi chẳng yêu cầu cậu viết hồi kư lịch sử. Nhất là hăy nói ngắn gọn như cơn say cho phép cậu, tôi khó tính như một bạn đọc, và sẵn sàng ngủ như một phụ nữ đọc kinh chiều.

    - Đồ ngốc đáng thương! - Raphaël nói. - Từ thuở nào đau thương không c̣n theo tỷ lệ thuận với nhuệ cảm? Khi nào chúng ta đạt tới tŕnh độ khoa học cho phép chúng ta tạo nên một khoa cách vật học về những trái tim, định danh chúng, phân loại chúng thành chủng, thành phân chủng, thành tộc, thành loại tôm cá, thành loại thạch hóa, thành loại thằn lằn, thành loại vi sinh vật, thành... cái ǵ nữa? Lúc bấy giờ, bạn hiền ạ, sẽ chứng minh cái điều là có những trái tim thắm thiết, những trái tim mềm yếu, như những bông hoa, và như hoa chúng tan nát chỉ v́ những xúc phạm nhẹ nhàng mà một số tim sắt đá không cảm thấy được.

    - Ồ! Thôi xin, miễn cho ḿnh lời tựa của cậu, - Emile nửa đùa nửa thương hại, và nắm lấy tay Raphaël.


    Chú thích

    [1] Le Pandémonium de Milton: Pandémonium là nơi ở của ma quỷ, trong thơ của thi sĩ Anh Milton (thế kỷ XVII).
    [2] Punch: Tiếng Anh, nghĩa là rượu pha.
    [3] Đây nói nhà văn Pháp F. Rabelais trong tác phẩm Gargantua và Pantagruel (Quyển V) nói đến vương quốc của chúa Tinh hoa (Quintes-sence).
    [4] Carymary Carymara: Tiếng kêu vô nghĩa của người Paris khi Gargantua tới Paris (Quyển I).
    [5] Montaigne (1533 -1592): Nhà văn Pháp kiêm triết gia, biểu thị ḷng hoài nghi của ông bằng câu: "Ta biết ǵ đây?" trong tập Tùy bút (Essais).
    [6] Pyrrhon: Triết gia hoài nghi chủ nghĩa Hy Lạp, trước công lịch.
    [7] Buridan: Nhà lư luận kinh viện Pháp thế kỷ XIV: Để phủ nhận tự do của ư chí, ông viện thí dụ con lừa lưỡng lự đến chết đói trước hai đống thóc v́ không biết đi đến đống nào. Con lừa của Buridan, chỉ người không kiên quyết, do dự.
    [8] Damiens: Người Pháp, thế kỷ XVIII, đă đâm vua Louis XV một nhát dao sau đó bị phanh thây.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

  10. #10
    FA - Everything will be okay!
    Category Moderator

    Ngày tham gia
    Aug 2009
    Bài viết
    60.824
    Next Level: 0

    Người Đàn Bà Không Tim





    Sau một lúc im lặng, Raphaël ra vẻ vô t́nh nói:

    - Tôi không biết sự thật có nên cho là v́ rượu vang và rượu pha mà đầu óc tôi sáng suốt thế nào đó để có thể trong lúc này nh́n bao quát cả cuộc đời tôi như trong một bức tranh mà những h́nh ảnh, những màu sắc những bóng tối, những ánh sáng, những điểm nửa đậm nửa nhạt được tŕnh bày một cách trung thành. Sự vận dụng trí tưởng tượng của tôi một cách văn vẻ này không làm tôi ngạc nhiên nếu nó không kèm theo một thứ khi tự mạn đối với những đau khổ và những vui sướng mà tôi đã trải qua. Nh́n xa, cuộc đời tôi như bị thu hẹp bởi một hiện tượng tinh thần. Cái niềm đau đớn kéo dài và dần dà trong mười năm ấy hôm nay có thể h́nh dung lại bằng vài lời trong đó đau thương chỉ c̣n là một ư niệm, và lạc thú chỉ là một suy nghĩ triết lư. Tôi phê phán chứ không phải cảm xúc.

    - Cậu nói chán như một lời sửa tội ấy, - Emile thốt lên.

    - Có thể là thế, - Raphaël thản nhiên nói tiếp. - V́ vậy để khỏi làm nhàm tai cậu, tôi miễn cho cậu mười bảy năm đầu của cuộc đời tôi. Tới lúc đó th́ tôi cũng đă sống như cậu, như trăm ngh́n kẻ khác, cuộc đời học sinh trường thành chung hay trường trung học[1] mà ngày nay tất cả chúng ta nhớ lại thú vị biết bao những điều đau khổ giả tạo và những niềm vui thật sự, cuộc đời mà cái dạ dày sành sỏi của chúng ta đã chán ngấy những thứ cao lương mĩ vị, nay lại đ̣i hỏi món rau ngày thứ sáu[2], chừng nào chúng ta chưa nếm lại những món đó; cuộc đời đẹp đẽ mà chúng ta khinh miệt những công việc lao động, mặc dầu chúng đă dạy chúng ta lao động...

    - Vào ngày thảm sử đi thôi, - Emile nửa đùa bỡn nửa thương hại.

    Raphaël tỏ ư sốt ruột nói tiếp:

    - Khi tôi học xong trường thành chung th́ cha tôi bắt tôi theo một kỷ luật nghiêm khắc, ông cụ cho tôi ở một pḥng liền với pḥng giấy của cụ; tối đến tới chín giờ đă phải đi ngủ và năm giờ sáng th́ dậy; ông cụ muốn cho tôi toàn tâm học luật, tôi vừa học ở trường luật lại vừa làm việc tại pḥng một viên luật sư; nhưng những quy định về thời gian và không gian được thi hành rất nghiệt đối với những việc đi lại, làm việc của tôi và cứ bữa ăn th́ cha tôi lại bắt tôi phải kể thật chi ly...

    - Cái đó th́ việc quái ǵ đến tôi? - Emile nói.

    - Chà! Quỷ tha cậu đi, - Raphaël đáp. - Làm thế nào mà cậu hiểu được t́nh cảm của tôi nếu tôi không kể cho cậu nghe những sự kiện ngấm ngầm ảnh hưởng tới tâm hồn tôi, rèn luyện cho nó tính sợ sệt và khiến cho tôi rất lâu ở t́nh trạng ngây thơ chất phác của chàng trai tơ? Như vậy, cho đến năm hai mươi mốt tuổi, tôi bị đè nặng dưới một chế độ độc đoán lạnh lùng chẳng khác ǵ chế độ của một nhà tu. Muốn cho cậu hiểu rơ những nỗi đau buồn của cuộc đời tôi có lẽ chỉ cần mô tả cha tôi: một người cao lớn khô khan và mảnh dẻ, mặt lẹm như lưỡi dao, nước da tái nhợt, ăn nói cộc lốc, bản tính như cô gái già, chi ly như một tay trưởng pḥng. Quyền làm cha của ông cụ chờn vờn trên những ư nghĩ tinh nghịch và vui nhộn của tôi và giam hăm chúng như dưới một mái tṛn bằng ch́. Khi tôi muốn biểu lộ với ông cụ một t́nh cảm dịu dàng đằm thắm th́ ông cụ tiếp đăi tôi như một đứa trẻ sắp nói một điều ngớ ngẩn. Tôi kinh hăi ông cụ c̣n hơn chúng ta sợ các thầy giám thị xưa kia nhiều. Đối với ông cụ th́ bao giờ tôi cũng chỉ như mới lên tám. Bây giờ tôi vẫn c̣n như trông thấy ông cụ trước mắt: với chiếc áo khoác màu hạt dẻ trùm trên ḿnh ngay đờ như một ngọn nến thờ, trông ông cụ giống một con cá ṃi ướp bọc trong tờ b́a đo đỏ của một quyển thơ trào phúng. Tuy nhiên, tôi yêu cha tôi v́ suy cho cùng ông cụ tính ngay thẳng. Có thể chúng ta không căm ghét tính nghiêm khắc khi nó xuất phát từ một tính cách siêu quần, những phong thói thuần khiết, và khi nó xen kẽ nhịp nhàng với ḷng nhân hậu. Tuy cha tôi không lúc nào rời tôi một bước, tuy cho tới năm tôi hai mươi tuổi, ông cụ không hề cho tôi có được mười quan, mười đồng tiền ma mănh, mười đồng tiền ngang tàng, tài sản to lớn, thèm muốn mà không được, nó làm cho tôi mơ ước những thú vui khôn tả, tuy thế ông cụ đôi khi cũng kiếm cho tôi cách giải trí. Sau hàng bao nhiêu tháng hứa hẹn một cuộc vui, ông cụ mới dắt tôi đến rạp Bouffons, đến một cuộc ḥa nhạc, một cuộc khiêu vũ, ở đó tôi hy vọng gặp gỡ một t́nh nương. Một t́nh nương? Đối với tôi đó là sự độc lập. Nhưng bẽn lẽn và rụt rè, chẳng hiểu ǵ thổ ngữ của những pḥng khách và chẳng quen biết ai ở đó, tôi trở về trái tim bao giờ cũng nguyên xi và cũng căng đầy những thèm muốn. Rồi hôm sau, lại bị cha tôi kiềm chế như con ngựa nhà binh bị đóng cương, ngay buổi sáng tôi lại trở lại pḥng luật sư, trường luật, ṭa án. Hễ đi chệch ra ngoài con đường bằng phẳng mà ông cụ đă vạch ra cho tôi đó là sẽ phải chịu cơn lôi đ́nh của ông cụ; ông cụ đă dọa tôi hễ phạm lỗi một cái là tống tôi đi làm lính thủy sang tận quần đảo Antilles. Vì vậy tôi cứ rợn người kinh khủng mỗi khi ngẫu nhiên tôi dám liều lĩnh một hai tiếng đồng hồ lăn vào một cuộc vui thú nào. Cậu thử h́nh dung một kẻ có trí tưởng tượng lan man nhất, trái tim đa t́nh nhất, tâm hồn đằm thắm nhất, đầu óc thơ mộng nhất, mà kè kè luôn ở bên cạnh là một con người sỏi đá, u uất, lạnh lùng nhất trần đời, nghĩa là cậu thử ghép duyên một cô thiếu nữ với một bộ xương th́ cậu sẽ hiểu cuộc sống mà cậu ngăn tôi kể chi tiết những cảnh kỳ lạ: những âm mưu đi trốn tiêu tan khi chợt nh́n thấy cha tôi, những nỗi tuyệt vọng dịu đi trong giấc ngủ, những thèm muốn bị kiềm chế, những mối u sầu khuây khỏa bằng âm nhạc. Tôi bộc lộ nỗi bất hạnh của tôi bằng những giai điệu. Beethoven hay Mozart thường là những người tâm sự âm thầm của tôi. Ngày nay tôi mỉm cười mỗi khi nhớ tới mọi định kiến đă làm lương tâm tôi băn khoăn ở cái thời ngây thơ và nết na đó: nếu tôi đặt chân vào một hiệu cao lâu th́ tôi tưởng như sẽ bị phá sản; tôi tưởng tượng một quán cà phê là nơi trụy lạc ở đó mọi người tiêu ma phẩm giá và xài phí tài sản; c̣n như vung tiền vào cờ bạc th́ cần phải có tiền. Chao ôi! Nếu muốn cậu khỏi buồn ngủ, tôi phải kể cho cậu nghe một trong những niềm vui ghê gớm nhất của cuộc đời tôi, một trong những niềm vui có nanh vuốt ấy, nó đâm vào trái tim chúng ta như một miếng sắt nung gí vào vai kẻ bị tội khổ sai. Bữa đó tôi dự cuộc khiêu vũ ở nhà công tước de Navarreins, anh em họ với cha tôi. Nhưng để cậu hiểu thật rơ hoàn cảnh của tôi, cậu nên biết rằng tôi mặc một chiếc áo sờn rách, đi đôi giày tàng, thắt một chiếc cravát sâu kèn[3] và đeo đôi găng thừa. Tôi ngồi vào một xó để có thể ăn kem thả cửa và ngắm cái đẹp. Cha tôi chợt trông thấy tôi. V́ một lư do mà tôi không bao giờ đoán ra được, đến mức việc tín nhiệm đó làm tôi choáng váng, ông cụ giao cho tôi giữ ví tiền và chùm ch́a khóa. Cách tôi mười bước chân, một số người đang đánh bạc. Tôi nghe tiếng tiền loảng xoảng. Bấy giờ tôi hai mươi tuổi, tôi khao khát được cả một ngày ch́m đắm vào những tội lỗi của tuổi tôi. Đó là một thứ tinh thần phóng túng không giống như những ưa thích của gái giang hồ cũng như những mơ tưởng của các cô thiếu nữ. Từ một năm qua tôi ước mơ được ăn mặc sang trọng, ngồi xe, có một cô gái đẹp ở bên cạnh, làm bộ ông hoàng, ăn ở hiệu Véry[4], tối đi xem kịch hát, nhất quyết đến hôm sau mới về nhà cha tôi, nhưng sẵn sàng đối phó với ông cụ bằng một câu chuyện ly kỳ éo le hơn cả chuyện Đám cưới Figaro[5] mà ông cụ không tài nào gỡ mối được. Tôi đă ước lượng cả cuộc vui nhộn đó đáng giá năm mươi écu. Phải chăng tôi vẫn c̣n đang ở cái thời thích thú ngây thơ của cuộc trốn học? Thế là tôi t́m vào một nội thất, ở đó, một ḿnh, mắt hau háu, tay run run, tôi đếm tiền của cha tôi: một trăm écu. Do số tiền đó gợi lên, những thú vui của cuộc đào tẩu hiện ra trước mắt tôi: nhảy múa như những mụ phù thủy của Macbeth[6], nhảy chung quanh vạc dầu của chúng, nhưng thật là mê ly, hồi hộp, khoái trá! Tôi trở thành một tên súc sinh kiên quyết. Không thấy tiếng ù tai cũng như tiếng trống ngực đập mạnh, tôi lấy hai đồng hai mươi quan mà bây giờ tôi vẫn c̣n nh́n thấy rơ! Niên hiệu ghi trên những đồng tiền đă mờ và bộ mặt Bonaparte nhăn nhó. Tôi bỏ ví tiền vào túi rồi trở lại gần một bàn đánh bạc, hai đồng tiền vàng nằm trong ḷng bàn tay nhớp nháp, và tôi lượn chung quanh những người đánh bạc như một con chim cắt lượn trên một chuồng gà. Ḷng lo sợ một cách khó nói, tôi bỗng đưa mặt đục mờ nh́n chung quanh tôi. Yên trí rằng không một ai quen biết bắt gặp, tôi đánh cuộc theo một người béo lùn và phởn phơ, và tôi ra sức cầu khấn, ước nguyện cho ông ta như lúc trên tàu bị băo[7]. Rồi, với một bản năng quỷ quái tinh ma lạ lùng đối với tuổi tôi, tôi ra đứng bên một cửa ra vào, đưa mắt khắp các pḥng khách mà không nh́n thấy ǵ hết. Tâm hồn tôi và mắt tôi lởn vởn chung quanh tấm thảm xanh định phận. Từ buổi tối đó đánh dấu cuộc quan sát sinh lư đầu tiên của tôi, nó đă rèn cho tôi cái nh́n thấu suốt khiến tôi thâu tóm được một số những bí ẩn về cái bản chất hai mặt của chúng ta. Tôi quay lưng lại chiếc bàn định đoạt hạnh phúc sắp tới của tôi, niềm hạnh phúc có lẽ càng thêm sâu sắc v́ nó tội lỗi; giữa hai người đánh bạc và tôi là cả một hàng rào người, có tới bốn năm lớp người nói chuyện; tiếng nói lầm rầm át cả tiếng tiền xen với tiếng dàn nhạc; mặc dầu tất cả những trở ngại đó, do một ưu tính phú cho những dục vọng và khiến cho người ta có thể khắc phục được không gian và thời gian, tôi nghe thấy rơ ràng tiếng nói của hai người đánh bạc, tôi biết rơ số điểm của họ, tôi biết trong hai người ai đă lật được quân tây[8] tưởng như tôi trông thấy cả cỗ bài; nghĩa là đứng cách đám bạc mười bước chân mà tôi tái mặt v́ những nước bài lắt léo. Bỗng cha tôi đi qua trước mặt tôi, bấy giờ tôi mới hiểu lời này của Thánh kinh: Thần linh đi qua trước mặt nó! Tôi đă được. Qua đám người quay cuồng chung quanh đám bạc, tôi chạy tới chiếc bàn, luồn khéo như một con lươn chui qua chỗ lưới rách. Trong tôi, tơ ḷng đang năo ruột bỗng trở thành hân hoan. Tôi như một kẻ bị án đang đi tới nơi hành h́nh th́ gặp nhà vua. Bất đồ một người đeo huy chương lên tiếng đ̣i bốn mươi quan c̣n thiếu của ông ta. Tôi bị những con mắt lo ngại nghi ngờ, tôi tái mặt đi và mồ hôi nhỏ giọt trên trán. Thế là dường như tôi bị trừng phạt v́ tội ăn cắp tiền của cha tôi. Vừa lúc đó cái ông người béo lùn phúc hậu nói một giọng quả thật như thiên thần: "Tất cả các vị này đều có đặt tiền cả!", và ông ta trả lại bốn mươi quan. Tôi vênh mặt lên và nh́n những khách chơi một cách đắc chí. Sau khi hoàn lại số tiền lấy cắp vào ví của cha tôi, tôi trao chỗ tiền được cho cái ông ngay thẳng đáng kính ấy, ông ta tiếp tục đánh được. Tới lúc có trong tay một trăm sáu mươi quan th́ tôi không đánh nữa, và tôi bọc số tiền đó vào chiếc khăn tay thế nào cho nó không nhúc nhích và không kêu lên khi trở về nhà.

    - Con làm ǵ ở chỗ đám bạc thế - Cha tôi hỏi tôi khi bước lên xe ngựa.

    - Con đứng xem,- tôi run lên đáp.

    - Thế mà, - cha tôi nói, - nếu v́ tự ái con phải đặt ít tiền vào chiếu bạc th́ cũng chẳng có ǵ lạ cả. Với con mắt thiên hạ th́ h́nh như con cũng đă đến tuổi để có quyền làm những chuyện bậy bạ. V́ vậy Raphaël ạ, ví bằng con đă trót dùng đến tiền của cha th́ cha cũng tha thứ cho con...

    Tôi không đáp lại ǵ cả. Về tới nhà tôi trả lại cha tôi ví tiền và ch́a khóa. Khi vào trong buồng, ông cụ dốc chiếc ví lên ḷ sưởi, đếm, rồi vẻ mặt khá tươi vui, cụ quay lại tôi mà nói, sau mỗi lời lại ngừng lại ít nhiều một cách ư nghĩa:

    - Con ạ, con sắp hai mươi tuổi đầu rồi. Cha rất hài ḷng về con. Con cần phải được cấp tiền tiêu hàng tháng, dù là chỉ để cho con học tập tiết kiệm, hiểu biết sự đời. Ngay từ tối hôm nay, mỗi tháng cha cho con một trăm quan. Cho con được tùy ư sử dụng món tiền đó. Đây là tiền quư đầu năm nay, - ông cụ vừa nói thêm vừa vuốt tay lên một cọc tiền vàng, dường như để kiểm lại số tiền.

    Tôi thú thật là bấy giờ tôi sẵn sàng quỳ xuống chân cha tôi, khai với ông cụ rằng tôi là một thằng kẻ cướp, một thằng đê tiện, hơn thế nữa, một tên dối trá! Nhưng hổ thẹn giữ tôi lại. Tôi định ôm hôn cha tôi th́ ông cụ khẽ ngăn tôi lại.

    - Bây giờ con là một người lớn rồi, con ạ - ông cụ nói. - Việc cha làm chỉ là một việc thông thường và công bằng, con chẳng phải cảm ơn ǵ hết. Nếu cha có quyền để con biết ơn, Raphaël ạ, - ông cụ nói tiếp, giọng dịu dàng nhưng rất nghiêm trang, - th́ là ở chỗ cha đă ngăn ngừa cho tuổi trẻ của con khỏi những tai họa, nó gây tác hại cho hết thảy bọn thanh niên ở Paris. Từ nay cha với con là đôi bạn. Một năm nữa con sẽ là tiến sĩ luật khoa. Không phải là con không bị những phiền muộn và thiếu thốn để tiếp thu được những kiến thức vững chăi và tính chuyên cần rất cần thiết cho những người có triển vọng điều khiển công việc. Raphaël ạ, con hăy t́m hiểu cha cho rơ. Cha chẳng muốn con trở thành luật sư hay quản lư văn khế, mà là một nhà chính trị có thể làm vẻ vang cho gia đ́nh khốn khổ của chúng ta. Thôi để đến mai! - ông cụ nói thêm và chia tay với tôi bằng một cử chỉ bí ẩn.
    Từ hôm đó, cha tôi thật tâm dẫn dắt tôi theo dự tính của ông cụ. Tôi là con một và mẹ tôi đă mất từ năm tôi lên mười. Trước kia, không bằng ḷng làm một quư tộc thôn quê, cha tôi, đứng đầu một ḍng họ có tiếng tăm ở xứ Auvergne nay đã bị quên lãng, đă lên Paris để t́m đường mở mặt. Sẵn có cái tính sắc sảo, nó làm cho những người miền Nam nước Pháp trở thành ưu việt khi nó được kèm theo nghị lực, cha tôi không được ai nâng đỡ bao nhiêu, đă chiếm được địa vị ở ngay giữa nơi quyền hành. Chẳng bao lâu cách mạng lật đổ sự nghiệp của ông cụ; nhưng cha tôi đă kết hôn được với người thừa kế của một ḍng họ tiếng tăm, và dưới thời Đế chính đă có cơ hoàn lại cho họ hàng tôi cái hiển hách xưa kia. Thời Trùng hưng trả lại cho mẹ tôi những tài sản to lớn, nhưng lại làm cha tôi phá sản. Trước kia, v́ đă tậu được nhiều đất ở nước ngoài mà hoàng đế cấp cho tướng tá của người; trong mười năm trời, cha tôi tranh đấu với những nhân viên thanh toán và nhân viên ngoại giao, với những ṭa án Prusse và Bavière[9] để duy tŕ quyền chiếm hữu bị bác về những mảnh đất cấp phát khổ sở đó. Cha tôi đă ném tôi vào cái mớ ḅng bong những kiện cáo dây dưa đó, nó quyết định tương lai của gia đ́nh tôi. Chúng tôi có thể bị kết án phải hoàn lại những lợi tức mà cha tôi đă thu, cũng như giá cả một số vụ chặt gỗ vào khoảng từ năm 1814 đến năm 1817; như vậy th́ tài sản của mẹ tôi họa may vừa đủ để cứu văn danh dự cho ḍng họ chúng tôi. V́ vậy, cái ngày mà tưởng như cha tôi đă giải phóng tôi về mặt nào đó, th́ tôi lại mắc phải cái ách tệ hại nhất. Tôi phải chiến đấu như ở một băi chiến trường, làm việc đêm ngày, đi gặp những chính khách, cố t́m hiểu tín điều của họ, t́m cách làm cho họ quan tâm đến công việc của ḿnh, mua chuộc họ, vợ con họ, đày tớ họ, đàn chó của họ, và cải trang cái nghề kinh khủng đó dưới những h́nh thức lịch sự, dưới những chuyện vui vẻ tao nhă. Tôi hiểu tất cả những mối ưu phiền đă để vết hằn làm tàn tạ mặt cha tôi. Thế là trong khoảng một năm tôi sống ra vẻ một con người của xă hội thượng lưu; nhưng cuộc sống phóng túng đó và sự ân cần liên hệ với những bà con có địa vị, hay những người có thể giúp ích ḿnh, những cái đó che giấu bao nhiêu công việc túi bụi. Giải trí của tôi chỉ là những bản kiện cáo, và tṛ chuyện của tôi là những đơn trần t́nh. Trước kia tôi có nết na th́ chẳng qua cũng chỉ v́ không thể lăn ḿnh vào những ham mê của tuổi thanh niên được; nhưng bấy giờ th́ v́ sự lơ đăng làm cha tôi và bản thân tôi bị phá sản cho nên tôi trở thành kẻ chuyên chế đối với chính ḿnh, và không dám cho phép ḿnh được hưởng một lạc thú ǵ cũng như được chi tiêu ǵ. Khi chúng ta c̣n trẻ tuổi, khi mà do bao nhiêu va chạm, người và vật chưa cướp mất của chúng ta cái tinh hoa tế nhị của t́nh cảm, cái tươi tắn của tư tưởng, cái thanh cao trong sạch của lương tâm nó không bao giờ để chúng ta thỏa hiệp với điều xấu xa, th́ chúng ta có ư thức mạnh mẽ về nghĩa vụ của chúng ta; danh dự chúng ta cất cao tiếng và được tuân theo; chúng ta thành thực và không ngoắt ngoéo; hồi bấy giờ tôi là như thế đó. Tôi muốn chứng minh cho ḷng tin cậy của cha tôi. Trước đó, tôi có thể lấy làm thú vị mà nhón của ông cụ một món tiền nhỏ; nhưng bấy giờ cùng với cụ gánh vác nặng của công việc, của tên tuổi, của ḍng họ, tôi có thể lặng lẽ hiến ông cụ tiền của tôi, hy vọng của tôi, cũng như tôi v́ ông cụ mà hy sinh mọi thú vui; và c̣n có thể sung sướng v́ sự hy sinh đó! Cho nên đến khi ngài De Villèle[10] cố ư v́ chúng tôi mà moi móc ra một sắc lệnh thời Đế chính về giáng chức, băi chức, và làm chúng tôi khánh kiệt, th́ tôi kư giấy bán ngay các tài sản sở hữu của tôi, chỉ giữ lại một ḥn đảo không giá trị ǵ ở giữa sông Loire có mộ mẹ tôi ở đó. Ngày nay có lẽ tôi không thiếu ǵ những lư lẽ, những mưu kế, những tranh luận triết lư, nhân ái và chính trị để khỏi phải làm một việc mà viên luật sư của tôi gọi là việc ngu xuẩn. Nhưng vào tuổi hai mươi mốt, tôi nhắc lại, chúng ta rất đỗi rộng lượng, nhiệt t́nh, thắm thiết. Những giọt lệ mà tôi thấy trong mắt cha tôi, bấy giờ đối với tôi là của cải cao quư nhất, và đă bao lần tôi được khuây khỏa trong cảnh khổ cực khi nhớ lại những giọt nước mắt ấy. Mười tháng sau khi tôi trả nợ cho cha tôi th́ cha tôi mất v́ buồn phiền. Ông cụ quư mến tôi mà lại làm cho tôi khánh kiệt, ư nghĩa đó đă giết ông cụ. Năm 1826, khi tôi hai mươi hai tuổi vào cuối mùa thu, một ḿnh tôi đưa ma người bạn đầu tiên của tôi tức là cha tôi. Ít có những thanh niên, trơ trọi một thân với mọi ư nghĩ của ḿnh, đi theo sau một chiếc xe tang, lạc lơng ở Paris, không tương lai, không tài sản. Những trẻ con mồ côi được cứu tế ít ra c̣n có chiến trường làm tương lai, có chính phủ hoặc viên biện lư nhà vua làm cha, có nhà cứu tế làm nơi cư trú. Đến như tôi th́ không có ǵ hết! Ba tháng sau một ủy viên phát mại trao cho tôi một ngh́n một trăm mười hai quan là thực khoản tiền mặt thu được của gia tài cha tôi để lại. Các chủ nợ đă bắt tôi phải bán hết đồ đạc. Từ lúc c̣n ít tuổi quen đánh giá cao những đồ trang hoàng chung quanh tôi, tôi không khỏi tỏ vẻ ngạc nhiên khi thấy số tiền nhỏ bé c̣n lại đó.

    - Chà! - Gă ủy viên phát mại nói, - hết thảy đều là đồ cổ lỗ cả![11]

    Tiếng nói ghê gớm làm tiêu tan mọi tín ngưỡng thời thơ ấu của tôi, và tước hết những ảo tưởng ban đầu của tôi, những ảo tưởng tha thiết nhất. Tài sản của tôi thâu tóm trong một bản kê khai phát mại, tương lai tôi nằm trong một chiếc túi vải đựng một ngh́n một trăm mười hai quan, xă hội hiện ra trước mắt tôi ở con người một ủy viên phát mại, hắn nói với tôi mà vẫn đội nguyên mũ trên đầu. Jonathas là người hầu buồng vẫn thương mến tôi, xưa kia mẹ tôi đă gây cho anh ta món thực lợi chung thân bốn trăm quan. Jonathas nói với tôi khi rời bỏ ngôi nhà mà thời thơ ấu tôi vẫn thường ngồi xe ra đi chơi vui vẻ:

    - Cậu phải thật tiết kiệm cậu Raphaël ạ!

    Con người hiền hậu ấy nói xong rồi khóc. Đó, Emile thân mến ạ, đó là những biến cố đă chi phối số mệnh tôi, biến đổi tâm hồn tôi, và ngay khi tôi c̣n trẻ đă đặt tôi vào một địa vị xă hội dở dang nhất. Tôi có họ hàng với một số nhà giàu có, nhưng quan hệ lỏng lẻo, nếu không v́ sự khinh bỉ và sự lănh đạm, họ đă cấm cửa tôi, th́ cũng v́ ḷng tự kiêu của tôi, tôi cũng chẳng bước chân tới nhà họ. Tuy là bà con với những người rất có thế lực và rộng ḷng bao che cho những người dưng, tôi chẳng có bà con cũng như người che chở. Luôn luôn bị ḱm hăm không cởi mở được, tâm hồn tôi co lại với một thân ḿnh; tuy tôi thật thà và hồn nhiên, trông tôi có vẻ lạnh lùng, kín đáo; sự chuyên chế của cha tôi đă làm cho tôi mất hết tin tưởng ở ḿnh; tôi nhút nhát mà vụng về, tôi không tin rằng tiếng nói của tôi có uy lực ǵ tôi bực dọc với ḿnh, tôi thấy ḿnh xấu xí, tôi hổ thẹn v́ con mắt nh́n của ḿnh. Mặc dầu tiếng nói bên trong thường nâng đỡ những người tài năng trong mọi cuộc tranh đấu, và nó nhủ tôi: "Hăy can đảm. Tiến lên!" Mặc dầu có những lúc trong cô đơn năng lực của tôi đột nhiên bộc lộ, mặc dầu thấy có hy vọng khi so sánh những công tŕnh mới được công chúng hoan nghênh với những điều chờn vờn trong đầu óc tôi; tôi nghi ngờ bản thân tôi như một đứa trẻ con. Tôi mang trong ḷng một mối tham vọng thái quá, tôi tưởng ḿnh sinh ra để làm những việc to lớn, thế mà tôi tự cảm thấy không làm được tṛ ǵ. Tôi cần đến mọi người, nhưng tôi không có bạn, tôi rắp vạch một con đường đi trong xă hội, nhưng tôi sống trơ trọi, sợ hăi ít hơn là tủi nhục. Cái năm mà cha tôi ném tôi vào xă hội thượng lưu quay cuồng, tôi bước vào đó với một tấm ḷng ngây thơ, với một tâm hồn tươi thắm. Cũng như mọi đứa trẻ ưu việt, tôi âm thầm ao ước những mối t́nh cao đẹp. Trong đám thanh niên lứa tuổi tôi, tôi gặp một nhóm những kẻ huênh hoang, mặt vênh váo, nói những chuyện bá láp, không run ḿnh khi ngồi cạnh những người đàn bà mà tôi cho là trang nghiêm nhất, thở ra những lời xấc láo, gậm đầu can, làm bộ ơng ẹo, tự cho ḿnh hủ hóa với những người đẹp nhất, đặt đầu hay tự xưng là đă đặt đầu lên mọi chiếc gối, có vẻ chán ngán v́ lạc thú, coi những người đàn bà đức hạnh nhất, nghiêm cẩn nhất như dễ mua chuộc và có thể chinh phục được chỉ bằng lời nói, bằng cử chỉ táo bạo, bằng cái đưa mắt hỗn xược đầu tiên! Tôi thật t́nh nói với cậu rằng sự chinh phục quyền hành hay danh tiếng văn học tôi xem như không khó bằng chiếm được ḷng một người đàn bà thượng lưu, trẻ tuổi, lanh lợi và duyên dáng. Cho nên tôi thấy những băn khoăn trong ḷng tôi, t́nh cảm của tôi, những điều tôi ngưỡng vọng không thích hợp với những châm ngôn của xă hội. Tôi có tính táo bạo, nhưng chỉ ở trong tâm hồn chứ không ở cử chỉ. Về sau tôi mới biết rằng đàn bà họ không ưa ai van xin họ. Tôi đă từng trông thấy nhiều người mà tôi hâm mộ từ xa, tôi muốn hiến họ một tấm ḷng kiên định, một tâm hồn thắm thiết, một nghị lực chẳng sợ hy sinh cũng như nhục h́nh; nhưng họ lại thuộc về những thằng ngốc mà tôi chẳng thèm dùng làm tên gác cửa. Đă bao nhiêu lần, câm lặng, thờ thẫn, tôi đă từng ngắm nghía người đàn bà ước mơ của tôi chợt hiện ra trong một buổi khiêu vũ! Bấy giờ trong ḷng những muốn hy sinh cuộc đời cho những ái ân vĩnh cửu, tôi đặt hết mọi hy vọng trong một cái đưa mắt, và trong một cơn say mê, tôi hiến dâng họ mối t́nh của chàng trai đón trước những sự lọc lừa. Có những lúc, tôi muốn hiến cả cuộc đời đổi lấy chỉ một đêm. Thế nhưng, chẳng bao giờ t́m thấy lỗ tai để gửi gắm những lời nồng thắm của tôi, cặp mắt để nghỉ ngơi con mắt của tôi, trái tim cho trái tim tôi, tôi đă sống trong mối đau khổ của một nghị lực vô hiệu tự hủy hoại ḿnh, hoặc v́ thiếu táo bạo hay cơ hội, hoặc v́ không kinh nghiệm. Có lẽ tôi đă nản ḷng v́ không làm cho người ta hiểu được ḿnh, hay run sợ v́ thấy người ta hiểu ḿnh quá rơ. Tuy nhiên trong tôi một cơn giông tố sẵn sàng nổ ra v́ một cái đưa mắt lịch sự liếc nh́n tôi. Mặc dầu ḷng hăm hở tiếp đón khóe mắt đó, hay những lời có vẻ âu yếm như những gắn bó chân t́nh, tôi chưa bao giờ dám hé miệng hoặc lặng im đúng lúc. T́nh cảm tràn trề, lời nói tôi đâm ra vô nghĩa, và sự lặng thinh của tôi trở thành ngu dại. Rơ ràng là tôi ngây thơ quá ở một cái xă hội giả tạo sống trong hào nhoáng, và tỏ ư bằng những lời khuôn sáo, hay những tiếng nói theo thời thượng. Thêm nữa, tôi chẳng biết nói bằng lặng thinh cũng như chẳng biết lặng thinh để mà nói.
    Que no tiene o no lleva destino determinado.
    ...

Trang 1/3 1 2 3 CuốiCuối

Quyền viết bài

  • Bạn không thể gửi chủ đề mới
  • Bạn không thể gửi trả lời
  • Bạn không thể gửi file đính kèm
  • Bạn không thể sửa bài viết của ḿnh